بازشناسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت

ترویج فرهنگ ایثار و شهادت زمانی این حوزه موفق می‌شود که مردم مثل دفاع مقدس پا پیش بگذارند و در این زمینه نقش تشکل‌های غیردولتی انکارناپذیر است.
غلامرضا یاوندعباسی، عضو کمیته تخصصی شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت با بیان این مطلب در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس «فرهنگ و حماسه» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، افزود: در حال حاضر تشکل‌های متعددی در حوزه ایثار و شهادت وجود دارد که متاسفانه ثبت نشده‌اند و حوزه غیررسمی دارند و بیشتر اعضای آنها فرزندان شهدا و ایثارگران هستند، بخش‌های شناخته شده‌ای هم ضمن انجام امور صنفی و سیاسی با نام ایثارگران به مسائل حوزه فرهنگ ایثار و شهادت می‌پردازند اما این جایگاه بسیار ضعیف‌تر از چیزی است که باید باشد، تشکل‌ها بسیار کم هستند.
کم بودن تشکل‌های مردمی
مدیر برنامه‌ریزی و هماهنگی دفتر مشاور رییس‌جمهور در امور ایثارگران دلیل کم بودن تشکل‌های غیردولتی را نهادینه نشدن این تشکل‌ها دانست و افزود: NGOها و سازمان‌های مردمی در کشور ما به طور کلی جایگاه خود را نیافته‌اند و این امر تنها منحصر به دفاع مقدس نبوده و مشکل کلی است.
وی اظهار داشت: فرهنگ ایثار و شهادت در ایران علی‌رغم ارزش‌های متعالی‌اش نهادینه نشده است. بد نیست در این زمینه به خاطره‌ای از یک سفر اشاره کنم. در الجزایر دیدار رسمی با مقامات وزارت المجاهدین این کشور داشتیم. در اتومبیل ما خانم 18- 19 ساله‌ بی‌حجابی بود که در طی مسیر به محض رسیدن به میدانی شال خود را بر روی سرش انداخت و پس از گذشتن از میدان آن را از روی سر برداشت. زمانی که علت را از او جویا شدیم با تعجب گفت: چطور متوجه نشدید اینجا میدان شهید بود. یعنی پس از گذشت 42 سال از انقلاب الجزایر دختر 19 ساله‌ای که آن زمان را درک نکرده آنقدر احترام به مقام شهید در او نهادینه شده بود که با رسیدن به میدان شهید احساس می‌کند باید به شهید احترام بگذارد.
نباید از مصادیق روز جدا کنیم
او ادامه داد: ‌در حالی که ارزش‌های ما بسیار متعالی‌تر است اما متاسفانه در حوزه ترویج ایثار و شهادت دچار عقب‌ماندگی فرهنگی هستیم که دلیلش به کار نگرفتن زمینه و ابزار است وگرنه هیچ کشوری در دنیا به اندازه ما در این حوزه غنی نیست، اما آنها از کمترین ابزار استفاده کردند اما ما از انبوه داشته‌هایمان استفاده نمی‌کنیم.
سردبیر فصلنامه روایت ایثار در خصوص نیاز جامعه به بازشناسی فرهنگ ایثار و شهادت خاطرنشان کرد: پیروزی انقلاب اسلامی و 8 سال دفاع مقدس با بهره‌گیری از فرهنگ ایثار و شهادت تحقق یافت، چون ما از نظر عده وعده امکاناتمان با دشمن نابرابر بود. زمانی که انقلاب پیروز شد مردم ما با دست خالی با حکومت قدرتمندی که ژاندارم منطقه بود درگیر شدند. فرهنگ ایثار و شهادت بود که آنها را پیروز کرد. در دفاع مقدس هم فرهنگ ایثار و شهادت ما را پیروز کرد چون تمام دنیا یک طرف و کشور ما در طرف دیگر بود. محرم، امام حسین(ع) و ایثار و شهادت همه چیز فرهنگ و نیازهای فرهنگی ما است.
