روابط فرهنگی و سیاسی دو کشور همگام است؟

به گزارش خبرنگار سیاسی خارجی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، جمهوری آذربایجان کشوری در منطقه جغرافیایی قفقاز و در گذرگاه اروپا و آسیای جنوب غربی و در کنار دریای خزر است که پایتخت آن باکو است و با ایران در جنوب، ارمنستان و ترکیه در غرب، گرجستان در شمال غربی، و روسیه در شمال همسایه است و همچنین این کشور دارای مرز آبی با کشورهای ترکمنستان و قزاقستان در کناره دریای خزر نیز هست.
این کشور در سال 1918 (1297 شمسی) هنگامی که عمر حکومت تزاری پایان یافت، حکومتی با نام جمهوری مستقل آذربایجان در ایالت آران وشروان تشکیل داد، اما پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال1371 و استقلال جمهوری آذربایجان، تشکیل شد و جمهوری آذربایجان با 59 بخش، 11 شهر و یک جمهوری خودمختار به نام نخجوان و شباهت های گسترده دینی و فرهنگی با ایران همسایه شد.
حیدر علی اف، رییس جمهور آذربایجان، پس از استقلال در سوگند ریاست جمهوری خود دو سال پس از استقلال به تشریح برنامه‌ی سیاست خارجی کشور خود پرداخت که رد پای رابطه با ایران را نیز می‌توان در همان سخنان یافت؛ «استقلال جمهوری آذربایجان یک حادثه‌ی تاریخی است... استقلال حاکمیت و تمامیت ارضی کشور را تامین می‌نمایم و بر این باورم کارهایی که پس از این انجام خواهد شد شرایط را برای شناساندن هرچه بیشتر آذربایجان فراهم و جمهوری ما جایگاه شایسته‌ی خود در جامعه‌ی جهانی را کسب خواهد کرد... سیاست داخلی و سیاست خارجی ما با راهی که جامعه‌ی دموکراتیک جهانی گشود و بر اساس اصول دموکراتیک پیش خواهد رفت».
در زمان ریاست جمهوری او بیش از 100 قرارداد همکاری بین ایران و آذربایجان به امضا رسید که می‌توان در این میان به تلاش این کشور 18 ساله برای در اختیار گرفتن بازار گاز منطقه در رقابت با ترکمنستان می‌توان اشاره کرد؛ چنان‌چه در راستای رابطه با ایران به عنوان آخرین قرارداد امضا شده بین دو کشور می‌توان به قرارداد انتقال گاز آذربایجان به ایران در آبان ماه گذشته اشاره کرد. هرچند شرکت ملی گاز ایران و شرکت نفت آذربایجان این قرارداد را 23 آبان‌ماه 1388 به امضا رساندند اما تلاش‌های دیپلماتیک چهارده ساله‌ی وزارت خارجه‌ی دو کشور در این میان قابل توجه است و بر این اساس ایران به بازار گاز آذربایجان یعنی ترکیه، گرجستان و روسیه در سال آتی میلادی می‌پیوندد. این در حالی است که سفیر رژیم صهیونیستی در باکو نیز به بررسی خرید گاز آذربایجان علاقمند است.
اسناد تاریخی رابطه‌ی ایران با مرز765 کیلومتری ایران با آذربایجان امروزی پیش از استقلال این کشور و به اولین معاهده‌ی قاجار با روسیه به شکست تاریخی گلستان بازمی‌گردد. معاهده‌ی ترکمنچای، موافقت‌نامه بین جمهوری آذربایجان با نام قفقاز و امپراطوری پرسیا در زمینه‌ی تلگراف، پست، بازرگانی و گمرکی، قرارداد دوستی از اولین تلاش‌های این جمهوری تازه استقلال یافته برای برقراری صلح در منطقه‌ی خود بوده است اما پروتکل همکاری در زمینه‌های مختلف بین جمهوری خودمختار نخجوان جمهوری آذربایجان از اولین معاهده‌های دو کشور بوده است.
اولین قرارداد ایران با آذربایجان امروزی در قالب اتحادیه جماهیر شوروری سابق به سال 1367 یعنی تفاهم گسترش روابط بازرگانی و صنعتی و کشاورزی، باز می‌گردد که تاکنون بر روابط بازرگانی دو کشور با اصلاحاتی حاکم است.
سفارت‌خانه‌های دو کشور پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با وجود درگیری ایران در جنگ تحمیلی آغاز به کار کرد و پس از آن اولین سفر رسمی بین دو کشور به سفر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی به باکو در دوره‌ی ریاست جمهوری خود بازمی‌گردد که اولین قراردادهای بین ایران و آذربایجان به صورت رسمی را به امضا رساند و در دوره‌ی ریاست‌جمهوری حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی قراردادهای گسترده بازرگانی، صنعتی، بهداشتی - دارویی و فرهنگی را به دنبال داشت.
رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران نیز در باکو در سال 1371 با حضور وزرای فرهنگ دو کشور تاسیس شد و در ادامه‌ی فعالیت‌های فرهنگی به دلیل وجوه مشترک دینی دو کشور، فعالیت‌های مذهبی و آموزش در قالب تعلیم و تربیت اسلامی با همکاری این دو رایزنی آغاز شد. هم‌چنین شباهت‌های هنری دو کشور نیز به برگزاری جشنواره‌های فیلم و موسیقی و بهره‌گیری از شباهت‌های گسترده در زمینه‌ی موسیقی منجر شد. کنفرانس‌های علمی و برنامه‌های فرهنگی گسترده بین دو کشور از زمان خاتمی تا کنون رو به گسترش بوده است و روند گسترده‌ی آنها در سال 1380و 1381 به چشم می‌خورد.
اولین سفر رییس‌جمهور استقلال‌خواه جمهوری آذربایجان در 1370 انجام شد و در ادامه‌ی آن فعالیت‌های کنسولی بین دو کشور گسترش یافت و به دعوت ولایتی وزیر امور خارجه‌ی وقت ایران در سال 1372 یعنی در دوره‌ی ریاست جمهوری آیت‌الله هاشمی رفسنجانی سه روز به تهران سفر کرد و قراردادهایی در زمینه‌ی امور خارجه، نیرو و تعاون با ایران منعقد کرد که سرآغاز فصل جدیدی از روابط بین دو کشور بود و هاشمی نیز در همان سال مهمان باکو شد و او سال بعد نیز به تهران آمد و در اردیبهشت 1375 هاشمی برای آخرین بار به این کشور سفر کرد.
عضویت دو کشور در اکو به عنوان قدمی برای آغاز فعالیت‌های اقتصادی در سال 1372 حائز اهمیت است و پس از آن سفر علی‌اف برای چهار روز به تهران در سال 1378 و دیدار با رهبر معظم انقلاب اسلامی آغاز فعالیت‌های دیپلماتیک بین دو کشور که در آن نیز در حاشیه‌ی مراسم افتتاحیه‌ی سمبلیک خط لوله‌ی گازرسانی ترکمنستان – ایران – ترکیه – اروپا با هاشمی رفسنجانی و هم چنین حضور در کارخانه ایران خودرو به این دیدارهای گسترده‌ چهره رونق داد.
حیدر علی‌اف نیز برای شرکت در کنفرانس سران کشورهای اسلامی در آذر 1376 در تهران حاضر شد و با خاتمی دیدار کرد و احداث مجتمع دینی نخجوان در آبان ماه 1378، اوج همکاری در اردیبهشت 1381 را به همراه داشت.
دیدار حیدر علی اف با خاتمی در مرداد 1383 در باکو و آخرین حضور او در بهمن 1383 در تهران، دیدارهای رسمی بین دو کشور را ادامه داد و پس از او الهام علی اف، فرزندش به عنوان رییس‌جمهور جدید تاکنون در دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد دو سفر در 28 مرداد 1386 و 20 اسفند 1387 به تهران داشته است و در پاسخ به این حضورها احمدی‌نژاد نیز در دوره اول ریاست جمهوری خود در 14 اردیبهشت 1385 و الهام علی‌اف تاکنون سفری به آذربایجان داشت که در همه این سفرهای دوجانبه تاکید بر روابط بازرگانی اولویت اول دو کشور بوده است.
در میان افکار عمومی دو کشور ایران و آذربایجان با همه تلاش‌های دوجانبه برای گسترش روابط دو کشور مسائل حل ناشده‌ای وجود دارد؛ جمهوری آذربایجان در اجلاس میراث ناملموس یونسکو که در امارات در 12 مهر ماه سال جاری برگزار شده بود، پرونده‌ی «عاشیق لار» را ثبت کرد. این درحالی است که براساس کنوانسیون میراث ناملموس یونسکو می‌توان پرونده‌ها را به‌صورت چندملیتی ثبت کرد.
همان گونه که نوروز به‌صورت یک پرونده چندملیتی با همکاری ایران، جمهوری آذربایجان، هند، قزاقستان، ازبکستان، پاکستان و ترکیه هشتم مهرماه در یونسکو ثبت شد، این پرونده نیز می‌توانست به عنوان میراث مشترک ملتی ثبت شود که مرزهای سیاسی آنها را از یکدیگر جدا کرده است.
موسیقی عاشیق لار خاستگاهی ایرانی دارد و امروز با زندگی مردم استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و بخش‌های شمالی همدان درآمیخته است و به عنوان موسیقی محلی فولکلور ترکمن در جهان معروف است و پرونده‌ی موسیقی سنتی عاشیق لار سال پیش در آذربایجان غربی توسط مردم‌شناسان این استان در حال آماده شدن برای ثبت در فهرست میراث معنوی کشور بود و طبق پیش‌بینی‌های انجام‌شده این پرونده باید تا پایان سال 1387 آماده می‌شد، اما امروز یونسکو آذربایجان را خاستگاه موسیقی عاشیق لار می داند.