آسیبشناسی در دانشگاهها (بخش دوم و پایانی)
دکتر مهران خوش سلوک - مدرس گروه حقوق در دانشگاهها
برای ریشه کن کردن خودکشی در میان دانشجویان ـ که اغلب آنان بسیار جوان هم هستند ـ لازم است اقدامی همه جانبه در سطح جامعه صورت گیرد و مسئولان مؤسسات عالی کشور، خانوادهها و حتی خود جوانان با پیشگیریهای مناسب در حذف و محو این معضل در سطح جامعه و حداقل جامعه دانشگاهی اقدام کنند.
آنچه از مسئولان آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی کشور انتظار میرود این است که توجه خاصی بر روی شرایط تحصیلی، خوابگاهی، رفاهی و زندگی دانشجویان مبذول دارند تا شرایط مناسبی در خوابگاهها برای دانشجویان فراهم شود و آنان با بهرهگیری از امکانات جدید تحصیلی و آموزشی، گام در جاده پویایی بگذارند و بر بالاترین مقام آموزش عالی است که با پیگیری پدیده خودکشی و حوادثی از این قبیل، گامی در خصوص کاهش موارد خودکشی در هر سال در میان دانشجویان بردارند.
در اینجا لازم است نکات زیر مدنظر خانوادهها قرار گیرد:
سعی کنیم با افزایش معقول آموزشهای دینی و مذهبی، روحیه توکل و توسل را در فرزندان خود افزایش دهیم.
روحیه قناعت را در زندگی سرلوحه خود قرار دهیم و سعی کنیم فرزندانمان نیز با این روحیه آشنا شوند و آن را در زندگی به کار بندند.
نوجوانان و جوانان را با اثرات سوء خودکشی در خانواده، دانشگاه و اجتماع آشنا کنیم و با آموزش صحیح، آنان را از این عمل زشت بازداریم و سعی کنیم آنان نیز اطلاعات آموزش دیده را به سایر دوستان خود انتقال دهند.
با تربیت صحیح، خود را به فرزندانمان نزدیک کنیم تا آنان نیز چنین واکنشی را در مقابل انجام دهند و به این طریق رازهای درون خود را با والدین در میان گذارند و از استرسهای دوران جوانی بکاهند، زیرا بعضی از استرسها، نیاز به تخلیه درونی دارد، چه در غیر این صورت به شدت مضر خواهند بود.
در دوستیابی فرزندانمان دقت بیشتری کنیم و به آنان آموزش دهیم که فاصله طبقاتی ممکن است بر بعضی از دوستیها اثرات سوءیی گذارد.
برای اوقات فراغت فرزندان برنامهریزی صحیحی انجام پذیرد و برنامههای در نظر گرفته شده آنان نیز مورد استقبال قرار گیرد تا احساس استقلال و دقت عمل در تصمیمگیری در آنان به نحو احسن تقویت شود.
هر فرزندی برای والدین خود عزیز است، لیکن پدر و مادری موفقتر خواهند بود که فرزندانشان متکی بر والدین نباشد و شیوه زندگی را به طور مستقل دنبال کنند، نتیجه اینکه والدین در عین حال که نسبت به فرزندان ادای وظیفه و محبت میکنند، باید تلاش کنند افراد قوی و مستقلی را تحویل اجتماع دهند.
جوانانی که در شهرستانها و شهرهای غیر از محل سکونت اصلی خود، به ادامه تحصیل میپردازند و یا به طور انفرادی زندگی میکنند، به سرکشی و دیدار والدین خود نیاز دارند، والدین نیز در عین حالی که نباید مشغله و دغدغه فکری برای فرزندان خود درست کنند؛ باید با سرکشی به موقع و دورهای چه از طریق دیدارهای رو در رو و چه از طریق انواع وسایل ارتباطی از اوضاع فرزندان خود مطلع شوند.
فرزندان خود را مجبور به قبولی و یا ادامه تحصیل در رشتهای که به آن علاقه ندارند، نکنیم.
به جای فرزندان خود، تصمیمگیری نکنید و تصمیمات مهم را به آنان واگذار و خود، نقش مشاوری با تجربه را ایفا کنید.
و اما جوانان (دانشجویان) نیز باید:
- با برنامه ریزی سالم و حساب شده، اوقات فراغت خود را به نحو مطلوب پر کنید.
- سنین جوانی، دورانی بسیار پرتلاطم است، این گروه از جوانان (دانشجویان) باید در این دوران، زندگی اجتماعی را بیش از پیش تجربه کنند و از تنهایی و انزوا بپرهیزند.
