گروه جهان ـ یاشار رهبر: معاون وزیر امور خارجه آمریکا روز گذشته در مجلس نمایندگان تغییر استراتژی بیستوهفت ساله آمریکا نسبت به ایران را اعلام کرد. وی در این جلسه اظهار داشت که هدف آمریکا تغییر حکومت ایران نیست، بلکه تغییر رفتار این کشور است. این اظهارنظر نیکلاس برنز در حالی صورت میگیرد که از مدتها پیش اختلافنظر در بین مقامات آمریکایی در مورد ایران آغاز شده بود. جناح بازها یا نظامیان یا پنتاگون (وزارت دفاع آمریکا) خواستار ادامه استراتژی برخورد خصمانه با ایران بوده و در نتیجه ناوهای هواپیمابر را عازم خلیجفارس نموده و به حمایتهای مالی از گروههای تروریست پرداختند.
اما از سوی دیگر، جناح کبوترها یا سیاستمداران یا واقعبینها (وزارت امور خارجه آمریکا) خواهان یافتن راهحل دیپلماتیک در برخورد با ایران بودند. به مرور زمان برخلاف دوره حمله به عراق که همین اختلاف وجود داشت و در نهایت منجر به استعفای کالین پاول (وزیر امور خارجه سابق آمریکا) شد، هم اینک شرایط داخلی که شامل نارضایتی مردم آمریکا و تغییر نمایندگان کنگره آمریکا از جمهوریخواهان به دموکراتها شد و عدم موفقیت آمریکا در طرحهایش در عراق موجب شد تا این بار جناح کبوترها بتوانند در نبرد پیروز شده و با اعلام شرکت در کنفرانس بغداد در تاریخ 19 اسفندماه سال جاری سیاست جدید دولت آمریکا را اعلام کند.
البته این در حالی است که جناح دیگر نیز مترصد فرصت بوده و اعلام میدارد که گزینههای دیگر به جز راهحل دیپلماتیک را نیز مدنظر دارد.
با این حال «نیکلاس برنز» معاون وزیر امور خارجه آمریکا، با حضور در جلسه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان گفت هدف آمریکا تغییر حکومت ایران نیست بلکه تغییر رفتار این کشور است. به گزارش بیبیسی وی افزود: «ایران برخلاف کره شمالی به دنبال انزوای بینالمللی نیست بلکه خواهان یکپارچگی با نظام اقتصادی و مالی دنیاست.» برنز تصریح کرد که واشنگتن تمامی تلاش خود را برای بهتر کردن روابط با ایران به کار میگیرد ولی این بدون تغییر در سیاستهای تهران امکانپذیر نیست.
تغییری که واشنگتن در سیاست خارجی خود نسبت به ایران در پیش گرفته بیشتر نشان از فشارهای داخلی به دولت بوش میدهد. این تغییرات لحن در حالی بیان میشود که تا چندی پیش مقامات آمریکایی با برخورد شدید و لحنهای کاملا خشن در مورد ایران صحبت میکردند و به مقصر جلوه دادن این کشور در تمام بحرانهایی که در عراق گریبانگیرشان شده میپرداختند بنابراین عوامل چنین تغییر بزرگی را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:
1ـ راهبرد آمریکا در عراق دچار شکستهای پیاپی شده و در حفظ جان سربازان خود نیز بسیار عاجز بوده است.
2ـ در ابتدا مردم آمریکا از حمله به عراق حمایت میکردند ولی پس از افزایش تلفات نیروهای آمریکایی مخالفتها با این جنگ و تاکید به عقبنشینی در عراق اوج گرفت.
3ـ پس از روی کار آمدن دموکراتها در کنگره آمریکا و منزوی شدن جمهوریخواهان، دولت بوش دیگر مانند سابق از حمایت همهجانبه برخوردار نبوده و طرحهایی که برای اعزام سرباز بیشتر یا بودجه نظامی کلان ارائه داده مورد مخالفت شدید کنگره قرار گرفت.
اما ماجرا از جایی شروع شد که برخلاف ادعاهای مکرر دولت بوش مبنی بر اینکه ایران و سوریه عامل اصلی خشونت در عراق هستند و علت اصلی کشته شدن سربازان آمریکا در عراق سلاحها و تجهیزات ایرانی است در گزارشی که سازمان جاسوسی آمریکا (سیا) روز 15 بهمن ماه منتشر کرد با رد گفتههای دولت آمریکا صریحا اعتراف کرد که ایران «عامل بزرگ» خشونت در عراق نیست.
اختلاف بین بازها (پنتاگون) و کبوترها (وزارت امور خارجه آمریکا) در مورد ایران بار دیگر به ویژه از زمانی آغاز شد که کمیته تحقیق عراق به ریاست «جیمز بیکر» و «لی همیلتون» گزارش خود در مورد عراق را ارائه دادند و خواستار مذاکره آمریکا با ایران در مورد عراق شدند. پس از آن این اختلافات به حدی اوج گرفت که مجلس سنای آمریکا که اکثریت آن را دموکراتهای آمریکا تشکیل میدهند در جلساتی مهم با دعوت از «هنری کسینجر» و «مادلین آلبرایت» وزرای امور خارجه سابق آمریکا، «جیمز فانون» فرمانده نیروهای آمریکایی در خاورمیانه، «جیمز بیکر»، «لی همیلتون» و «جان نگروپونته» رئیس سابق سازمان اطلاعات آمریکا به پرسش و پاسخ با آنها درباره نقش ایران در عراق پرداختند.
