شبه دولتی‌ها و بخش خصوصی

در طول چند سال گذشته و مدیریتی که در این دوران بر بازار سرمایه مستقر بود شاهد اتفاقات عجیب و نا میمونی در بازار سرمایه بودیم که لطمات دولتزدگی های این نوع از مدیریت طی سال های آینده در بازار سرمایه کشور مشهود می شود و تا زمانی که رانت های پشت پرده و نفوذ شرکت های شبه دولتی در انتقال اطلاعات نهانی سهام از بین نرود همیشه شاهد بازار سهامی پر نوسان، ناامن و بدون جذابیت خواهیم بود.
مسکوت ماندن پروژه های عمرانی، حاکمیت مدیریت دولتی در بنگاه های اقتصادی، عدم رشد اقتصادی در کشور، توقف چرخه تولید بسیاری از کارخانه های تولید، افزایش نرخ بیکاری و تورم، همه و همه از جمله مشکلات و معضلات در دولت نهم و دهم است که نمی توان از چنین مشکلاتی به راحتی گذر کرد. البته در طول این مدت شاخص بورس تهران که به ادعای مسئولین دماسنج اقتصاد کشور است و با نوسانات اقتصادی کشور دمای این دماسنج نیز تحت الشعاع قرار می گیرد، نمای دیگری به خود گرفت تا آنجا که از ابتدای سال جاری به رغم رکود حاکم در اقتصاد داخلی، به خصوص بنگاه های تولیدی و اقتصادی، شاخص بورس تهران توانست به پشتوانه نیروها و ارگان هایی خاص به ثبت رقم 13 هزار واحدی دست یابد. البته سناریوی شاخص بورس تهران از ابتدای سال جاری تبدیل به داستانی پیچیده و غیر قابل باور شده است. زمانی که اقتصاد کشور درگیر مشکلات اساسی و ابهامات بسیار در رویکردهای اقتصادی و سیاسی داخلی بود بدون آنکه رونقی در بنگاه های اقتصادی به چشم آید دماسنج اقتصادی کشور نمای دیگری به خود گرفت و حرارت غیر واقعی از وضعیت اقتصاد کشور را نشان داد.
به گفته بسیاری از کارشناسان و فعالان بازار سرمایه در روزهای آغازین سال، سازمان بورس اوراق بهادار برای مثبت جلوه دادن شاخص و وضعیت اقتصادی کشور در نحوه محاسبات شاخص تغییراتی را اعمال کرد. به دنبال این تغییرات به یکباره شاخص کل روند صعودی به خو د گرفت که رشد شاخص کل در این مدت قابل قیاس با سال های گذشته نیست. البته زمانی که رئیس سازمان بورس اوراق بهادار با غرورو سرمستی ثبت شاخص بورس تهران تا رقم 13 هزار واحدی را در رزومه موفقیت های دوره ریاست خود ثبت می کرد، بسیاری از کارشناسا ن بر این عقیده بودند که رقم شاخص بورس تهران برآیند درستی از وضعیت بازار و اقتصاد نیست و این رقم واقعیات بازار را نشان نمی دهد چرا که در گذشته شاخص کل بازده قیمت سهم را بررسی می کرد و با انتقال سهم به مجمع و تقسیم سود، بعد از باز شدن نماد، به اندازه سود تقسیم شده شاخص ریزش می کرد. اما به دنبال نصب نرم افزار و شاخص جدید امکان محاسبه شاخص نقدی وجود ندارد و محاسبه انجام شده شاخص بر اساس بازده نقدی و قیمت و به عبارتی لحاظ کردن سود بر سهم تعیین می شود. گفتنی است تغییر مبنای محاسبه شاخص کل که از ابتدای سال جاری اعمال شد بدون اطلاع به بازار صورت گرفت. این امر را می توانیم از بازی های دیگر دولتی ها در بازار سرمایه قلمداد کنیم.
به دنبال تغییر مبنای محاسبه شاخص، در گذشته شاخص کل بازده نقدی را محاسبه می کرد که ارزش آن در بازار رقمی معادل 9 الی10 هزار واحد بود اما با تغییر آنی روش محاسبه، سود مجامع بر شاخص محاسبه شد تا آنجا که به دنبال این اتفاقات عجیب الوقوع در بازار سرمایه شاخص بازده نقدی که رقمی معادل 30 الی 35 واحد را نشان می داد در بازار سهام غیب شد و در قبال آن تاثیر این شاخص را بر شاخص کل نشان دادند و به دنبال انتقال محاسبه این شاخص به شاخص کل، شاهد رشد صعودی و عجیب شاخص کل بورس تهران شدیم.
با بررسی چنین اتفاقاتی قطعا نمی توان ثبت 13 هزار واحدی شاخص را مدیون نحوه مدیریت درست و مناسب رئیس سازمان بورس اوراق بهادار که به واسطه رفاقت های دیرینه اش با وزیر وقت اقتصاد بر کرسی ریاست سازمان بورس اوراق بهادار جلوس کرده است، بدانیم. چرا که در طول مدیریت صالح آبادی شاهد اتفاقات عجیب و نا میمونی در بازار سرمایه بودیم که لطمات دولتزدگی های این مقام مسئول در بازار سهام در سال های آینده در بازار سرمایه کشور مشهود می شود. اما افسوس که جبران این خسارت ها در آن سال ها زمان بر و بسیار سخت است.
