سازمان مدیریت و وظایف اساسی بر زمین مانده

علی یوسف‌پور
1ـ کسانی که در دستگاه‌های اجرایی کشور در مدت 27 سال گذشته صاحب مسئولیت بوده‌اند یا در مجلس شورای اسلامی ‌بعنوان نماینده ایفای وظیفه نموده‌اند به خوبی به این مطلب رسیده‌اند که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور از وظایف اصلی خویش به کلی دور شده است و وارد امور اجرایی گردیده است که غفلت از انجام وظایف اصلی موجب خسارت بزرگی به کشور شده است و هم‌اکنون سازمان بعنوان یک حسابدار دستگاه‌های دولتی، عمده وقت کارکنان خود را صرف امضای موافقت‌نامه‌ها، تخصیص، و جابجایی سرفصل‌های بودجه می‌نماید.
تا قبل از سال 85 عمده موافقت‌نامه‌ها و تخصیص طرح‌های عمرانی در شش ماهه دوم صورت می‌پذیرفت و معمولا سقف تخصیص‌ها بین 65 درصد تا 75 درصد بودجه مصوبه بود. نتایج عملکرد در 27 سال گذشته، افزایش حجم دولت، اقتصاد ناکارآمد، طولانی شدن زمان بهره‌برداری از طرح‌های عمرانی و در کل، بازدهی بسیار ضعیف دستگاه‌های دولتی در ارائه خدمات به مردم عزیز کشور ما بود. ساختار سازمان مدیریت در 30 سال گذشته به این سمت میل نموده است.
و اگر افراد و کارشناسان آن بطور عمده افرادی دلسوز و خدمتگزار بوده‌اند این ساختار به جایی رسیده است که یک کارشناس سازمان مدیریت به جای عالی‌ترین مقام دستگاه اجرایی تصمیم‌گیری می‌نماید.
2ـ عمده‌ وظایفی که به زمین مانده است و این مساله باعث به هم‌ریختگی نظام مدیریت کشور، نظام برنامه‌ریزی و عدم اجرای عدالت در کشور شده مواردی است که به طور اختصار به آن پرداخته می‌شود.
الف: طرح آمایش سرزمین که مطالعات آن قبل از انقلاب اسلامی ‌شروع شده است و در بعد از انقلاب هم ادامه داشته است. هم ‌اکنون در قفسه‌های سازمان مدیریت خاک می‌خورد و اگر این طرح به تصویب مجلس برسد و برای ابلاغ به دولت آماده گردد نتایج بسیار موثری در پیشرفت و توسعه کشور ایفا خواهد نمود.
اولا چشم‌انداز بیست ساله بدون تصویب این طرح اگر به نتایج کلان خود برسد در تعادل‌بخشی به مناطق کشور موفق نخواهد بود مساله دوم اینست که اگر سرنوشت استانهای کشور در طرح آمایش منتهی گردد دیگر نمایندگان مجلس بخصوص استانهای کمتر توسعه‌یافته مجبور نیستند برای انجام طرح‌های عمرانی استانها وقت مجلس را برای پیگیری امور جاری و آینده حوزه انتخابیه صرف نمایند. توسعه متوازن بدون تصویب طرح آمایش سرزمین امکان ندارد
ب‌: کشور عزیز ما که در حال توسعه و پیشرفت می‌باشد تاکنون فاقد یک الگوی مدیریتی برخاسته از دل فرهنگ و اعتقادات ملت ما می‌باشد. روش‌ها و سبک‌های مدیریتی عمدتا سلیقه‌ای و مبتنی بر تجربه و خواست مدیران ارشد هر دولت می‌باشد و به همین جهت کمتر به اهداف برنامه‌های 5 ساله و بودجه‌های سالانه توجهی می‌شود. در یک وزارت‌خانه و یک دستگاه اجرایی دیده شده مدیران ارشد که در زمانهای مختلف تصدی امور آنجا را بعهده داشته‌اند در جهت‌های مخالف هم حرکت کرده‌اند و عمده این روش‌های مدیریتی مقبول ملت ایران هم قرار نگرفته است یا نتایج خوبی در وزارت‌خانه‌ها در پی نداشته است که این اغتشاش عدم یکسان بودن الگوی مدیریتی در شهرداریها و سازمانهای غیردولتی نیز دیده می‌شود.
ج ـ قانونی در حال حاضر برای انتصاب مدیران میانی و عالی وجود ندارد در کشور ما برای تصدی پست آبدارچی، مقررات جامع و مشخصی وجود دارد. اما برای انتصاب مدیران کل، فرمانداران و بخشداران و معاونان وزارت‌خانه‌ها و مدیران عامل شرکت‌های بزرگ دولتی هیچگونه ضابطه و مقرراتی وجود ندارد. در صورتیکه حداقل دو دهه است که ضوابط انتخاب مدیران فوق بصورت لایحه تهیه شده است و در سازمان مدیریت معطل مانده است.
د ـ اگرچه برای تهیه لوایح برنامه‌های چهارگانه زحمات زیادی کشیده است اما یک جهت‌گیری انحرافی در کلیه برنامه‌ها وجود دارد و آنهم عدم توجه کافی به تربیت نیروی انسانی بوده است توسعه بعنوان یک امر فیزیکی بطور عمده در ایجاد طرح‌های عمرانی دیده شده است توجه ضعیف به آموزش و پرورش و آموزش عالی باعث گردیده است که محصولات خروجی از این دو موسسه آموزشی و فرهنگی بطور عمده در بازار کار قابلیت‌های لازم را نداشته باشند.
ضعف در کارآفرینی، عدم جستجوگری و ضعف وجدان کاری، عدم نظم‌پذیری تخصص‌هایی که بازار کار به آن نیاز ندارد و در شرایط حاضر کمترین استعدادها به آموزش و پرورش راه می‌یابند برای اینکه مقام و شان معلم آنچنان تنزل اجتماعی و اقتصادی یافته است که آموزگاران ما با همه عشقی که به خدمت دارند به شدت برای تامین معاش خویش در مضیقه می‌باشند. بودجه اختصاصی برای فرهنگ عمومی کشور مانند کتاب و مطبوعات 20 میلیون دلار می‌باشد و بودجه یارانه بنزین 6 میلیارد دلار است. کتاب و مطبوعات با قیمت گران و با مشکلات زیاد به دست طالبان آن می‌رسد.
در حال حاضر مطبوعات کشور ایران در منطقه خاورمیانه تنها از افغانستان و عراق از نظر تیراژ جلو هستند که معلوم نیست تا کی بتوانند این رتبه را حفظ نمایند این در حالی است که ملت ایران از پشتوانه بسیار قوی چند هزار ساله فرهنگی برخوردار است و انقلاب ما در میان ملل منطقه و جهان یک قدرت و اقتدار فرهنگی است.