گام بلند ایران و برزیل در گسترش روابط اقتصادی

مرجان اسلامی‌فر
شنبه 30 آبان ساعت 4 بعدازظهر فرودگاه امام‌خمینی. آغاز پرواز به سمت دهمین کشور صنعتی جهان. با گذشت 5/14 ساعت کاراکاس و توقف سه ساعته برای سوخت‌گیری اولین هواپیما به سمت بزرگترین کشور امریکای لاتین. عقربه‌های ساعت می‌گذرد و پس از پنج ساعت در خروجی هواپیما باز می‌شود تا گروهی بزرگ از تجار، بازرگانان و صنعتگران کشور در محلی پا بگذارند که به نوعی حیات خلوت امریکا است.
این منطقه پنج برابر وسعت ایران است و جمعیت آن سه برابر کشورمان می‌باشد،یعنی 200 میلیون نفر.ذخایر آب این منطقه از امریکای لاتین که قرار است در آینده‌ای نزدیک بیش از گذشته با کشورمان دوست شود 3/1 است و زمین‌های کشاورزی‌اش نیز یک‌چهارم زمین‌های کشاورزی جهان است.
برزیل کشوری با دو فصل که زمستان را تجربه نمی‌کند، در بخش هوا و فضا، خودرو، صنایع غذایی و معدن حرف‌های زیادی برای گفتن دارد و به اعتقاد دو گروه از تجار ایرانی و برزیلی، دو کشور خیلی دیر یکدیگر را پیدا کرده‌اند.هفته‌های گذشته چندین گزارش در مورد سفر رئیس‌جمهور و هیأت همراهش به کشورهای امریکای لاتین به چاپ رسید و از منظرهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت اما در این گزارش، به توافقات و قراردادهایی که بین دو طرف، مذاکره و یا به امضا رسید، خواهیم پرداخت که به نوعی دستاورد سفر کمتر از شش روز است. سفری فشرده اما با خبرهای خوش، موضوعاتی که می‌تواند ما را در رسیدن به توسعه صنعتی، کشاورزی و صادرات کمک قابل توجهی کند.در این سفر 11 مورد اسناد دولتی و تفاهمنامه‌توسط مقامات رسمی دو کشور به امضا رسید.
موافقتنامه‌ها با محوریت همکاری‌های بازرگانی، فرهنگی، بانکی، بورس، انرژی، رادیو تلویزیونی، تحقیقات کشاورزی، تکنولوژی‌های پیشرفته، لغو روادید سیاسی، شورای مشترک بازرگانی و بیانیه نهایی بود.شاید از نظر تعداد، موافقتنامه‌های کمی امضا شده است اما باید گفت امضای سند همکاری در بخش دولتی با کشور برزیل بسیار سخت و پیچیده می‌باشد چرا که در این کشور عرف است هرگونه امضای تفاهمنامه‌ای به تصویب مجلس برسد. حال با پیگیری سفارتخانه ایران 11 سند در بخش دولتی و در بالاترین سطوح دولتی به امضا رسید.
این اسناد بسترساز تعامل اقتصادی و توسعه روابط اقتصادی بخش خصوصی دو کشور است. در این شرایط باید به این موضوع اشاره کرد که از سال‌های دور تا قبل از سفر هیأت تجاری ایران به برزیل فقط تعداد انگشت شماری سند همکاری امضا شده بود که هر کدام از آنها به منزله گذر از خان‌های متعدد بود.
در این سفر شرایطی به وجود آمد که برخی از سدها برداشته و همکاری‌های اقتصادی بازتعریف شود، بازتعریفی که می‌تواند سبب ارتقای سطح علمی، اقتصادی و ... بین دو کشور شود.
تشکیل 4 کمیسیون تخصصی مشترک در حوزه‌های صنعت، معدن و تکنولوژی، تجارت، کشاورزی و انرژی از دیگر دستاوردهایی است که سبب ورق خوردن تاریخ همکاری‌های مشترک شد.
