دکترین نظامی جدید روسیه
حسن بهشتیپور / تحلیلگر مسائل سیاسی
نیکلای پاتروشف، دبیر شورای امنیت ملی روسیه در گفتوگویی با روزنامه دولتی روسیه راسیسکایا گازیتا اظهار داشت: پیشنویس دکترین نظامی جدید روسیه که درآن وضعیت واردسازی ضربه هستهای به متجاوز و از جمله ضربه بازدارنده، تبیین شده است، هماکنون آماده است. به گفته این مقام روسیه، انتظار میرود دکترین جدید، تا پایان سال 2009 به رئیسجمهور روسیه ارائه شود. دیمیتری مدودف در بهار امسال دستور داده بود تا پایان سال 2009 دکترین نظامی روسیه تصویب شود. در این گفتوگوی مهم، پاتروشف، دبیر شورای امنیت ملی روسیه ضمن آنکه اعلام میکند، این برای سومینبار است که درباره دکترین نظامی روسیه تجدیدنظر میشود، میگوید: در تاریخ معاصر روسیه پس از فروپاشی شوروی و تشکیل روسیه جدید، این سومین ویرایش دکترین نظامی این کشور خواهد بود. اسناد پیشین در سالهای 1993 و 2000 تصویب شده بودند.
کاملا روشن است که روسیه با توجه به تحولات پس از 11 سپتامبر و نیز بهویژه جنگ در اوستیایجنوبی به بازنگری برنامه بلندمدت راهبردی نظامی خود برای دهه آینده اقدام کرده است. پاتروشف درباره ضرورت بازنگری در دکترین نظامی قبلی روسیه به روزنامه راسیسکایا میگوید: زندگی ثابت نیست. اگر در سال 1993 بر این عقیده بودیم که امکان مناقشه نظامی منتفی است، اکنون توسعه اوضاع در جهان نشان داد که این مناقشات، حتی در مقیاس گسترده ممکن است. در واقع او میخواهد بگوید تغییرات در وضعیت ژئوپلتیک و سیاسی- نظامی روسیه و جهان ضرورت تدوین دکترین جدید نظامی را ایجاب کرده است. دبیر شورای امنیت ملی روسیه در ادامه این گفتوگو هشت مورد مهم از تغییرات را ذکر میکند که عبارتند از:
جنگ بر سر انرژی: 1- در سند جدید، خطرات جدید نظامی، ازجمله مبارزه بر سر سوخت و انرژی و سایرمنابع با جذب نیروهای مسلح، گسترش ناتو، گسترش سلاح کشتارجمعی و ازجمله سلاح هستهای و تروریسم بینالمللی بازتاب یافتهاند. روشن است مواردی که آقای پاتروشف در این بخش مورد توجه قرار داده است اشاره غیرمستقیمی به اختلاف نظر اوکراین و روسیه بر سر صدور گاز به اروپا و مواردی است که در مناسبات اتحادیه اروپا با روسیه بر سر گرفتن تضمینهای لازم برای ارسال گاز به اروپا بهوجود آمده است. ظاهرا روسها هم به این جمعبندی رسیدهاند که اگر در آینده جنگی رخ دهد به احتمال زیاد بر سر دستیابی به انرژی خواهد بود همچنانکه بسیاری از کارشناسان یکی از دلایل مهم جنگ افروزی آمریکا در عراق را دستیابی به نفت میدانند.
گسترش ناتو: اینکه روسیه همچنان نگران گسترش حوزه نفوذ آمریکا و ناتو به سمت اوکراین و قفقاز است بدون تردید جایگاه ویژهای در دکترین جدید نظامی روسیه دارد حتی اگر آقای پاتروشف هم بر این نکته تصریح نمیکرد باز هم مشخص بود که روسیه تمامی تلاش خود را میکند تا مانع عضویت گرجستان و اوکراین در ناتو شود نکتهای که حتی میتوان گفت یکی از دلایل ایجاد جنگ در اوستیایجنوبی بود.
