چه خطراتی ما را تهدید می‌کنند؟

نوام چامسکی / استاد برجسته زبانشناسی و فلسفه در انستیتو تکنولوژی ماساچوست (MIT)
ترجمه: مریم امرالله
در غرب، برخی از اطلاعات مهم مراجع به عراق یا ناگفته باقی می‌مانند یا نسبت به آنها بی‌توجهی می‌شود. تا زمانی که این اطلاعات لحاظ نشوند، سیاست‌های آمریکا در قبال عراق از لحاظ اخلاقی و استراتژیک توجیه منطقی نمی‌یابند. برای مثال، یکی از اخبار مهم که به سادگی از کنار آن گذشتند، برگزاری نظرسنجی عمومی در بغداد، انبار و نجف راجع به اشغال عراق و تبعات آن بود. حدود 90 درصد عراقی‌ها معتقدند وضعیت کشور قبل از تهاجم نظامی آمریکا بهتر از شرایط کنونی بود. تقریبا نیمی از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی خواستار خروج فوری و بی‌قید شرط نظامیان آمریکا از عراق شدند. 20 درصد از شرکت‌کنندگان خروج تدریجی تدریجی را ترجیح می‌دادند.
به طور عمده، افکار عمومی در عراق،‌ ایالات متحده یا هر نقطه دیگری از جهان کوچکترین تاثیری در تصمیم‌سازی سیاستمداران آمریکا ندارد، مگر اینکه این افکار را موافق آرای خود ببینند. چنین سیاستمدارانی عمیقا غیردموکراتیک هستند ولی هنگام سر دادن شعارهای سیاسی از عشق به دموکراسی و ماموریت الهی برای اشاعه دموکراسی سخن می‌گویند. دلیل اصلی حمله به عراق بی‌شک ذخایر نفت این کشور بود. عراق از نظر میزان ذخایر نفتی رتبه دوم جهانی را دارد که استخراج آن بسیار ارزان تمام می‌شود و در قلب منابع هیدروکربن جهان قرار دارد. اهمیت این مساله برای آمریکایی‌ها دستیابی به این ذخایر نبود، بلکه کنترل آنها بود. همانطور که معاون رئیس‌جمهور «دیک چنی» ماه مه گذشته تاکید کرد، کنترل منابع انرژی «ابزار ارعاب و تهدید» را فراهم می‌کند. البته نگرانی چنی از این بود که این ابزار به دست دیگران بیفتد.
نظرسنجی‌های ایالات متحده نشان می‌دهد که اکثریت مردم آمریکا نیز مخالف جنگ هستند. آخرین گزارشی که سعی داشته تا حدودی افکار عمومی را نیز در نظر بگیرد، گزارش مشترک بیکر ـ همیلتون بود که تحسین و حمایت بسیاری را برانگیخت ولی دولت بوش فورا پیشنهادات مندرج در گزارش را به فراموشی سپرد. اما حتی در این گزارش نیز به اراده و خواست مردم عراق توجهی نشده است و فقط در مواردی به آن پرداخته شده که افکار عمومی عراق به نوعی با امنیت سربازان آمریکایی در ارتباط بوده است. پیش‌فرض تلویحی گزارش بیکر ـ همیلتون این است که سیاست‌ها باید براساس منافع دولت آمریکا تنظیم شود، نه منافع مردم عراق یا حتی مردم آمریکا. در این گزارش انتظار داشتیم که به آمریکا و انگلستان پیشنهاد کمک به بازسازی صنعت نفت را بدهد که این موضوع نیز به طور عمیق بررسی نشد. به دلیل عدم تمایل تهیه‌کنندگان این قبیل گزارشات نسبت به پرداختن به موضوعات محوری، نمی‌توان انتظار داشت که بحران ناشی از تهاجم نظامی آمریکا در آینده‌ای نزدیک فیصله یابد. برنامه‌ریزان کمتر به خطرات پیش رو توجه می‌کنند. از نظر آمریکا از استقلال شیعیان و رابطه نزدیک‌شان با ایران وحشت دارند. موضوع محوری گزارش بیکر ـ همیلتون عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از عراق به طور دقیق‌تر عقب‌نشینی از جنگ رودررو است. در این گزارش حتی از ساخت مداوم پایگاه‌های آمریکایی در عراق انتقادی نشده است. برخی از تحلیلگران نگرانند که عقب‌نشینی آمریکا به جنگ داخلی و در نتیجه فروپاشی کشور منجر شود. در مورد تبعات عقب‌نشینی ذکر این نکته لازم است که ما می‌توانیم به قضاوت شخصی بپردازیم ولی باید یادمان باشد این قضاوت‌ها دقیقا به اندازه اطلاعات شک‌برانگیز و نامطمئن دولت آمریکا ممکن است غلط باشند. در واقع این قضاوت‌ها هیچ اهمیتی ندارد و چیزی که در این میان مهم است نظر خود عراقی‌هاست. اگر از نظر دولتمردان نظرسنجی‌های مختلف ناکافی هستند، می‌توان موضوع عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی را تحت نظارت سازمان‌های بین‌الملیل به همه‌پرسی گذاشت. متاسفانه برخلاف پیشنهادات گزارش بیکر ـ همیلتون، واشنگتن قصد افزایش نیروهای نظامی در عراق را دارد. تنها تعداد انگشت‌شمای از تحلیلگران نظامی یا کارشناسان خاورمیانه معتقدند که این تاکتیک می‌تواند موفقیت کسب کند. اما هیچ کس نباید هدف بلندمدت آمریکا به منظور کنترل منابع پراهمیت منطقه را از یاد ببرد. دولت خودمختار عراق برای نیروهای اشغالگر قابل تحمل نیست. از سوی دیگر فروپاشی عراق برای همسایگانش شرایط بسیار دشواری ایجاد می‌کند. در شرایط فعلی آمریکا فقط یک گزینه برای خروج از باتلاق عراق دارد. مسئولان ایالات متحده باید در مورد اینکه چرا جنگ عراق شروع شد و چرا باید ادامه یابد با هر تصمیم دیگر به مذاکره و همفکری جدی بنشینند و گروه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را نیز متقاعد سازند.