پارک‌های تحقیقات فرهنگی

مفهوم صنایع فرهنگی
مفهوم “صنایع فرهنگی” نخستین بار در طی جنگ جهانی دوم و در مکتب فلسفی فرانکفورت برای توصیف صنعت قدرتمند فیلمسازی آمریکا شکل گرفت. طبق تعاریف متداول، صنایع فرهنگی متشکل از بنگاه هایی است که برای عموم مردم، اطلاعات و سرگرمی های آموزشی، علمی و فرهنگی در قالب های مختلف قابل تکثیر، طراحی و تهیه می کنند. هدف صنایع فرهنگی (که تحت عناوین دیگری همچون “صنایع رسانه ای”، “صنایع حق تکثیر (کپی رایت)“ و حتی “صنایع محتوایی” نیز شناخته می شود) مفهوم سازی، هماهنگ سازی، تولید، ارتقا و تجارت کالاهای فرهنگی در قالب های مختلف اعم از کتاب، مجله، روزنامه و ژورنال، فیلم و محصولاتصوتی - تصویری، ویدیو و نوارکاست، نرم افزار، لوح فشرده (سی دی رام) و دیگر محصولات است. شایان ذکر است اخیرا با توجه به پیشرفت های فناوری می توان محتوای موجود در این محصولات کم وبیش “سنتی” را به راحتی و در کمترین زمان از طریق شبکه های الکترونیکی از جایی به جای دیگر منتقل کرد.
کشورهایی که به اهمیت استراتژیک صنایع فرهنگی پی برده و اقدامات متناسبی را به انجام رسانده اند، امروز از نظر اقتصادی و همچنین نفوذ فرهنگی در سطح بین المللی، موقعیت ممتازی دارند و به عکس کشورهایی که به دلایل مختلف اعم از ایدئولوژیک، سیاسی، اهداف اقتصادی کوتاه مدت یا حتی ماهیت فرهنگی، از صنایع فرهنگی خود حمایت نکرده اند امروز گرفتار هجوم محصولات و محتواهای فرهنگی بیگانه شده اند و در معرض همه گونه پیامدهای جدی آن همچون ه خطرافتادن هویت فرهنگی و پرداخت هزینه های سنگین بابت حق تکثیر (کپی رایت) یا فشار برای ایجاد مانع در برابر واردات فرهنگی قرار گرفته اند و بدین سبب چه از لحاظ اقتصادی و چه فرهنگی در معرض خطر انزوا قرار دارند. در واقع، صنایع فرهنگی سهم چشمگیری در دسترسی افراد به اطلاعات، آموزش، فرهنگ و نیز اشتغالزا یی دارند و نقش مهمی را در ارائه تصویر فرهنگی یک کشور یا ملت و ایجاد جایگاه مناسب در اقتصاد بین المللی ایفا می کنند. به همین علت باید در هرگونه تحلیل عمیق و مستدل فرهنگی و در تدوین استراتژی های حوزه “فرهنگ و توسعه” که هم اکنون از اولویت های دستور کاری نهادهای بین المللی است، به بررسی دقیق “صنایع فرهنگی” پرداخت.
صنایع فرهنگی، حافظ هویت ملی و موتور آینده توسعه اقتصادی
امروز صنایع فرهنگی نقش عمده ای را در قدرت اقتصادی کشورهای مختلف بازی می کنند. گسترش روزافزون فناوری اطلاعات در سرتاسر جهان، نویدبخش آینده ای پرشکوه تر و عظیم تر برای صنایع فرهنگی است. کشورهای روبه توسعه، اولویت و اهمیت این بخش درآمدزا و اشتغالزا را باید بیشتر درک نمایند .