جلوگیری از جنگهای ناخواسته: 2- به گفته پاتروشف، در دکترین نظامی قید شده که روسیه مهمترین وظیفه خود را جلوگیری و بازداری از راهاندازی هرگونه مناقشه نظامی میداند. مناقشههای نظامی پس از پایان جنگ سرد عمدتا بر سر توسعه نفوذ آمریکا، شکلگیری نظام جدید قدرت درعرصه جهانی و یکجانبهگرایی قدرتها بوده که در همین راستا جنگهای آمریکا در افغانستان و عراق قابل توجه است. البته به گفته تحلیلگران نظامی پیشبینی میشود جنگ بر سر دستیابی به منابع انرژی و آب از جمله انگیزههای قوی برای وقوع منازعات در آینده باشد.
بازگشت به بلوکبندی قدرت: 3- درباره جنگهای متعارف احتمالی در دکترین جدید نظامی روسیه پاتروشف میگوید: استفاده از نیروهای نظامی بهمنظور پاسخگویی به اقدامات متجاوزانه علیه خود یا علیه متفقینش، حفظ یا احیای صلح بنا به تصمیم شورای امنیت سازمان ملل متحد و سایر ساختارهای امنیت مشارکتی قانونی شمرده شده است. در این بخش از اظهارات پاتروشف سه نکته اساسی وجود دارد اول آنکه تلاش شده بر جنبه دفاعی بودن بهکارگیری قوه نظامی تاکید شود اگرچه این موضوع در بخش دیگری از اظهارات او جنبه تهاجمی هم پیدا کرده است اما در این بخش به دفاعی بودن اقدامهای نظامی احتمالی تاکید دارد. دوم آنکه بر حمایت از متفقین یا متحدان نیز تاکید شده که این بخش یادآور بلوک شرق سابق در دوران جنگ سرد و پیمان منحل شده «ورشو» است.
روسیه در حال حاضر با هفت کشور در چارچوب دفاع امنیت دستهجمعی پیمان مشترک دارد و با پنج کشور دیگر عضو سازمان شانگهای نیز متعهد به دفاع مشترک است اگرچه قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان در هر دو پیمان مشارکت دارند اما بهنظر میرسد هدف تاکید روسیه در این بخش جمهوریهای خودخوانده اوستیایجنوبی و آبخازیا باشند که سال گذشته پس از جنگ میان گرجستان و روسیه استقلال خود را اعلام کردند. با این وجود بهنظر میرسد روسیه همچنان درصدد تشکیل بلوک جدیدی از قدرت برای رقابت با آمریکا و ممانعت از توسعه ناتوست.
سوم آنکه روسیه بر هماهنگی با سازمان ملل در برخورد با کسانی که صلح را به مخاطره میاندازند، تاکید کرده تا نشان دهند روسیه قصد ندارد مانند آمریکا شورای امنیت سازمان ملل را نادیده بگیرد و به کشور مستقلی مانند عراق به بهانه تولید سلاح کشتار جمعی حمله کند.
بازسازی ارتش روسیه: 4- در دکترین جدید نظامی، تکامل بخشیدن به صنایع دفاعی نیز از اولویت بیشتری برخوردار شده است. روسیه در سالهای اخیر میکوشد از طریق کوچک اما کارآمد کردن ارتش روسیه در هزینههای جاری خود صرفهجویی کند تا به بودجه لازم برای بازسازی صنایع فرسوده نظامی این کشور کمک کند. بانی اصلی این طرح یعنی آناتولی سردیوکوف، وزیر دفاع روسیه چندی پیش گفت: شمار افسران ارتش روسیه تا سال 2012 به 150 هزار نفر کاهش خواهد یافت. این درحالی است که ارتش روسیه درحال حاضر 355 هزار افسر دارد.
تعداد نیروهای مسلح روسیه نیز از یک میلیون و 130 هزار نفر به یک میلیون نفر کاهش خواهد یافت اما این کاهش برنامهریزی شده نیروهای مسلح روسیه با انتقاد برخی مقامات نظامی جنگطلب این کشور از جمله لئونید ایواشوف، ژنرال بازنشسته روبهرو شد. ایواشوف که اکنون ریاست دانشکده ژئوپلتیک روسیه را بهعهده دارد هشدار داد این اصلاحات، روسیه را در معرض خطر حمله آمریکا قرار میدهد. وی تاکید کرد آمریکا ظرف 10 سال گذشته بودجه دفاعی خود را به سطحی بیسابقه افزایش داده است. تلاش برای ایجاد جهانی تک قطبی یکی از تهدیدهایی است که روسیه با آن روبهروست. اکثر انتقادها درخصوص این طرح متوجه سردیوکوف است اما بهنظر میرسد نهایی شدن دکترین نظامی جدید روسیه به همه این بحثها پایان دهد.
