بایدها و نبایدهای مذاکره با روسیه

رییس ‌موسسه مطالعات راهبردی «تصمیم» با بیان این‌ که ایران به تعامل با روسیه ضعیف و دست‌دوم تمایلی ندارد، گفت: طرح مسکو، طرح روسیه نیست، بلکه طرحی لندنی است که باعث تضعیف روسیه می‌شود و ما باید کار با روسیه را در وادی دیگری دنبال کنیم.
علیرضااکبری، معاون وزیر دفاع سابق کشورمان با اشاره به مذاکرات هسته‌ای کشورمان با روسیه اظهار داشت: کمکی که این مذاکرات می‌تواند به وضعیت پرونده هسته‌ای ایران بکند، به موضع روس‌ها بستگی دارد.
وی افزود: روس‌ها می‌توانند انتخاب کنند که در جریان مربوط به مساله هسته‌ای ایران، نقش درجه ‌یک و یا دسته‌دوم و حتی پایین‌تر داشته باشند و آن‌چه که امروز تحت عنوان طرح موسوم به روسیه مطرح شده، علاوه بر این‌که برای حل‌ و فصل مساله هسته ایران خاصیتی جدی ندارد که به‌طور دقیق با منافع ملی جمهوری اسلامی ایران نیز در تضاد قرار دارد.
اکبری ادامه داد: از نظر کارشناسی معتقدم که اگر ایران خارج از طرح روسیه، از همه‌چیز صرف‌نظر کند، بیش‌از آن‌که در چارچوب این طرح منفعتی کسب کند، بهره خواهد برد. یعنی صرف‌نظر کردن از همه‌چیز یا کنار گذاردن طرح روسیه، بهتر از آن است که دستگاه دیپلماسی هسته‌ای ما برای بهره‌برداری اندک دستاورد این طرح، آن را حفظ نماید.
معاون وزیر دفاع سابق کشورمان خاطرنشان کرد: نکته مهمی که در این‌جا باید مورد توجه قرار گیرد، این است که ما باید این مفهوم را به روس‌ها بفهمانیم که موافقت نکردن ما با طرح مذکور، به معنای عدم تمایل برای حضور آن‌ها نیست، چراکه ما می‌توانیم از تعامل با روس‌ها بهره‌برداری خوبی نماییم. ولی طرحی که به عنوان طرح روسیه مطرح شده، هیچ نکته مثبتی برای بهره‌برداری در راستای منافع ملی‌مان ندارد.
اکبری درباره این ‌که گزینه مطلوب کشورمان در مذاکرات مسکو چیست، گفت: جمهوری اسلامی ایران محور کار با روسیه را به عنوان یک فرصت تلقی می‌کند و باید این چنین نیز باشد، چراکه به هر حال روسیه همسایه ماست، می‌تواند کشوری فراقاره‌ای باشد، قدرت قابل ملاحظه‌ای دارد، در مناسبات بین‌المللی نقش موثری ایفا می‌کند و در فرآیند بین‌المللی خلع سلاح نیز دارای انگیزه و منافعی می‌باشد.
وی با بیان این‌ که سرنوشت مساله هسته‌ای ایران به‌طور جدی با منافع ملی روسیه مرتبط است، اظهار داشت: چنان‌چه ایران از این قضیه پیروز بیرون آید، روسیه نیز از آن منتفع خواهد شد و در غیر این ‌صورت روسیه نیز زیان خواهد دید، به اعتقاد من این گفتمان باید به روس‌ها فهمانیده شود ولو این ‌که بهانه آن، طرح روسیه باشد.
دکتر اردشیر سنایی استاد دانشگاه و کارشناس روابط بین‌الملل در این باره گفت: مذاکرات با روسیه باید به سمتی پیش برود که روسیه را مخالف ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت و خواهان حل آن از طریق آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای قرار دهد.
این استاد دانشگاه سفر هیات ایرانی به روسیه در اول اسفند ماه را برای پیگیری مذاکرات درباره طرح هسته‌ای مسکو مثبت ارزیابی کرد و اظهار داشت: به نظر می‌رسد بهترین راه برای جمهوری اسلامی ایران مذاکره و استفاده از قدرت دیپلماسی است.