برخورد بعدی که در تناقص با سیاست واشنگتن نسبت به ایران پیش آمد، حمایت «نانسی پلوسی» رئیس مجلس نمایندگان آمریکا از پیگیری راهحل دیپلماتیک برای حل اختلاف بین تهران ـ واشنگتن بود.
پس از این حمایت کنگره آمریکا تصمیم به تصویب قطعنامهای در مخالفت با سیاستهای بوش در مورد عراق گرفت و این اقدام را میتوان اولین گام برای فشار بر دولت بوش جهت تغییر سیاست خود در مورد بحران عراق دانست. زیرا این اقدام طرح اعزام سربازان بیشتر به عراق را محکوم کرد و گفتوگو با همسایگان عراق جهت حل بحران این کشور را الزامی دانست.
با وجود اصرار دموکراتها بر این اصل که دولت آمریکا بدون هیچ دلیل و مدرکی پیاپی ایران را به دست داشتن در خشونتهای عراق متهم میکند «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آمریکا در اظهاراتی شگفتانگیز اظهار داشت: «دولت ایران باید در قبال استفاده از سلاحهای ساخت ایران علیه سربازان آمریکایی در عراق حتی اگر هیچ ارتباطی در این باره اثبات نشود، مسئول در نظر گرفته شود.»
او که به طور غیرمنتظره به بغداد سفر کرده بود به خبرنگاران همراهش گفت: «قطعا نمیتوانم باور کنم که دولت آمریکا بتواند منابع و مراجع مربوط به دخالت دولت ایران در عراق را ذکر کند.» به رغم اینکه رایس در عراق این اظهارات را بیان کرد ولی واقعیات موجود و فشارهای داخلی باعث شد که وی نتواند مدت زیادی بر این ادعاهای خود پافشاری کند و دوباره در اقدامی از تغییر 180 درجهای سیاست آمریکا در قبال ایران خبر داد.
وی با اعتراف به اینکه آمریکا از 27 سال گذشته تاکنون در برخورد با ایران اشتباه میکرده اظهار داشت: «شخصا پیشنهاد تغییر سیاست واشنگتن نسبت به تهران را مطرح کردهام.» رایس افزود: «تماس نگرفتن با تهران یک اشتباه بود. پس از اظهارات رایس نوبت به شورای روابط خارجی آمریکا رسید. یکی از اعضای ارشد شورای روابط خارجی آمریکا مستقر در ایالت نیویورک با انتشار بخشهایی از گزارش مفصل این شورا که قرار است به زودی منتشر شود، گفت: «زمان آن فرارسیده که آمریکا خط مشی خود در قبال ایران را تغییر دهد.»
«ری تکیه» در مقالهای که روز دوشنبه 30 بهمن ماه در سایت اینترنتی «نیویورک» منتشر شد، نوشت: «از زمان وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 آمریکا چندین سری سیاستهای شکست خورده در قبال ایران را دنبال کرده است.» به نوشته وی، آمریکا در این دوران با هدف کاهش نفوذ ایران در منطقه تلاشهای جدی را برای سرنگونی این حکومت، تهدید به اقدام نظامی و حتی پیشنهاد برای برگزاری مذاکراتی بسیار محدود داده و امروز نیز راهبرد بازدارندگی بخش اصلی سیاستهای آمریکا را تشکیل میدهد. وی تاکید دارد: «آمریکا باید مذاکره با ایران را آغاز کند، البته نه با این هدف که قدرت روبه افزایش ایران را محدود کند، زیرا این یک اقدام غیرممکن است.
لذا واشنگتن باید با این دیدگاه با تهران وارد مذاکره شود که افزایش قدرت ایران را تعدیل و از زیادهرویهای احتمالی آن جلوگیری کند.»
تقریبا یک هفته پس از این اظهارات دولت بوش توافق کرد که با نمایندگان رسمی ایران و سوریه در کنفرانس طراحی شده منطقهای در بغداد در تاریخ 19 اسفند ماه که به منظور بحث و رایزنی درباره راههای برقراری ثبات در عراق برگزار میشود، دیدار و گفتوگو کند.
رایس نیز یک روز پس از اعلام این خبر اعلام امیدواری کرد که ایران در این کنفرانس شرکت کند. گفته میشود در حاشیه کنفرانس بغداد، ایران با پنج کشور عضو دائم شورای امنیت دیدار خواهد داشت. «زلمای خیلزاد» سفیر آمریکا در عراق نیز درباره مذاکره با ایران گفت: «نشانههایی وجود دارد مبنی بر اینکه دولت ایران علاقهمند به مذاکره با آمریکا در کنفرانس عراق در بغداد است.»
همچنین هری رید، رهبر اکثریت سنا در مصاحبه با شبکه 13 سراسری آمریکا تصریح کرد که واشنگتن باید برای حل مساله عراق با ایران مذاکره کند. وی روز سهشنبه گفت: «رئیسجمهور (آمریکا) باید برای تغییر روش در عراق کاری انجام دهد.» رید در پاسخ به این سوال که «آیا ایران باید دخالت داده شود؟» گفت: «البته که ایرانیان باید دخیل باشند. این امر توسط کسی که از من هم خیلی باتجربهتر است یعنی جیمز بیکر، وزیر امور خارجه سابق آمریکا مطرح شده است. او به رئیسجمهور گفت که این کار را باید انجام دهد و به گروه مطالعه عراق این توصیه را داشته است.»