مهمترین مانع «هاشمى»، رفسنجانی

مهدی نوروزی
برنده از الان معلوم است! این یک پندار عوامانه و رایج است که در عین تاثیرگذارى بر رفتار انتخاباتى راى دهندگان ایران امروز، البته ریشه در واقعیت‏هاى سیاسى تاریخى کشور ما دارد.
پیرزن‏ها و پیرمردهایى که فراز و نشیب تاریخ معاصر ایران را از نزدیک لمس کرده‏اند، گاه و بیگاه با ذکر حکایتى - که براى جوانان غریب مى‏نماید - مثلا مى‏گویند که این سیاستمدار مثل رضاخان است که گل به سر مى‏گرفت و در مجلس عزاى سالار شهیدان (ع) شرکت مى‏کرد، اما وقتى که «رضا شاه» شد، حجاب از سر زن‏ها گرفت و روضه خوانى را منع کرد! و یا آن دیگرى مثل قوام‌السلطتنه است که در هر آن، آلترناتیو اقتدارگراى کمین گرفته در پس معرکه بود تا به محض بروز اختلاف بین مصدق و کاشانى به صحنه بیاید! و آن دیگرى شبیه حسین مکى است که به فراخور حال و به تناسب ایام، گاه با مصدق بوده و گاه مصداق مصدق ستیزى پر افاده آنان که پس از شکست نهضت ملى، هجو مصدق را منتى بر سر مردم مى‏دانستند! به هر حال این بار هم اگر از قدیمى ترها بپرسى مى‏گویند؛ برنده معلوم است.
برنده کسى است که در عین زنده بودن، به عنوان جزئى از تاریخ این سرزمین نگریسته مى‏شود و مردم، در فرهنگ عامیانه خود حتى درباره‏اش «ضرب المثل»ها ساخته و پرداخته‏اند.
برنده معلوم است! آیت الله اکبر هاشمى رفسنجانى.
پیرزن‏ها در سرزمین بختیارى ضرب المثلى دارند که مى‏گوید: «هاشمى، خودش خوب است، لیکن رفسنجانى مانع اوست»!
این گفتار عامیانه مى‏تواند مهمل و بى معنى انگاشته شود و همزمان، مى‏تواند به عنوان ساده‏ترین و ظریف‏ترین بیان از پیچیده‏ترین واقعیت سیاسى ایران تلقى شود!
از یک‌سو «هاشمى» مظهر خوبى هاست‏ و از دیگر سو آنچه به عنوان رفسنجانى همراه به دنبال «هاشمى» مى‏آید مانع از این مى‏شود که هاشمى به عنوان یک پدیده ساده و کاملا خوب نگریسته شود.
بدون شک «هاشمى» از مدیران توانمند و بازیگران موثر سه دهه اخیر سیاست ایران است که حضورش در انتخابات مى‏تواند پنبه‏هاى بعضى‏ها را رشته کند و آب رفته را به جوى بعضى دیگر برگرداند.
ضرب المثل یاد شده، از زوایاى مختلف قابل بررسى است:
این «زبان زد» علاوه بر بیان نمودن پیچیده‏ترین روابط سیاسى ـ اقتصادى حاکم به اصول مدیریتى «هاشمى» که آمیزه‏اى از اتکاى همزمان بر مدیران اجرایى شجاع و توانمند و مدیران سیاسى‌کار و فامیلى است، به نوبه خود پیچیدگى‏هاى «رفتار انتخاباتى راى دهندگان ایرانى» در قبال کاندیداتورى «هاشمى» رفسنجانى را نیز نشان مى‏دهد؛
«هاشمى» خودش خوب است، لیکن رفسنجانى مانع است! عبارتى که نبوغ سیاسى ایران در آن به خوبى دیده مى‏شود و البته «تردید» در آن موج مى‏زند.
اما این برنده معلوم کیست؟ پاسخ این سئوال را ایرانى‏ها در 27 خرداد 84 مى‏خواهند بدهند و در نگاه اول به نظر مى‏رسد که «هاشمى» خودش خوب است اما شرایط به گونه‏اى تغییر یافته است که اگر رفسنجانى بخواهد «مانع» او باشد، بر پیچیدگى‏هاى الگوى رفتارى ایرانیان افزوده خواهد شد و آن وقت «تردید» تنها کلمه‏اى است که مى‏توان با «قاطعیت» بر آن تاکید کرد: «شرایط کشور تغییر کرده است.»
