یک سال پیش در چنین روزهایی

سعید مدنی پژوهشگر
در فاصله خرداد تا 6 تیر 1384 ائتلاف گسترده‌ای که یک سوی آن سنتی‌ترین گرایش اصلاح‌طلب و سوی دیگر گروهی از روشنفکران لائیک بودند، تشکیل شد تا هاشمی رفسنجانی را راهی کاخ ریاست جمهوری کنند، در آن روزها حضور برخی از منتقدان جدی و سرسخت هاشمی در صف حامیان وی، نشان از نگرانی آنان نسبت به شرایط پیش روی پس از انتخابات ریاست جمهوری داشت، همه تلاش‌های آن جماعت گسترده فعالان سیاسی، فرهنگی و مطبوعات اثر نداد و منتخب آنان، مقبول مردم واقع نشد و با اختلاف رای قابل توجهی رقیب محافظه‌کار هاشمی رای آورد. پس از آن یک هفته، بحث‌ها عمدتا معطوف به پیامدهای انتخابات شد و اتفاقی که در آن 7-6 روز رخ داد کمتر مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت.
آن ائتلاف یک هفته‌ای نه تنها پیش از آن که پس از این نیز شاید تا سال‌ها از لحاظ گستردگی و تنوع نظیر نداشته باشد اما چرا آن ائتلاف نتوانست مردمی را که تصمیم به رفتن پای صندوق‌های رای داشتند، متقاعد سازند تا رای خود را تسلیم هاشمی رفسنجانی کنند. رفتار حامیان سنتی هاشمی در آن یک هفته چیزی جز استمرار مواضع پیشین نبود اما مواضع منتقدان جدی هاشمی در احزاب اصلاح‌طلب، اپوزیسیون قانونی، روشنفکران و روزنامه نگاران آن هفته را به عنوان شرایطی ویژه پیش روی تحلیلگران مسائل اجتماعی و سیاسی قرار می دهد تا به عوان تابلویی از رفتار پاتولوژیک نخبگان ایرانی بررسی شود.
شواهد بسیار زیادی پس از خرداد 76 وجود دارد که حاکی از نارضایتی گروه قابل توجهی از مردم از عملکرد هاشمی و خانواده وی حداقل در دوره ریاست جمهوری‌اش بود. اتفاقا در صف حامیان هاشمی کسانی قرار داشتند که بارها رویکرد اقتصادی دولت وی یعنی سیاست‌های تعدیل اقتصادی را مورد نقد جدی قرار داده بودند و حتی به این دلیل و بسیاری دلایل دیگر در دوره ریاست جمهوری وی تحت فشارهای امنیتی قرار گرفته بودند. بنابراین در حالی که بخش کثیری از جامعه ایران دلایل کاملا عینی و مبتنی بر زندگی روزمره خود داشتند تا تمایلی به هاشمی نشان ندهند، گروهی از روشنفکران در چارچوب مصلحت‌های کاملا ذهنی به آنان توصیه می‌کردند تا به هاشمی رای دهند. توصیه‌هایی که پاسخ مساعدی دریافت نکردند. هفته اول تیر 84 ضربه سنگینی بر اعتماد عمومی نسبت به گروه‌های مرجع اصلاح طلب فرود آمد، که آثار آن انفعال و بی‌تفاوتی در سطح گسترده‌ای از جامعه بود. بر همین اساس ناتوانی اصلاح‌طلبان در بازسازی خود و تشدید اختلافات و تنش‌های درونی یک سال پس از آن واقعه را باید جدی‌تر مورد مطالعه قرار داد و از گذشته درس آموخت.