حسین صدیق شریف مسئول گروه صادرات وزارت صنایع و معادن که به عنوان چهارمین سخنران مراسم افتتاحیه همایش اقتصادی بین دو کشور(ایران-برزیل) بود، روز گذشته توضیحاتی از این سفر داد که به اعتقاد او غیرقابل پیش‌بینی بود. وی دستاوردهای این سفر را خارج از انتظار دانست و در صحبت‌هایش چندین بار این موضوع را تأکید کرد.
البته این حرف از سوی سایر مقامات وزارت صنایع و معادن و تجار همراه رئیس‌جمهور نیز عنوان شده است.
وی از ویژگی‌های این سفر، گفت: از سال 47 تاکنون سفری با این شرایط برای تجار و صنعتگران ایجاد نشده بود. همواره در هر سفر رئیس‌جمهور از شرایط اقتصادی یک کشور بازدید می‌کرد اما در این مرتبه که در تاریخ اقتصاد بی‌سابقه بود، هیأتی 150 نفره توانستند ضمن معرفی پتانسیل صادراتی ایران از نزدیک با توانمندی‌های کشور برزیل آشنا شوند و باب همکاری‌ها گسترده‌تر شود.
وی امیدوار است که این‌گونه سفرها ادامه‌دار باشد و شرایطی ایجاد شود که فعالان بخش خصوصی از پتانسیل سایر کشورها مطلع شوند.
او در گفت‌وگویش از حضور 129 شرکت برزیلی برای آمدن به پای میز مذاکره با ایرانیان سخن به میان آورد و اذعان داشت: آمدن نمایندگان بخش‌های مختلف برزیل با توجه به فاصله زیاد شهرها و ایالت‌های مختلف با برازیلیا، سبب تعجب همگان شد.
او گفت: آنها می‌دانستند که عمده هدف ما برای سفر به برزیل صادرات است و نه خرید کالا از آن کشور.
با این حال برخلاف تصور و پیش‌بینی ما، آنها با درک درستی از فضای کار، در جلسات مختلف حضور پیدا کردند و این امر سبب مذاکره‌های بسیار خوبی شد.وی با بیان این‌که اکثر مذاکرات منتج به توافقات خوبی شد، خاطرنشان کرد: اسفند ماه وزیر توسعه صنعت تجارت برزیل به ایران می‌آید تا همکاری‌های بین دو کشور در زمینه‌های صنعتی تقویت شود و پس از آن نیز (اواخر فروردین ماه) یک هیأت اقتصادی به همراه رئیس‌جمهور برزیل به کشورمان می‌آید تا مذاکرات اولیه و تفاهمنامه‌های امضا شده توسط دو طرف پیگیری لازم شود و همچنین از دیگر توانمندی‌های دو کشور استفاده گردد.او یکی دیگر از پتانسیل های همکاری با برزیل را در بخش کشاورزی و احداث مجتمع های کشت و صنعت دانست و تصریح کرد:‌ دولت برزیل در واگذاری زمین به اتباع بیگانه منعی ندارد، لذا ایرانیان می‌توانند در این بخش به نحو مطلوبی ورود کنند.
در این راستا دولت برزیل از همکاری شرکت های ایرانی برای احداث واحد های تولیدی در صنایع تبدیلی کشاورزی استقبال خوبی کرده‌است.
وی در ادامه به سایر موضوعات اشاره کرد که جزو پتانسیل‌های کشورمان است و امکان ارائه خدمات را به برزیل فراهم می‌کند.
او یادآور شد: معرفی صنایع‌ های تک در بخش‌های مختلف برای تجار برزیلی بسیار جذاب بود و بر ‌این اساس بنا شد سرمایه‌گذاری مشترک برای تولید انبوه صورت گیرد.بخش معدن (استحصال و اکتشاف از معادن برزیل) نیز در زمره سرمایه‌گذاری‌های مشترک قرار گرفت.وی در ادامه به موضوع ساخت ماهواره‌ اشاره داشت که کشورمان در این زمینه کارنامه درخشانی دارد. او گفت: کشور برزیل در ساخت هواپیماهای پهن پیکر بسیار قوی است و جزو پنجمین سازندگان جهان است، بدین جهت می‌توان با ارائه خدمات مربوط به ماهواره، در مورد ساخت یا خرید هواپیما از این کشور کمک گرفت.