او در ادامه با تاکید بر اینکه نظام و انقلاب ما خاری است در چشم استکبار جهانی؛ به همین دلیل همیشه در خطر است بر نقش فرهنگ ایثار و شهادت تاکید کرد و گفت: نیاز ما به این فرهنگ نیازی حیاتی است، ما شاید با غذای کمتر قادر به ادامه حیات باشیم اما بدون فرهنگ ایثار و شهادت ادامه حیات ممکن نیست. از طرف دیگر فرهنگ ایثار و شهادت برگرفته از فرهنگ عاشوراست و همه می‌دانند که در ایام محرم 57 انقلاب ما به اوج خود رسید.
به اعتقاد وی، بزرگترین مانع بر سر راه ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، جدا کردن این فرهنگ از مصادیق روز ایثار و فرهنگ است.
یاوندعباسی در خصوص موانع بازشناسی این فرهنگ گفت: اگر اقدام عملی برای نهادینه نشدن فرهنگ ایثار و شهادت از سوی نظام و مردم انجام نشود این فرهنگ به شدت دچار ضعف و سستی می‌شود. اگر فرهنگ ایثار و شهادت را از مصادیق روز ایثار جدا کنیم نسل امروز ما این فرهنگ را نخواهد شناخت.
وی تصریح کرد: اگر ایثار و شهادت را با پایان جنگ تحمیلی تمام شده بدانیم نسل امروز ما چطور می‌تواند با این فرهنگ ارتباط برقرار کند؟. ما باید مصادیق روز فرهنگ ایثار را شناسایی و تبلیغ کنیم و گسترش دهیم. به عنوان مثال کسی که عضوی از بدنش را آگاهانه در عین نیاز خود اهداء می‌کند با رزمنده‌ای که آگاهانه اعضای بدن خود را در جبهه‌های جنگ از دست داده فرقی نمی‌کند. زمان و مکان تغییر کرده است. ایثار هنوز هم جاری است اما اگر مصادیق امروز ایثار را با دفاع مقدس قطع کنیم فرهنگ ایثار مرده است و ترویج آن یعنی معرفی مصادیق امروز ایثار.
وظیفه دستگاه‌ها
یاوند عباسی در ادامه گفت‌وگویش با خبرنگار ایسنا به نقش شورا در تقویت هماهنگی و هدایت فعالیت سازمان‌های مرتبط با امر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت اشاره و تصریح کرد: متاسفانه در حوزه فرهنگ ایثار و شهادت اعتبار قابل ملاحظه‌ای در دستگاه‌ها وجود ندارد، در واقع فعالیت در این زمینه تا حد زیادی به انگیزه‌های درونی مسئولان بستگی دارد. به طور مثال اگر فردی در یک سازمان، این حوزه دغدغه وی باشد، حتی با توجه به عدم بودجه مناسب، بودجه‌های خوبی را از منابع مختلف هزینه می‌کند اما در دستگاهی که انگیزه و توجه کافی وجود ندارد چون شخص معتقد است که باید اعتبار را در جهت مشخص شده‌ای هزینه کند به این حوزه توجه نمی‌کند.
وی به عملکرد بعضی دستگاه‌ها با وجود ظرفیت‌های موجود اشاره کرد و گفت: صدا و سیما در سال گذشته در حوزه رسیدگی به امور ایثارگران و فرهنگ ایثار مقام اول را در میان دستگاه‌ها کسب کرد. اخیراً وزارت آموزش و پرورش نیز شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت را برای وزارت خود تشکیل داده و قصد دارد از ظرفیت دستگاه خود در این زمینه بیشتر استفاده کند. وزارت نیرو نیز عملکرد خوبی در این حوزه داشته است.
یاوند عباسی به عملکرد سایر دستگاه‌ها نیز اشاره کرد و گفت:‌ قابلیت‌های وزارت ارشاد بیش از چیزی است که در حال حاضر انجام می‌دهد، اصلا ماموریت وزارت فرهنگ و ارشاد کار فرهنگی است و فرهنگ ایثار و شهادت هم جدا از فرهنگ عمومی نیست، اما بدنه وزارت فرهنگ آنچنان که باید فرهنگ ایثار و شهادت را باور نکرده است چون اگر باور کرده بود در فیلم‌ها، کتابها و فضاهای عمومی این فرهنگ پررنگ‌تر بود.