- این گروه لازم است در این سنین، درد دل خود را با فردی در میان گذارند که مطمئن، امین و رازدار باشد وبدین شکل به نحوی استرسها و فشارهای روحی و روانی خود را تخلیه کنند.
- ضمن اشتغال به ورزش و دنبال کردن هدفدار رشتههای ورزشی، از استعمال مواد مخدر، توهمزا و مشروبات الکلی به طور جدی پرهیز کنند.
- به خواستهای معقول جسمی و روحی خود اهمیت قائل شوید و خواستهای منطقی خود را اجرا کنید.
- از بیان اسرار و فشارهای درونی خود به والدین و یا دوستان صمیمی و مطمئن واهمه نداشته باشند؛ زیرا، باقی ماندن فشارهای درونی و استرس میتواند موجب بروز خودکشی شود.
- در انتخاب دوستان دانشگاهی، رابطه با جنس مخالف در دانشگاه، نحوة کارکرد مشترک با جنس مخالف، نحوة انتخاب همسر از میان دوستان دانشگاهی، اتخاذ تصمیمات و غیره دقت وافری معمول دارند تا شکست، موجب نابودی زندگی، اعتیاد به مواد مخدر، بدنامی و یا احیاناً خودکشی نشود.
- سعی کنند استقلال فکری و متکی به خود بودن را در زندگی عملاً لمس کنند زیرا تکیه بر والدین یا دیگران نمیتواند دائمی و فناناپذیر باشد.
- در مسائل مهم زندگی از مشاوره با والدین خود سود جویند و خودسرانه اقدام به اجرای عملی نکنند.
- در تنشهای خانوادگی، فکری، عصبی، روحی و ... خیلی زود اقدام به عملی کردن افکار منفی خود نکنند تا با گذشت زمان، قدرت تخریب این انرژیهای منفی کاهش یابد.
تعیین حدود آسیبهای اجتماعی در دانشگاهها امری بسیار مشکل و شاید غیرممکن است، زیرا بافت جامعه، نوع آسیبهای جامعه و افزایش آمار ناهنجاری و بزهکاری در جامعه باعث میشود تا نتوانیم به طور شفاف، حدود آسیبها را تعیین کنیم. از آنجا که چون برخی از آسیبهای اجتماعی موجود در دانشگاههای ایران با سایر کشورها متفاوت و متغایر است، امکان مقایسه وجود ندارد؛ بعنوان مثال، میتوان بحث اعتیاد در دانشگاههای ایران و سایر کشورهای جهان را با یکدیگر مقایسه کرد، اما آمار ارتباط دختران و پسران در دانشگاههای ایران قابل مقایسه با سایر کشورها نیست، زیرا نفس بحث در ایران و دیگر نقاط متفاوت است و در فرهنگ بسیاری از کشورها، ضمن اینکه تعریف متفاوتی از جنسیت وجود دارد، نحوه کارکرد مشترک دختران و پسران در دانشگاه کاملاً مشخص است و جای بحثی به عنوان آسیب در آن وجود ندارد، ضمن اینکه آزادی ارتباط دختران و پسران در کشورهای مذکور قانونی بوده و آسیبی محسوب نمیشود.
راهکارهای کاهش آسیبها
حال باید بررسی کنیم که برای مقابله با آسیبهای اجتماعی و کاهش این آسیبها در سطح دانشگاهها چه باید کرد؟
برای مقابله با آسیبهای اجتماعی، فقط کسب آمادگی دانشجویان کافی نیست و با اکتفای به آن نمی توانیم امیدوار باشیم که در سطح دانشگاهها شاهد کاهش چشمگیر این آسیبها باشیم و یا آسیبی را به طور کامل در سطح دانشگاه از میان رفته فرض کنیم. مثلاً اگر فقط دانشجویان با کسب آمادگی و تجهیز خود، در برابر اعتیاد به مواد مخدر به کمرنگتر شدن معضل اعتیاد در دانشگاه کمک کنند، امری قابل قبول است، اما به شرطی که فراوانی مواد مخدر و سهلالوصول بودن آن در جامعه ریشه کن شود و یا قوانین برخورد با مواد مخدر، قاچاقچیان و مصرف کنندگان آن اصلاح و ضعف برخورد دستگاههای قضایی و انتظامی مرتفع شود که با وجود شواهد و قرائن موجود در جامعه، این مسأله به رویا نزدیکتر است تا واقعیت و در حقیقت، مطلوبی است دست نیافتنی؛ چرا که در سطح جامعه نیز باید این معضل کاهش یابد و یا از میان برود، آن وقت در دانشگاهها به عنوان جزئی از جامعه، شاهد کاهش آسیبها خواهیم بود. پس بهتر است بگوییم اگر ضعفها و معضلات موجود در دانشگاهها به نوعی کاهش یابد و جامعه نیز کم و کاستیهای خود را با تدابیر صحیح مسئولان ذیربط و دستگاه قضایی برطرف کند، در آن صورت کسب آمادگی دانشجویان نیز میتواند در حدی معقول در کاهش آسیبها کمک کند.