صدیق شریف از گردش صادرات خشکبار به این کشور نیز اطلاع‌رسانی کرد و افزود: توافقات مناسبی در بخش صادرات کالاهای خشکبار صورت گرفت که در این راستا می‌توان صادرات فله‌ای این‌گونه کالاها را به مرحله بسته بندی رساند و محصول نهایی را در اختیار مصرف‌کننده قرار داد.
موضوع دیگری که از سوی مسئول گروه صادرات وزارت صنایع و معادن مطرح شد، صادرات خدمات فنی و مهندسی و بخصوص بخش نیروگاه بود. او یادآور شد: ایران در بخش ساخت‌وساز واحدهای مسکونی و راه توانمندی‌های خوبی دارد که قرار شد ضمن سرمایه‌گذاری ایران در این بخش، امکان سرمایه‌گذاری مشترک در کشورهای ثالث فراهم شود.وی اعتقاد دارد که کشور برزیل بازار بسیار مناسبی برای محصولات ایرانی و بخصوص خدمات فنی و مهندسی باشد ، از سویی دیگر می‌توان در بخش‌هایی که این کشور پتانسیل دارد مانند ماشین‌آلات خرید داشت و آن را جایگزین ماشین‌آلات اروپایی کرد.این صحبت ها نشان داد که فضای کاری بسیار خوبی بین دو کشور ترسیم شده است و با پیگیری بخش های مختلف می توان به نتایج خوبی دست یافت.محسن منتظری یکی از کارشناسان گروه صادرات وزارت صنایع و معادن که در این سفر همراه هیأت 150 نفری تجار و صنعتگران بود نیز درباره همکاری دو کشور می گوید:برزیل در بخش معدن بسیار قوی است ،به خصوص در بخش معدن بوکسیت .
در این راستا باید گفت توافقات و قراردادهای انجام شده توسط بخش خصوصی در سفر هیأت ایرانی به کشور برزیل در بخش های متنوعی بود که هر کدام آن اگر با جدیت دنبال شود می تواند سبب توسعه فعالیت بخش خصوصی در کشورهای امریکای لاتین شود . در بخش ذیل توافقات قید شده آمده است.
صنایع غذایی
یک شرکت بازرگانی با طرف برزیلی در زمینه فروش انواع محصولات غذایی به توافقات شفاهی و اولیه دست یافتند. همچنین طرف ایرانی اتانول مورد نیاز خود را از طرف برزیلی تهیه خواهد نمود.
‌ محصولات بهداشتی
گروه صنعتی دیگر نیز توانست در بخش نساجی با طرف برزیلی جهت یافتن نماینده فروش به توافق برسد. همچنین طرح پتروشیمی اوره نیمه تمام این گروه صنعتی در ایران توسط طرف برزیلی جهت یافتن سرمایه‌گذار پیگیری گردید و مقرر شد در صورت سرمایه‌گذاری طرف برزیلی تمام محصولات به‌صورت buy back به برزیل تحویل داده شود.
‌ کشت و صنعت
در این بخش زعفران مورد توجه قرار گرفته است به گونه ای که قرار شده در این زمینه همکاری مشترک اقتصادی، انجام پروژه تحقیقاتی، برگزاری سمینار و پذیرش هیأت برزیلی با هدف معرفی زعفران ایرانی و توسعه صادرات زعفران با طرف برزیلی دنبال شود.
اما در بخش قراردادها و تفاهمنامه‌ها که دو بخش دیگر را شامل می شود خصوصی ها توانستند اقدامات خوبی را انجام دهند.
