درباره شیعیان یمن

 علیرضا صادقی
منطقه یمن در سال 1750 میلادی جزء قلمرو دولت عثمانی در آمد و با سقوط امپراتوری عثمانی، در سال 1934 میلادی با انعقاد قراردادی با انگلستان به استقلال رسید. سابقا حکومت یمن در دست امیری بود که او را امام یمن می خواندند و او شخصا کشور را اداره می کرد ولی از سال 1962 میلادی برابر 1341 شمسی به جمهوری تبدیل شد.
یمن، قریب به 22 میلیون نفر جمعیت دارد که 30 درصد آنها شیعیان زیدی مذهب می باشند؛ یعنی قریب 5/6 میلیون نفر. این آمار قبلابیشتر بوده؛ یعنی در زمان حکومت خود زیدی ها حدود 40 درصد بوده است. اکنون از این تعداد، شاید تنها قریب 4 یا 5 درصد به خوبی شناخته شده اند.
در 1962 - قریب 42 سال پیش - عبدالناصر شصت هزار نیروی مصری در یمن مستقر کرد و حکومت را از زیدی ها گرفت و به افراد لائیک سپرد.
در همین سال، همه مدارس دینی را ممنوع اعلام کردند، علمای آنها را کشتند.علت اینکه از 5/6 میلیون شیعه زیدی اکنون فقط نیم میلیون نفر شناخته شده اند، این است که حکومت اولا، همه مراسم آنها را ممنوع کرده، مراسم شیعیان بر اساس گرایش به اهل بیت(ع) است و حکومت جدید وقتی روی کار آمد، شروع به قتل عام شیعیان و علمای آنها کرد. همه مسائل فرهنگ هزار ساله را که وابسته به اهل بیت(ع) بود، عوض کردند؛ مثلا، قبلادر مراسم تشییع جنازه از اول تا آخر ذکر اهل بیت(ع) می شد، اما همه اینها را ممنوع کردند. اکنون در مدارس رسمی و غیر رسمی، اصلامسئله اهل بیت(ع) مطرح نیست؛ کتاب هایی مثل نهج البلاغه را ممنوع کرده اند، صحیفه سجادیه ممنوع است. در کتاب های درسی و منابع روایی، به اهل بیت(ع) حتی اشاره هم نمی شود؛ ممنوع است. همین اواخر، دستور داده شد که نهج البلاغه را از سراسر یمن جمع کنند.
در یمن، تشیع به معنای عام، 1200 سال حکومت کرد، تا اینکه وهابی ها به حکومت رسیدند. آنان به کتا بخانه ها حمله کردند و آنها را آتش زدند و میراث هزار ساله را از بین بردند.
اگر زیدی ها را شیعه حساب کنیم، 30 درصد کل جمعیت یمن شیعه اند؛ چون زیدی ها از 1200 سال پیش در یمن زندگی می کرده اند. بیشتر سادات یمن، از فرزندان آقایی به نام “یحیی الامام الهادی بن الحسین بن القاسم الرسی” از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) هستند که برادرش هم در یمن بود. وی در سال 260 هجری از مدینه به یمن آمد؛ از ظلم دولت عباسی به آنجا فرار کرد. پیش از آن همه مردم یمن سنی مذهب بودند، ولی مورخان سنی مذهب بررسی کرده اند که پس از او شیعیان در یمن رشد کرده اند. تا پیش از این تاریخ، اسامی خلفا در سراسر یمن پخش می شد، ولی از وقتی یحیی الهادی وارد یمن شد، حاکم دستور داد که ذکر خلفای ثلاثه ممنوع گردد، فقط ذکر نام امام علی(ع) جایز بود.
دکتر اصغر منتظر القائم که استاد علوم تاریخ در دانشگاه اصفهان است کتاب بسیار جالبی در ارتباط با نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت(ع) نوشته که کتاب مهم و موثری است.
دولت یمن علاوه بر نبرد با نیروهای القاعده و گروه های تجزیه طلب در جنوب این کشور بیش از پنج سال است که با گروه های شیعه در شمال این کشور درگیر است. در سال 2007 پیمان صلحی میان دو طرف امضا شد که هیچ گاه به مرحله عمل نرسید. یک سال بعد با میانجیگری قطر در دوحه دیداری میان نمایندگان دو طرف شکل گرفت تا مقدمات یک پیمان دیگر فراهم شود، اما در دهم اوت 2009 علی عبدالله صالح رئیس جمهور یمن اعلام کرد که مبارزان شیعه تمایلی به برقراری آرامش ندارند و درگیری ها را از سر گرفت.
بدون هیچ تردیدی می توان به نقش پررنگ و اساسی کشورهای عربستان سعودی و مصر در ماجرای حمله ارتش یمن به شیعیان این کشور اشاره کرد.
اخیرا روزنامه البیان امارات در مقاله ای با تحلیل درگیری های اخیر نیروهای شیعه الحوثی با ارتش یمن نوشت: شعارهایی که حوثیها سر می دهند مثل مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل یادآور شعارهای ایران است. این روزنامه در تحلیلی از درگیری نیروهای الحوثی با ارتش یمن نوشت: استان صعده که کانون این درگیریهاست، از نظر جغرافیایی بین عربستان و یمن قرار دارد که موقعیت حوثی ها را حساس کرده است.
اما به نظر می رسد تا زمانی که دولت یمن به سیاست های سرکوب و ارعاب خود در قبال اقلیت بزرگ - شیعیان 25 درصد جمعیت یمن را دارند - تغییر ندهد و تقسیم سرمایه گذاری در کشور نکند، شورش ها در شمال و جنوب ادامه خواهد داشت. اتهام زدن به کشورهای دیگر مبنی بر رساندن کمک های نظامی و تسلیحاتی چیزی جز فرافکنی نیست.