- دانشجویان میتوانند با اتخاذ راهکارهای زیر، در جهت کاهش آسیبهای اجتماعی کسب آمادگی کنند:
الف) با مطالعه بیشتر و اصولی بر روی جنسیت افراد، با نوع کارکرد و نحوه همکاری جنسیتهای مختلف، بیشتر آشنا شوند.
ب) اوقات فراغت خود را با برنامههای فرهنگی، هنری و ورزشی پر کنند تا حداکثر بهرة لازم را از دوران دانشجویی ببرند.
ج) در دوست یابی با چشمان باز عمل و در نحوة انتخاب دوستان خود دقت کنند و از دوستی با افراد ناباب پرهیز نمایند و خود را در مظان اتهام قرار ندهند.
د) از شـــرکـــت در مجالس عیش و نوش و بزمهای شبانه به شدت پرهیز کنند.
ه) دختران شهرستانی و غیربومی از ارتباط نامعقول با جوانان دیگر امتناع کنند تا بر اثر فریب خوردن از افراد سودجو، دچار ندامت، پشیمانی و عوارض سوء روحی و روانی نشوند.
د) از امکانات ورزشی و فرهنگی موجود در دانشگاهها بهره برند و از امکانات اندک موجود استفاده کنند.
ز) ضمن بهرهبرداری از امکانات و تفریحات سالم جامعه، از گرفتار شدن در دام اعتیاد و انسانهای ناباب جلوگیری کنند.
ح) با افزایش سطح معلومات علمی و فرهنگی خود، به رشد و ارتقاء سطح کیفی دانشگاهها و جامعه کمک کنند تا به عنوان نیروهای مثبت وارد جامعه شوند.
ط) با مراجعه به مراکز مشاوره دانشگاهها و بیان استرسها، مشکلات و معضلات خود، گام مؤثری در کاهش آسیبهای فردی، اجتماعی و دانشگاهی بردارند تا با بهرهگیری از مشاورة کارشناسان این مراکز به حل مشکلات خود کمک کنند.
ی) ضمن مطالعه انحرافات جامعه، از روشهایی استفاده کنند که آنان را از انحرافات موجود دور کند.
ک) ضمن ایجاد تشکلهای دانشجویی به فعالیتهای فرهنگی و هنری بپردازند و با حضور و شرکت در تشکلهای سیاسی رسمی و مورد تأئید نظام، موجب تأثیرگذاری در آینده کشور شوند.
ل) با حضور در تشکلهای مذکور موجبات دستیابی به بلوغ فکری، اجتماعی و سیاسی را برای خود فراهم کنند.
م) با یکبار مصرف مواد مخدر و داروهـــای تــوهمزا، ضایعات جبران ناپذیری به فرد وارد میشود و حداقل او را معتاد میکند، در نتیجه باید حتی از مصرف تفننی مواد مخدر ولو یکبار پرهیز کنند.
ن) مشکلات موجود مادی، معنوی و فرهنگی، در جامعه برای هر قشری از اقشار اجتماع وجود دارد، بنابراین دانشجویان دانشگاهها و به خصوص دانشجویان غیربومی و شهرستانی سعی کنند به هر نحو با اتخاذ راههای معقول به بزه و خلاف آلوده نشوند.
وظایف مسئولان
از سوی دیگر حل معضل دانشجویان فقط بر عهده قشر دانشجو نیست و مسئولان کشور و آموزش عالی نیز باید کمر همت به رفع این مشکلات بربندند چرا که عمدهترین بخش در حل معضلات مذکور برعهده مسئولان ذیربط است و هرچند که مسئولان آموزش عالی اقدامهای فراوانی را نیز به مرحلة اجرا گذاشتهاند، لیکن تا محو و کمرنگ کردن معضلات و آسیبهای مذکور هنوز راه فراوانی باقی است.
ایجاد مراکز مشاوره در دانشگاهها گام مؤثری است که تاکنون در جهت از میان بردن آسیبها برداشته شده است ولی این کار نیز بدلیل ضعفهای موجود در نظام آموزش عالی، تخصیص نیافتن بودجه کافی و نداشتن استقبال عمومی دانشجویان تاکنون به مرحلة ثمردهی اساسی منتج نشده است.