بازدارندگی هستهای یا بازگشت کابوس جنگ هستهای: 5- آنگونه که پاتروشف اعلام کرده است: مفاد مندرج در پیشنویس این سند در رابطه با مشکلات ناشی ازسلاح هستهای بهگونهای تنظیم شدهاند که اولا جایگاه روسیه را بهعنوان قدرتی هستهای که میتواند در رابطه با دشمنان بالقوه متوسل به بازدارندگی هستهای شود، پیشبینی کرده باشد. ثانیا روسیه حق مقابله هستهای را در برابر اقدامات متجاوزانه علیه خود ومتفقینش حتی به روش هستهای محفوظ میداند. این مساله در واقع مقدمهای است بر آنکه پاتروشف به صراحت اعلام کند ایجاد سلاح هستهای به معنای ایجاد تردید در دشمن برای حمله احتمالی است تعریفی که از آن بهعنوان عامل بازدارنده در ایجاد جنگ یاد میشود. به همین دلیل در بخش بعدی صحبت آقای پاتروشف تاکید میشود:
6- امکان استفاده از سلاح هستهای باتوجه به شرایط و اوضاع و مقاصد دشمن احتمالی در نظر گرفته شده است. در اوضاعی که برای امنیت ملی بحرانی باشد، واردسازی ضربه هستهای به متجاوز و از جمله ضربه بازدارنده غیرممکن نیست. امکان استفاده از سلاح هستهای فرضمحال نیست اما فرض بسیار خطرناکی است که روسها هم میدانند ممکن است جهان را وارد جنگ جهانی سوم کند. کابوسی که در 50 سال دوران جنگ سرد همیشه مردم جهان را آزار میداد.
رویای خلعسلاح هستهای: پاتروشف برای اینکه از آیین جدید نظامی برداشت منفی به دنیا القا نکند و نگرانیهایی را که بهواسطه این بازنگری در سیاست روسیه بهوجود میآید را از بین ببرد بر این نکته تاکید میکند که 7- ما تایید میکنیم آماده حرکت به پیش و متمایل به ایده جهان بدون سلاح هستهای هستیم اما به این منظور لازم است که نهتنها روسیه و آمریکا از سلاح هستهای امتناع کنند، بلکه سایر کشورهای عضو باشگاه هستهای که فعلا موضع انتظار را اتخاذ کردهاند نیز از این الگو پیروی کنند. اما همه میدانند که دوره اینگونه تعارفها گذشته است قدرتهای صاحب سلاح هستهای مایل نیستند این ابزار مهم نظام سلطه را از دست بدهند. به همین دلیل رویای خلعسلاح هستهای حداقل تا یک دهه دیگر به واقعیت تبدیل نمیشود شاید به همین خاطر است که پاتروشف در پایان گفتوگوی خود تاکید میکند:
8- همانند تصحیحهای تصویب شده در ماه اکتبر سال 2009 در دکترین امنیت دفاعی روسیه که استفاده سریع از نیروهای مسلح روسیه در خارج از کشور را درنظرگرفت، ویرایش جدید دکترین نظامی نیز بهطور کامل مطابق با مقررات حقوق بینالملل بوده و بر منشور سازمان ملل متحد اتکا دارد. باید از پاتروشف سوال کرد جنگی که در گرجستان در گرفت با کدام قوانین بینالمللی منطبق بود؟ این درست که شروعکننده جنگ، گرجستان بود اما عملیات گسترده بعدی روسیه به هیچوجه منطبق با «مجازات مجرم متناسب با میزان جرم» نبود در هر صورت باید منتظر ماند تا متن نهایی آیین جدید نظامی روسیه برای دهه آینده منتشر شود تا بتوان ارزیابی دقیقتری از مسیری که روسیه در پیش میگیرد ارائه داد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