او بر قابلیت‌های خوب وزارت کشور تاکید کرد و گفت:‌ این وزارتخانه در 30 استان، 30 مشاور استاندار در امور ایثارگران دارد که وظیفه دارند توانمندی‌های استان را با استفاده از تمام سازمانها در خدمت این فرهنگ به کار گیرند که در بعضی استانها مثل فارس و اصفهان علی‌رغم عدم اعتبار به دلیل انگیزه‌های درونی اقدامات خوبی صورت گرفته است.
او در ادامه با توجه به پیش‌بینی استفاده از ظرفیت NGOها و سازمانهای مردمی در آیین‌نامه شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت گفت: سازمانهای مردمی قانونا عضو مجموعه نیستند و اگر به شورای ترویج مراجعه می‌کنند خواسته‌هایشان عمدتا ریالی است. در حالی که اعتبار شورا تنها تکافوی امور دبیرخانه را می‌کند اما با مقدورات کم کمک‌های جزئی به سازمانهای مردمی فعال در این زمینه شده است.
یاوند عباسی در ادامه از ایجاد کمیته راهبردی دفاع مقدس اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: نهادهای موازی در این ارتباط وجود دارد اما رسالت و وظیفه اصلی شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت ساماندهی و هماهنگی است که اگر درست انجام شود از این موازی‌کاری پرهیز می‌شود و توانمندی دستگاه‌ها در راستایی به کار گرفته می‌شود که بهترین بازده را داشته باشد.
موازنه‌کاری در زمینه ترویج فرهنگ
وی گفت: از وجود کمیته‌ها و نهادهای مختلف نگران نیستیم. این نهادها می‌توانند تقسیم کار کرده و به طور تخصصی مسائل را دنبال کنند و در مواردی که فعالیتشان همپوشانی دارد هدایت این همپوشانی را شورای ترویج برعهده بگیرد.
یاوندعباسی اظهار داشت: موازی‌کاری همیشه بد نیست. با توجه به وضعیت فعلی کشورمان که در آماج شبیخون فرهنگی قرار گرفته یادآوری ارزش‌های دفاع مقدس و فرهنگ ایثار و شهادت به طور مکرر خوب است، اما مواقعی که فعالیت‌ها کاملا موازی و تکراری است، شورای ترویج باید این موازی‌کاری را هماهنگ کند. مثلا در طرح تکریم شهدای دولت به جای برگزاری جداگانه طرح توسط دولت و سپاه می‌توان توانمندی هر دو را به کار گرفت و برنامه‌ را بهتر برگزار کرد.
خدمت به ایثارگران
کارشناس شورای نظارت بر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت تاکید کرد و گفت: کسانی که در جایگاه خدمت‌رسانی به ایثارگران هستند اگر کار خود را صرفا اداری محسوب کنند صلاحیت حضور در چنین جایی را ندارند. این افراد باید انگیزه‌های ارزشی داشته باشند چون کار ارزشی است و نیاز به صبر و پیگیری دارد.
نظام نباید منتظر مراجعه جانباز باشد
او ادامه داد: نظام ما نباید منتظر بماند که جانباز یا هر ایثارگری برای گرفتن حقی که به طور طبیعی بر گردن نظام است به آن مراجعه کند، نظام باید مراجعه کند. این مشکل در بنیاد شهید وجود دارد، به رغم تلاش‌های فراوان شاهد کم لطفی به بخشی از ایثارگران به ویژه جانبازان شیمیایی و اعصاب و روان هستیم که از مظلوم‌ترین جانبازان هستند. متاسفانه اثبات شیمیایی بودن برای خیلی از جانبازان به دلیل محدودیت‌هایی که در تشخیص طبی وجود دارد و مدارک لازم هم در بسیاری اوقات در دسترس جانباز نیست، کار سختی است،‌ چون زمان جنگ تنها به فکر دفاع بودند نه جمع‌آوری مدرک برای اثبات شیمیایی بودن. دفتر مشاوره رییس‌جمهور برای این امر هم راهکار دارد. این دفتر متقاضی اضافه کردن جانباز به مجموعه جانبازان نیست اما معتقدیم نباید جانباز را به دلیل عدم تشخیص به موقع معطل نگه داریم.