اما به جای بیان تیتروار اقدامهایی که انجام شده بهتر است به کارهایی که نیاز به اجرای آنان احساس میشود اشاره کنیم که از آن جمله میتوان به پیشنهادهای زیر توجه کرد:
الف) با اختصاص بودجه کافی به مراکز مشاوره دانشجویی، این اقدام مؤثر را فعالتر کنند.
ب) امکانات ورزشی دانشگاهها را بیش از پیش افزایش دهند تا بیشتر دانشجویان بتوانند از امکانات مناسب ورزشی در مراکز آموزش عالی بهره برند و به گونهای درست، اوقات فراغت خود را پر کنند.
ج) امکانات خوابگاهی دانشگاهها را ترمیم کنند تا دانشجویان بتوانند راحتتر در خوابگاهها ساکن شوند و در اتاقهای پرجمعیت زندگی نکنند.
د) امکانات علمی و پژوهشی دانشگاهها را با اخذ و تأمین بودجه و اعتبارات لازم تجهیز کنند و موجبات ارتقاء سطح علمی دانشجویان را فراهم آورند.
ه) با انتخاب استادان مجرب، برای تدریس در دانشگاهها، موجبات ارتقاء سطح معلومات دانشجویان را تأمین کنند و با ایجاد انگیزه میان استادان، موجبات رضایت آنان را نیز فراهم آورند.
و) با ارزشیابی مستمر استادان، از همکاری استادانی که با علاقه فراوان و معلومات عالی تدریس کرده و شرایط علاقهمندی به دروس مختلف را در دانشجویان ایجاد میکنند، بهره جویند و همکاری خود را با استادانی که ملاک صحیح تدریس ندارند، قطع کنند.
ز) در اخراج دانشجویان از دانشگاهها، ملاکهای معقول را جایگزین برخی از ملاکهای افراطی و کهنه سابق کنند و دانشجویان قابل اصلاح را اخراج نکنند؛ چرا که برخی از اعمال میتوانند آینده فرد یا خانوادهای را به انحطاط و نابودی کشا نند.
ح) زمینههای همکاری در پروژهها و طرحها را بطور مشترک برای دانشجویان با جنسیتهای مختلف فراهم آورند تا دانشجویان، قبل از ورود به بازار کار، تجربه همکاری شغلی با جنس مخالف خود را داشته باشند تا در آینده و در زمان فراغت از تحصیل با مشکلات شخصیتی و ناهنجاریهای رفتاری و اجتماعی مواجه نشوند.
ط) ضمن ایجاد رابطة مستقیم و آسان مسئولان دانشگاهها با دانشجویان، به رفع مشکلات احتمالی آنان اقدام کنند.
در پــایان نیز بــاید ذکر کنیم که بی توجهی به اهمیت جایگاه دانشگاهها و جلوگیری نکردن از رشد آسیبهای اجتماعی، میتواند تبعات و تأثیرات سوء و غیرقابل جبرانی را در مراکز آموزش عالی و به تبع آن در جامعه به همراه داشته باشد.
اصولاً مراکز دانشگاهی و آموزش عالی که بعنوان مهد وبالاترین جایگاه ارتقاء سطح علمی جوانان و جامعه محسوب میشوند، باید از هر نظر دارای شرایط ایدهآل و آرمانی باشند، تا بتوان به هدف متعالی ایجاد دانشگاهها دست یافت.
هر چند که داشتن یک دانشگاه صددرصد ایدهآل و آرمانی که فاقد هرگونه آسیب باشد، غیر ممکن است اما میتوان دانشگاهها را به معیارهای یک دانشگاه ایدهآل نزدیک کرد و برای این کار چارهای جز پیشگیری و یا حذف معضلات و مصادیق آسیبهای موجود در دانشگاه نداریم و این مهم نیز فقط با همت دانشجویان و یا فعالیت دانشگاهها صورت نمیگیرد؛ بلکه نیاز به یک همکاری همه جانبه از سوی دولت، مجلس، دستگاههای ذیربط حکومتی، دانشگاهها و خود دانشجویان است تا بتوانیم خود را به یک جامعه دانشگاهی ایدهآل نزدیک کنیم.
اما بیتوجهی در خصوص از میان بردن و مرتفع کردن آسیبها و ناهنجاریهای موجود در دانشگاهها نه فقط جامعه دانشگاهی را به انحطاط خواهد کشاند؛ بلکه موجب افزایش ناهنجاری، بزهکاری و جرم در جامعه میشود و آسیبهای اجتماعی موجود در جامعه را به مرز غایی بحران سوق خواهد داد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