‌ فناوری اطلاعات (IT)
اتحادیه صادر کنندگان نرم‌افزار ایران و توسعه نرم‌افزار برزیل (SOFTEX) با امضای تفاهمنامه‌ای توافق نمودند در زمینه نمایشگاه‌های متقابل و مبادله محصولات نرم افزاری و نیز معرفی محصولات طرفین در کشور ثالث اقدام نمایند. همچنین طرف برزیلی نسبت به تأمین ابزارهای مورد نیاز در صنعت نرم افزار ایران و بومی سازی محصولات برزیلی در بازارهای فارسی زبان موافقت خویش را اعلام کرد.
‌طلا و جواهرات
صندوق توسعه صادرات طلا و جواهر ایران و انجمن طلا و جواهر برزیل توافقنامه‌ای 2 ساله در زمینه آموزش، تولید، استخراج، اشتغال و صدور به کشور ثالث به ارزش 300 میلیون دلار را به امضا رساندند. همچنین جهت همکاری مشترک جهت خرید و پردازش سنگ‌های قیمتی و همچنین طراحی و عرضه محصول در کشور ثالث به توافق رسیدند.
خدمات فنی و مهندسی
1- در زمینه‌های زیربنایی اعم از ساخت‌وساز، راهسازی، تولید و انتقال برق، پروژه‌های آبی و مخابرات به صورت مشترک و یا فعالیت در کشور ثالث همکاری‌های مشترک انجام خواهد گرفت.
2- در زمینه احداث کارخانه‌های کوچک کوره بلند (ذوب فلزات) و تخصص طرف برزیلی در این زمینه از طرف شرکت ذوب آهن پیشنهاد اعزام هیأتی از وزارت صنایع و معادن، استانداری یزد و کرمان در راستای بازدید از کوره‌های بلند مطرح گردید که با موافقت طرف برزیلی مواجه شد.
‌خودرو
شرکت ساپکو در زمینه توسعه فعالیت‌های فی مابین در زمینه قطعات خودرو با شرکت DHB به توافق رسیدند.
‌ صنعت آلومینیوم
اعزام هیأت فنی از جانب وزارت صنایع و معادن جهت بررسی تأمین آلومینیوم مورد نیاز کشور از شرکت‌های صادرکننده آلومینیوم برزیلی مورد توافق قرار گرفت.
فناوری‌های پیشرفته (HIGH TEC)
در زمینه دسترسی ترجیحی به بازارهای یکدیگر توافقاتی حاصل گردید. همچنین طرف ایرانی از مشارکت و تشکیل کنسرسیوم‌های تکنولوژیک با شرکت‌های برزیلی استقبال نمود.
‌ خوشه‌های صنعتی
با توجه به‌تجربیات موفق برزیل در خوشه های صنعتی ،برزیل آمادگی خود را در حوزه های سرامیک، کفش وسایر خوشه های صنعتی مطرح کرد که با استقبال طرف ایرانی مواجه شد.
‌ محصولات دارویی و بیوتکنولوژی
در زمینه حمایت و تسهیل ثبت محصولات دارویی و بیوتکنولوژی میان دو کشور توافقات ابتدایی حاصل شد. همچنین حمایت و تسهیل سرمایه‌گذاری در زمینه تولید دارو و واکسن‌های انسانی و دامی براساس سرمایه‌گذاری مستقیم دو کشور در سایر کشورها به منظور صادرات و فروش در بازارهای داخلی مورد توافق طرفین قرار گرفت.
‌ صنعت فرش و صنایع دستی
اعطای فضا از جانب طرف برزیلی جهت برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی فرش، صنایع دستی، زعفران و... مورد توافق قرار گرفت.
طرح‌های نیروگاهی
شرکت گوچیه هنر برزیلی برای مشارکت و انجام سرمایه‌گذاری در طرح‌های نیروگاهی حرارتی، برق آبی و تأسیسات فاضلاب به‌صورت EPCF با ایران اعلام آمادگی کرد.
‌محصولات کشاورزی
1-‌ توسعه و تداوم خرید محصولات کشاورزی در برزیل.