یکی از اتفاقات مهمی که در طول ریاست صالح آبادی به وقوع پیوست شیوع رایزنی های پشت پرده سازمان بورس اوراق بهادار و سازمان خصوصی سازی و انتقال بسیاری از شرکت های بزرگ و مهم دولتی در قالب سیاست های اصل 44به بازار سرمایه بود البته این واگذاری ها که در ظاهر در راستای انتقال مدیریت های دولتی به بخش خصوصی توسط سازمان خصوصی سازی از طریق بورس صورت گرفت نه تنها منجر به ورود بخش خصوصی واقعی در اقتصاد کشور نشد بلکه بخش چهارمی در اقتصاد کشور پدید آمد به نام اقتصاد ارگانی ها و شبه دولتی ها.
ورود نهادهای نظامی به عرصه اقتصاد کشور از ورود نهادهای شبه دولتی صندوق های بازنشستگی از جمله شستا و... آغاز شد و به دنبال آن دیری نپایید که نهادهای نظامی و شبه دولتی دیگری در بازار سرمایه وارد شدند. تا انجا که دیری نپایید بازار سرمایه کشور به دست بازیگردان هایی افتاد که با بازیگردانی های خود نوسانات بسیاری بر قیمت سهام شرکت ها اعمال کردند.
می توان شرکت هایی ماند توسعه معادن روی، صدرا و...را جزو شرکت هایی قلمداد کرد که به دنبال بازیگردانی ها و شایعات شیوع یافته توسط این نهادها، دستخوش هیجانات قیمتی بسیار شدند و در این راستا تنها سهامداران خرد بودند که به دلیل در اختیارنداشتن رایزنی های پشت پرده و اطلاعات نهانی متضرر شدند. البته ادعاهای مسئولین این نهادها بر پایه و اساس دیگری استوار است و به دنبال این ادعاها، رضایی مدیر عامل شرکت سرمایه گذاری مهر اقتصادایرانیان (بازیگر اصلی بورس تهران) چندی پیش با ارائه بیاناتی آشکارا از قدرت طلبی و نفوذ این شرکت در همه عرصه های اقتصادی کشور، گفت: در اسفند سال گذشته شاخص بورس به هنگام بازگشایی نماد مخابرات در حال ریزش بود که در این خصوص با جمع آوری سهام مخابرات موجب ایجاد تعادل در بورس شدیم. پیشرو بودن مهر اقتصاد ایرانیان و تبعیت سهامداران خرد از ما کاملا طبیعی بوده چرا که این گروه می خواهند منافع خود را حفظ کنند. هرچند امروز بازار سهام بازار مناسبی برای ما است اما اگر در آینده لازم باشد به سمت دیگر بازارها خواهیم رفت چرا که باید به فکر منافع خودمان باشیم.
وی در بخش دیگری از اظهارات خود خاطرنشان کرد: اگر بنا باشد وارد سهام شرکت ها شویم به جز مدیریت مطلق و اخذ سه عضو هیات مدیره به چیز دیگری فکر نمی کنیم چرا که در مشارکت حداقلی هیچ منفعتی بدست نمی آید و کاری هم از دست ما برنمی آید. بنابراین به افرادی که می خواهند وارد شرکت ها شوند توصیه می کنم به صورت مدیریتی وارد شوند یا اینکه اصلا وارد شرکتی نشوند.
بنابراین اظهارات تنها می توان به یک نتیجه دست یافت و آن هم در سیطره قرار گرفتن بازار سرمایه کشور توسط نهادهای شبه دولتی مشخص، که به گفته مدیران این نهادها آنها تنها به فکر اختیار داشتن سکان مدیریت شرکت های بزرگ اقتصادی و بورسی خواهند بود. البته خاموش ماندن سازمان و شرکت بورس اوراق بهادار در برابر قرق بازار سرمایه توسط نیروهایی با کارکرد غیر اقتصادی خود دلیلی بر دولتزدگی بورس تهران و رئیس سازمان بورس اوراق بهادار است.
در طول این مدت بسیاری از کارشناسان، فعالان و منتقدین اقتصادی دولتزدگی بورس را عامل کندی و عدم رونق بورس دانستند و تا زمانی که نفوذ شرکت های شبه دولتی در انتقال اطلاعات نهانی سهام از بین نرود همیشه شاهد بازار سهامی پر نوسان، ناامن و بدون جذابیت خواهیم بود. بنابر این گزارش شاخص بورس تهران که در ماه های گذشته با تغییر نحوه محاسبه شاخص بعد از برگزاری مجامع و محاسبه سود بر شاخص روند صعودی به خود گرفته بود هم اکنون با پشت سر گذاشتن فصل مجامع روند منفی و نزولی به خود گرفته است.