- تکنولوژى‏هاى ارتباطاتى تا کوچک‌ترین و دورافتاده‏ترین روستاهاى ایران راه خود را گشوده است. ساکنان روستاهاى 5 خانوارى هم از VCD و ... بهره مى‏برند و امکانات شبکه جهان گستر این امکان را به مخالفان «کوچولو» داده است که با هزینه اندک و بدون نیاز به دسترسى به منابع عظیم قدرت و ثروت حرف دلشان را بزنند و البته این همه بدون بیم از سلطه سایه سنگین اقتدار دولتى!
- نرخ کارگرى شکسته شده است. دیگر کسى زیرپاى شهردارى مثل ملک مدنى با دارایى (لااقل) 17 میلیارد تومانى فرش قرمز پهن نمى‏کند، چرا که دیگران همان کارهاى سابق را بدون چشم داشت‏هاى 17میلیاردى و بدون دستمال گردن‏هاى ابریشمین انجام داده‏اند! و سقف آسمان تهران پایین که نیامده هیچ، تعداد روزهاى آلوده‏اش در نیم سال اول 83 به کمتر از نصف این تعداد در سال 82 کاهش یافته است.
امکان برقرارى پوشش امنیتى ـ اطلاعاتى دستگاه‏هاى دولتى براى سودآورى هر چه بیشتر بنگاه‏هاى تجارى - مالى اشخاص پرنفوذ، بسیار دشوار شده است و این پوشش در صورت برقرارى نیز دیگر نمى‏تواند پوششى پولادین، دائمى و نفوذناپذیر باشد.
در این شرایط افتخارات اداره کردن این بنگاه‏هاى تجارى - مالى سودآور که چرخش «چرخه ثروت و قدرت» را تضمین مى‏نماید، به دشوارى مى‏گراید.
 تا حد زیادى از «قدرت» افسون زدایى شده است. افسون قدرت ایرانى بیش از آن که دینى باشد از جنس افسون زدگى قدرت «خشایارشا» اى است که با فرهنگ تولى و تبرى دینى ترکیب مى‏شد و شعارى همچون «مخالف هاشمى، دشمن پیغمبر است» را مى‏زایید.
وقایعى که پس از دوم خرداد 76 رخ داد تا حد بسیارى زیادى توانست به افسون زدایى از قدرت کمک کند و حتى طیف گسترده‏اى از نیروهاى مذهبى جامعه را به این سو رهنمون شود. «هاشمى» خودش آدم خوبى است و برنده هم اوست اما مى‏توان مطمئن بود که دیگر کسى در میانه خطبه نماز جمعه او فریاد بر نمى‌آورد که «مخالف هاشمى، دشمن پیغمبر است» و ...
 گسترش و تسریع و ارزان شدن اطلاع رسانى موجب شده تا بسیارى از مدل‏هاى مدیریتى به ظاهر مقدرانه، ناکارآمد جلوه کند. آن‌چه «اقتدار احمد خرم» نامیده مى‏شد تنها با وجود تحول ارتباطاتى یک دهه اخیر بود که تبدیل به «نقطه ضعف» او شد. براى اولین بار در جریان ساخت سد کارون 3 نیز شاهد اعتراض‏هاى مدنى گسترده از سوى سازمان‏هاى غیر سیاسى فعال در زمینه‏هاى محیط زیست، میراث فرهنگى، حقوق کارگر و ... هستیم و براى اولین بار پدیده‏اى به نام شوراهاى شهر و روستا مشکل زا شده است.
بعد از آن که شوراى شهر ایذه - محل ساخت سد کارون 3 - با استناد به مواد قانونى خواستار تادیه عوارض 1/9 میلیارد تومانى کارگاه ساخت سد کارون 3 شد، مدیران این پروژه تنها با اتکاى به روش‏هاى مدیریتى نخ نما شده و «مقتدرانه» سابق توانستند دهان مدعى را دوخته و از پرداخت حق و حقوق قانونى ساکنان این منطقه خوددارى کنند. اما به اذعان معاون حقوقى وزارت نیرو آن‌چه در ماجراى سد کارون 3 رخ داد، در پروژه‏هاى قبلى اصلا دیده نشده بود!
شرایط عوض شده است، هر چند فرهنگ ایرانی عوض نشده است و هنوز «تردید» جاى خود را به «تصمیم» نداده است.
اما با این حال باز هم «برنده معلوم است» و اگر از پیرزنان این سرزمین بپرسى به تو خواهند گفت که «هاشمى» خودش خوب است، هر چند باید بتواند این بار رفسنجانى ننماید.