2-‌ توسعه و تداوم فروش محصولات کشاورزی به برزیل .
3-‌ هیأت ایرانی آمادگی خود در زمینه صادرات خشکبار، زعفران، گیاهان دارویی، فرآوری مواد غذایی، کنسانتره میوه، تولید ذرت را اعلام کرد.
طرف برزیلی نیز در حوزه صادرات پنیر، گوشت، مرغ، قهوه، نیکشر، تنباکو و.... توانایی‌های خود را ارائه نمود.
4-‌ سرمایه‌گذاری مشترک، بازدیدهای تخصصی و توسعه و بهبود استانداردهای غذایی از جانب دو طرف پیشنهاد گردید و مذاکراتی نیز صورت پذیرفت.
‌ در زمینه بانکداری و تأمین مالی
1-بانک سرمایه‌گذاری برزیل در راستای توسعه تأمین مالی و فاینانس صادرات برزیل به ایران آمادگی خود را اعلام کرد.
2-صندوق ضمانت صادرات ایران آمادگی خود را برای پوشش اعتبارات اسنادی و ضمانت‌های بانکی صادره از سوی بانک‌های مورد تأیید در کشور برزیل اعلام نمود.
3-پوشش مطالبات صادر کنندگان ایرانی از خریداران برزیلی به صورت حساب باز پس از اعتبار سنجی را صندوق ضمانت صادرات ایران در حد طرح اولیه مطرح گردید.
3-با توجه به اعطای تسهیلات ریفاینانس توسعه بانک مرکزی به وارد کنندگان ایرانی که منجر به توسعه واردات در برزیل شده است پیشنهادشد عمل متقابل از سوی سیستم بانکی برزیل به نفع تجار برزیلی جهت خرید کالاهای ایرانی انجام گردد.
‌ حمل و نقل
1-مقرر گردید با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران ترانزیت کالاهای برزیل به کشورهای مشترک‌المنافع و استقلال یافته شوروی سابق تسهیل گردد.
2-با توجه به ظرفیت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران با 162 کشتی اقیانوس‌پیما و قدرت اول در منطقه از طرف برزیلی درخواست گردید سهمی از صادرات محصولات فله از جمله سنگ آهن صادراتی به چین را به کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران جهت حمل واگذار گردد.
3-طرف ایرانی آمادگی خود جهت ایجاد شرکت کشتیرانی میان دو کشور را اعلام نمود.
‌گردشگری
1-در زمینه گردشگری ایجاد پرواز مستقیم میان دو کشور پیشنهاد گردید.
2-در راستای گسترش توریسم پیشنهاد برگزاری تورهای آشنایی (FAM TRIP) برای تورگردانان دو کشور مطرح گردید.
نمایشگاه‌ها
جهت فعال نمودن بخش‌های نمایشگاهی دو کشور ومشارکت فعال در نمایشگاه‌های یکدیگر توافقاتی صورت گرفت.
‌ انرژی
1-ایجاد کمیته مشترک در صنعت پتروشیمی در اسرع وقت به منظور تحقق سرمایه‌گذاری در دو کشور و کشور ثالث.
2-مشارکت در اجرای طرح‌های‌آمونیاک،اوره‌،pvcو متانول توافق گردید.
3-اجرای پروژه اوره با برزیل و اکوادور با توجه به تأمین خوراک مورد نیاز با قیمت رقابتی توافق گردید.
4-جمهوری اسلامی ایران در راستای صدور متانول، اسید سولفوریک و آمونیاک به برزیل اعلام آمادگی نمود.
5-شرکت براس کم برزیل برای انجام سرمایه‌گذاری در طرح‌های پتروشیمی خرید محصولات پتروشیمی و فعالیت بازاریابی مشترک در سایر کشورها اعلام آمادگی نمود.
6-سازمان صنایع نفت برزیل (ONIP) در راستای تأمین تجهیزات و قطعات مورد نیاز صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ایران اعلام آمادگی کرد.