وی ادامه داد: ایران باید از فرصت به‌دست آمده بهترین استفاده را بکند و به نوعی امکان استفاده از طرح‌های پیشنهادی روسیه ـ تا جایی که استقلال و منافع ملی کشور را تامین کند ـ فراهم شود.
وی ادامه داد: مسلماً مسکو نیز از ارایه این طرح اهدافی دارد و منافعی هم از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ سیاسی نصیب این کشور خواهد شد.
این کارشناس مسایل بین‌الملل با بیان این‌که روسیه با ارایه این طرح به دنبال منافع سیاسی نیز هست، اظهار داشت: با توجه به وزنی که روسیه در خط تعاملات میان ایران و آژانس به‌دست می‌آورد و نقشی که می‌تواند در حل‌مساله هسته‌ای ایران داشته باشد، مسکو می‌تواند جایگاه خودش را در مناسبات بین‌المللی تقویت کرده و به موقعیت سیاسی بالاتری دست یابد.
سنایی با اشاره به آغاز فعالیت‌های غنی‌سازی در تاسیسات نطنز اصفهان آن‌را حامل پیامی برای کشورهای غربی دانست و گفت: ایران با این عمل اعلام کرد که حاضر نیست از حق مسلم خود مبنی بر دستیابی به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای کوتاه بیاید و همچنین نشان داد که تهدیداتی که مبنی بر توقف اجرای پروتکل الحاقی و لغو تعلیقات داشته است، تنها یک بلوف نبوده است.
وی ادامه داد: مسلماً این اقدام روابط ایران و آژانس را تحت تاثیر قرار خواهد داد و حال این بستگی به تدبیر کشورمان دارد که چگونه این مسیر را در جهتی مثبت سوق دهد.
این کارشناس مسایل بین‌الملل نقش حمایت‌های مردمی از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای کشورمان را بسیار مثبت و تاثیرگذار ارزیابی کرد و گفت: سیاست خارجی هر کشوری چنانچه با حمایت و پشتوانه مردمی همراه باشد می‌تواند با اقتدار دیپلماسی خود را در جامعه بین‌المللی پیگیری کند.
مردم ایران با حمایت گسترده خود از برخورداری ایران از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای به طرف‌های مقابل نشان دادند که این تنها خواسته و سیاست یک عده خاص نیست، بلکه منافع یک ملت پشت آن قرار دارد و 70 میلیون حامی آن هستند.
از سوی دیگر یک عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز معتقد است در مذاکرات اول اسفند طرح پیشنهادی روسیه تنها زمانی مورد قبول جمهوری اسلامی ایران خواهد بود که منافع ملی کشور در آن لحاظ شده و غنی‌سازی در داخل خاک ایران صورت گیرد.
حمیدرضا حاجی‌بابایی عضو هیات‌رییسه مجلس شورای اسلامی با تاکید بر این‌که مذاکره با تمامی کشورها در خصوص فناوری هسته‌ای می‌تواند ادامه یابد، گفت: با توجه به طرح پیشنهادی روسیه مذاکره با این کشور می‌تواند ادامه پیدا کند، اما در مذاکرات منافع ملی کشور باید لحاظ شود.
وی با اشاره به خط قرمز جمهوری اسلامی ایران مبنی برداشتن چرخه‌سوخت در خاک کشور خاطرنشان کرد: طرح روسیه تنها زمانی برای ما قابل قبول است که در راستای غنی‌سازی در داخل خاک کشور این طرح یا تغییر یابد و یا جابه‌جایی‌هایی در آن صورت گیرد.
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس همچنین با تاکید بر این که طرح پیشنهادی روسیه منافع ملی کشور را تامین نمی‌کند یادآور شد: طرح پیشنهادی روسیه تنها تامین‌کننده منافع روسیه است. هرچند که روس‌ها هم حق دارند منافع ملی خود را در نظر گیرند.
وی افزود: اما متاسفانه اعمال نظر و فشار کشورهای اروپایی و آمریکا در این رابطه وجود دارد تا روسیه را وارد جریانی کند که بازی در نهایت به نفع اروپا و آمریکا تمام شود.
وی معتقد است: چه زمانی که فناوری در روسیه باشد و چه زمانی که آمریکا با اعمال فشار روسیه را بر علیه ایران با خود هماهنگ کند، نتیجه کار به نفع آمریکا خواهد بود.