وی با اشاره به ماده‌ای در لایحه جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران که در آن مسئولیت تهیه‌ آیین‌نامه برای شورای عالی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت به بنیاد شهید واگذار شده است، گفت: بنیاد به دنبال خارج کردن این حوزه از وزارت ارشاد و داخل کردن آن در بنیاد شهید است این امر از جانب من که عضو کمیته تخصصی شورا هستم یک اعلام خطر است.اگر بنیاد شهید موفق به انجام این کار شود توانایی انجام آن را برای کل کشور ندارد. جدا شدن این شورا از شورای فرهنگ عمومی و رفتنش به بنیاد شهید مساوی است با یک عقب‌گرد، چون اگر بنیاد قادر به انجام این کار بود تا به حال انجام داده بود چرا زمانی که معضلات فرهنگی کشور مطرح می‌شود وزارت ارشاد مسئول پاسخگویی است چون مسئول فرهنگ کشور است؛ پس در مورد ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در سطح کلان باید وزارت ارشاد و شورا جوابگو باشد و این نافی تکالیف فرهنگی بنیاد نسبت به جامعه هدف خود نیست.
یاوندعباسی ادامه داد: علی‌ر‌غم تلاش ما این ماده از لایحه جامع خدمت‌رسانی به ایثارگران که در مجلس تصویب شده و در حال حاضر در شورای نگهبان است حذف نشده است.
رمان دفاع مقدس
سردبیر فصل‌نامه روایت ایثار در ادامه به نقش پر رنگ ادبیات در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت اشاره کرد و گفت: متاسفانه در حوزه رمان، داوران شبکه‌ای هستند با افراد مشخص که دیدگاه‌های خاصی به این مساله دارند. در بنیاد شهید افرادی که رمانها را داوری می‌کنند اغلب همانهایی هستند که در بنیاد حفظ آثارند و آن عده هم همانهایی هستند که در کارگاه قصه و رمان حوزه هنری حضور دارند و متاسفانه رمان‌ها باید در چهارچوب افکار آن آدم‌ها نوشته شود تا مورد قبول واقع شوند.
یاوند عباسی افزود: رمان را نمی‌توان به قالب خاصی محدود کرد. این امر یکی از موانع بازشناسی فرهنگ ایثار و شهادت است. در حوزه ادبیات، داوری باید از انحصار گروهی خاص خارج شود. باید از گروه‌های مختلف به تناسب موفقیت‌هایشان حمایت کرد. اشکالی ندارد که رمان‌هایی متوسط هم در جامعه عرضه شود. اگر چنین رمانهایی نباشند نقد هم که می‌تواند به بارور شدن استعداد نویسندگان کمک کند وجود نخواهد داشت.
وی به حوزه فیلم نیز اشاره کرد و گفت: بعضی فیلم‌ها برای بهره‌مندی از حمایت‌های مادی به طور گذرا به بخش‌هایی از فرهنگ ایثار و شهادت اشاره می‌کنند که فاقد اهمیت فرهنگی است و باید نگاهی جدی به عنصر فرهنگ ایثار و شهادت در فیلم‌ها شود.
یاوند عباسی در زمینه ارزیابی عملکردها گفت: اگر قادر به ارزیابی مناسبی از فعالیت نهادها باشیم رقابت سالمی میان آنها جهت پرداختن به موضوع ترویج فرهنگ ایثار و شهادت ایجاد می‌شود. این رقابت باید میان مردم هم ایجاد شود برای توجه آنها به این حوزه که این موضوع باید در برنامه‌ریزی شورای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت طراحی و عملیاتی شود.