با ظهور شاهراه های اطلاعاتی (شکل گیری جامعه اطلاعاتی) و روند آزادسازی بازارهای جهانی (در قالب سازمان تجارت جهانی) چالش های عمده ای در برابر مبادلات فرهنگی آینده و چگونگی توزیع محصولات و کالاهای فرهنگی و همچنین الگوهای رفتاری افراد بوجود آمده است. بنابراین نسل جدیدی از “مصرف کنندگان فرهنگی” در کشورهای صنعتی روبه توسعه در حال ظهور می باشد. به علاوه امروزه صنایع فرهنگی دارای حق تکثیر (کپی رایت)، نقش بسیار مهمی در تولید ناخالص داخلی اکثر کشورهای صنعتی ایفا می کنند، در این کشورها صادرات کالاهای فرهنگی و تولیدات فکری افراد به مراتب مهم تر از صادرات کالاهای صنعتی متعارف است. اما متاسفانه صادرات فرهنگی در کشورهای روبه توسعه جایگاه شایسته خود را نداشته و اقتصاد آنها بیشتر متکی بر صادرات مواد خام فاقد ارزش افزوده است و به راحتی از فرصت بالقوه صادرات محصولات فرهنگی و تولیدات فکری خود چشم پوشی می کنند. در ادمه بعد از اشاره به نقش مهم “خلاقیت ملی” و صنایع فرهنگی داخلی در توسعه ملی، کلیات طرح یونسکو برای کمک به کشورهای روبه توسعه در زمینه تدوین سیاست ها و استراتژی های حمایت از صنایع فرهنگی ارائه می شود.
صنایع فرهنگی و شاهراه‌های اطلاعاتی
دیجیتالی شدن اشکال مختلف اطلاعات اعم از متن، عدد، نمودار، صدا، تصویر و فیلم، یکپارچه سازی انواع اطلاعات در قالب یک محصول واحد را میسر ساخته است. به علاوه به مدد تکنیک های “فشرده سازی” می توان اطلاعات را با سرعت بسیار زیاد و به راحتی از طریق شبکه های بی سیم و باسیم و خطوط ماهواره ای از جایی به جایی دیگر منتقل کرد.
تحلیلگران بر این باورند که چنین فناوری های نوینی تنها در صورتی مفید و مقرون به صرفه هستند که محتوای انتقال یافته با علاقه مندی های مشتریان یا نیازمندی های خاص جوامع منطبق باشد. به نظر می رسد احترام به چندفرهنگی و مشارکت آزاد همه جوامع در این گفتمان بین فرهنگی در “دهکده جهانی” با چالش های عمده ای مواجهیم. در واقع باید تضمین نمود که در شاهراه های اطلاعاتی، عدالت فرهنگی و یا اقتصادی، چه در “ورودی” یعنی گوناگونی محتواها و چه در “خروجی” یعنی امکانات دسترسی، رعایت می گردد. شاهراه های اطلاعاتی تنها در صورتی به تحقق توسعه انسان محور کمک می کنند که صرف نظر از نژاد، ملیت، جنسیت، محل زندگی، شغل یا طبقه اجتماعی، در دسترس همگان باشند.
یکی از چالش ها و تهدیدات عمده در باب امکان عدم دسترسی عادلانه به شاهراه های اطلاعاتی، پیدایش پدیده “چیرگی” الگوهای فرهنگی یا زبانی خاص است. بسیاری از صاحب نظران، جهانی شدن متاثر از فناوری را تهدیدی برای آداب و رسوم محلی، ارزش ها و باورهای فرهنگ های مختلف می دانند. به عنوان مثال، امروزه90 درصد خدمات و محصولات عرضه شده در اینترنت به زبان انگلیسی است. در نتیجه یکی از موضوعات مطرح و مهم، حفظ چندگانگی زبانی و فرهنگی در شاهراههای اطلاعاتی است.
پارک تحقیقات فرهنگی:
هدف اولیه از شکل گیری یک پارک تحقیقات فرهنگی گسترش و افزایش تعداد مو سسات فرهنگی کوچک و متوسط دانش محور و کارآفرین است تا در یک محیط اقتصادی فرهنگی به فعالیت پرداخته و همچنین به عنوان پشتوانه بخش خصوصی برای کمک به تنوع اقتصادی به حیات خویش ادامه دهند.کشورهای در حال توسعه که در این زمینه در حال کسب تجربه های جدید هستند ممکن است از پارک های تحقیقات فرهنگی برای جذب سرمایه گذاری خارجی برای ایجاد شغل و نیز افزایش درآمدهای مالیاتی استفاده کنند.