به گفته حاجی‌بابایی، روس‌ها می‌دانند که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران چیزی نیست که بتوان معامله کرد. وی افزود: ایران اصل مذاکرات را قبول دارد، اما قبولی اصل مذاکرات به معنای قبولی طرح روسیه نیست؛ زیرا در این بررسی، منافع ملی کشور باید تامین شود.
همچنین به گفته این نماینده‌مردم همدان در خانه ملت، نه دولت جمهوری اسلامی ایران و نه هیچ دولت دیگری نمی‌تواند پیام شفاف و روشن مردم ایران را در خصوص داشتن فناوری هسته‌ای نادیده بگیرد. لذا این خواسته باید تحقق یابد و کشورهای دیگر نیز به آن آگاهی داشته باشند.
وی در پایان نیز ابراز امیدواری کرد که مذاکرات در خصوص طرح روسیه بتواند در کنار گستردگی و حضور همه‌جانبه مردم، طرح را به شکلی پیش‌برد که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران تامین شود.
دیگر نماینده عضو فراکسیون اصولگرایان در خصوص پیام آغاز غنی‌سازی به کشورهای غربی گفت: بهترین پیام این اقدام این است که اراده مردم ما و مسئولین بر این است که از چرخه‌ سوخت هسته‌ای استفاده کنیم روی حق خودمان تا حدی که دانش آن را داریم ایستادگی و آن را حفظ نماییم.
جواد آرین‌منش تصریح کرد: مذاکراتی هدفمند برای دستیابی به اهدافی که در سازمان انرژی هسته‌ای و معاهدات بین‌المللی وجود دارد، مورد نظر ماست.
وی افزود: ما با مذاکرات اول اسفند مثبت برخورد می‌کنیم و آمادگی برای انجام مذاکره را داریم، اما این مذاکره باید مذاکره‌ای باشد که هدف آن دستیابی به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای باشد.
این نماینده ‌مجلس، ایجاد مرکز غنی‌سازی مشترک را امری مناسب دانست و گفت: این مشروط بر آن است که ابتکار عمل از دست جمهوری اسلامی خارج نشود.
به گفته وی، اصولاً ایجاد مرکز غنی‌سازی در کشورهای بیگانه مشکلاتی را به همراه دارد که مهم‌ترین آن‌ها این است که تضمین جدی برای اجرای تعهدات وجود ندارد، همچنان که روسیه به تعهدات خود در قبال جمهوری اسلامی در موارد مختلف از جمله نیروگاه هسته‌ای بوشهر عمل نکرده است و لذا خیلی قابل اعتماد نیست که ما کار غنی‌سازی را در چنین کشوری انجام دهیم.
وی ادامه مذاکرات را مطلوب دانست و افزود: اگر قرار باشد که این مذاکرات ما را به سمت اهداف‌مان پیش نبرد، فرصت‌سوزی خواهد شد.
آرین‌منش معتقد است که روسیه می‌خواهد از مناقشات بین جمهوری اسلامی و اروپایی‌ها، همچون ماهی‌گیری از آب گل‌آلود استفاده کند.
وی در بیان هدف روسیه از طرح پیشنهادی مسکو گفت: روسیه می‌خواهد از روند مذاکرات حذف نشود و در عین‌ حال ابتکار عمل را در این مذاکرات از سوی جامعه غربی در دست داشته باشد. از سویی دیگر روسیه همسایه ماست و نگران دستیابی ما به انرژی هسته‌ای است.
آرین‌منش گفت: آن ‌چه مسلم است روسیه دلسوز ما نیست، بلکه بیشتر به دنبال منافع خودش است.
به گفته وی، آغاز غنی‌سازی اورانیوم در ایران، بیانگر اعتماد به ‌نفس جمهوری اسلامی که مرعوب فضاسازی‌های استکبار جهانی و صهیونیسم نمی‌شود و نیز بیانگر پویایی انقلاب اسلامی است و نشان می‌دهد که ما اهل مذاکره هستیم ولی زیر بار زور نمی‌رویم.
وی با بیان این ‌که این حرکت عزت جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد به راهپیمایی 22 بهمن اشاره کرد و گفت: مردم نشان دادند که هرگاه مسئولان خواسته‌های آن‌ها را تعقیب کنند با تمام توان در صحنه حضور خواهند داشت و حاضرند هزینه آن را نیز بپردازند.