پارک های تحقیقات فرهنگی در جهت دست یافتن به اهداف فوق الذکر امکانات زیر را فراهم می کنند:
1 - کمک حرفه ای، فنی، اداری و قانونی به موسسات فرهنگی دانش محور
2 - همکاری در تحقیق و توسعه با موسسات فرهنگی
3 - خدمات ارتباط از راه دور و اطلاعات
4 - مشاوره و کمک مالی در کسب درآمد
با کمک به رشد موسسات مستاجر- موسساتی که در فضای پارک تحقیقات فرهنگی قرار داشته و از امکانات این پارک در جهت دستیابی به اهداف خویش استفاده می کنند- پارک های تحقیقات فرهنگی نقش ارزنده ای در توسعه اقتصادی ایفا می کنند، این پارک ها مشاغل جدید ایجادکرده، سرمایه های خارجی را جذب می کنند و قدرت رقابت پذیری ملی و منطقه ای را در صنعت فرهنگی افزایش می دهند.همچنین اهداف زیر در ایجاد پارک های تحقیقات فرهنگی مدنظر بوده است:
1 - تکمیل چرخه تحقیقات از دانشگاهای علوم انسانی تا صنایع فرهنگی
2 - حمایت از موسسات تحقیقاتی نوپا و کمک به رشد و موفقیت آنها
3 - تجاری سازی فرهنگ و نتایج تحقیقات فرهنگی
4 - اشتغال مولد برای فارغ التحصیلان دانشگاهی در رشته علوم انسانی
موقعیت مکانی پارک‌های تحقیقات فرهنگی
موقعیت فیزیکی و مکانی می تواند عامل مهمی در موفقیت یک پارک تحقیقاتی فرهنگی باشد، در درجه اول پارک تحقیقاتی بایددرمجاورت یک دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی یا "اندیشکده فرهنگی " که مشغول به فعلیت های پژوهشی در امور فرهنگی می باشد احداث شود تا افراد فعال در بخش تحقیق و توسعه (Develop Research) را برای پارک فرهنگی فراهم کند و در درجات بعدی باید فاکتورهای زیر را در نظر قرار داد:
1 - دسترسی به نیروی کاری ماهر و شایسته
2 - دسترسی به سرمایه های ریسک پذیر موسسات فرهنگی
3 - راه های وسیع در دسترسی و زیرساخت های کافی
جایگاه پارک‌های تحقیقات فرهنگی
برای آشکار شدن جایگاه پارک های تحقیقات فرهنگی در روند تحقیقات هر کشوری نخست باید طبقه بندی مناسبی از انواع تحقیقات به عمل آید، که این طبقه بندی را می توان به شکل زیر انجام داد:
1 - تحقیقات بنیادی
2 - تحقیقات کاربردی
3 - تحقیقات توسعه ای
تحقیقات بنیادی
تحقیقات پایه ای و بنیادی (Research Basic) تحقیقات اصلی هستند که هدف عمده آن توسعه مرزهای دانش و کشف ناشناخته ها در دنیای علم است - آن قسمت از این نوع تحقیقات که فارغ از هر گونه نتایج اقتصادی و اجتماعی انجام می پذیرد را تحقیقات محض (Research pure) می نامند- اکثر تحقیقات بنیادی توسط دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی انجام می پذیرد.
تحقیقات کاربردی
تحقیقات کاربردی (Research Applicable) به آن دسته از کاوش هایی گفته می شود که هدف اصلی آن کشف کاربرد یافته های تحقیقات بنیادی و نیز رفع مشکلات مربوط به کاربردی کردن نتایج تحقیقات محض است.