بن لادن چگونه فرار کرد؟

گروه بین‌الملل: دسامبر سال 2001 میلادی و به فاصله اندکی پس از تهاجم ارتش ایالات متحده به افغانستان بود که گروهی از کماندوهای ارتش آمریکا موفق شدند «اسامه بن لادن» رهبر القاعده و تعدادی از نزدیکان وی را در کوهستان های «تورابورا» در جنوب شرق این کشور تحت محاصره درآورند. چند روز بعد بن لادن در امنیت کامل از این منطقه کوهستانی عبور کرد و به سلامت وارد قلمرو پاکستان شد. افشای این مسئله که نیروهای آمریکایی به بن لادن و همراهانش اجازه دادند از حلقه محاصره آنها گریخته و به افغانستان بروند اکنون به یکی از سوژه های داغ رسانه ای در این کشور تبدیل شده است. نخستین ساعات بامداد 17 اکتبر سال 2001 میلادی بود که هواپیماهای آمریکایی شروع به بمباران پایگاه های آموزشی و پناهگاه های القاعده در قلمرو تحت حاکمیت طالبان در سراسر افغانستان کردند. از نگاه رهبران وقت آمریکا، القاعده گروهی بود که مهاجمینی را در حدود یک ماه قبل برای انجام حملات یازدهم سپتامبر به برج های تجارت جهانی در نیویورک و مقر مرکزی پنتاگون در ایالت ویرجینیا اعزام کرده بود و رژیم طالبان هم حاکمیتی یاغی بود که به رهبران القاعده پناه داده بود. با آغاز حملات آمریکا رهبران القاعده و طالبان فرار را بر هر کار دیگری ترجیح دادند. به نظر می رسید خواب جرج بوش رئیس جمهور وقت آمریکا که از علاقمندی به یافتن "زنده یا مرده"بن لادن گفته بود در آستانه تعبیر شدن قرار گرفته بود.
3 ماه بعد از آن، مقامات آمریکایی انتصاب حامد کرزای به عنوان رهبر جدید افغانستان که از نظر آنها توفیقی حائز اهمیت و دامنه دار بود را جشن گرفتند. گمان می رفت جنگ افغانستان نبردی سریع برای دستیابی به اهدافی از پیش تعیین شده باشد: "سرنگونی حاکمیت طالبان، نابودی القاعده و دستگیری یا قتل بن لادن و سایر رهبران ارشد القاعده."تلفیقی از حملات هوایی، فعالیت تیم های سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) و واحدهای ویژه ارتش و متحدان محلی موجب شد طالبان به سادگی از قدرت ساقط شده، القاعده از بهشت امنی که پیدا کرده بود، رانده شود و آمریکایی ها با حداقل تلفات به اهداف خود دست پیدا کنند. با این حال حتی در آن روزهای اوج هم یک نقطه تاریک وجود داشت: «آمریکایی ها در یافتن بن لادن و کشتن یا اسارت وی ناکام مانده بودند.» مشکل این بود که صرفا با راندن بن لادن از میدان جنگ افغانستان، نبرد جهانی افراطیون به نقطه پایان خود نرسید و ناکامی در تکمیل ماموریت افغانستان با کشتن بن لادن اکنونبه فرصتی سوخته می ماند که تمامی روند تحولات بعد از آن در افغانستان و در عرصه جهانی مبارزه با تروریسم را تحت الشعاع قرار داد. بدتر آنکه این ناکامی و تبعات آن قابل پیشگیری بود.
قبل از آنکه ماه دسامبر سال 2001 از راه برسد، دنیای بن لادن به غارهایی تنگ و تاریک و تونل های بین آنها در منطقه کوهستانی شرق افغانستان موسوم به «تورابورا» محدوده شده بود. بن لادن که در یکی از دور افتاده ترین مناطق زمین به همراه چند صد نفر از مردانش به دام افتاده بود هر روز هدف 100 حمله هوایی قرار می گرفت. هر یک از بمب های 7500 کیلوگرمی به قدری بزرگ است که باید از قسمت بار هواپیماهای ترابری 130C رها شود و می تواند تمامی منطقه موردحمله را به لرزه در آورد. حتی بن لادن هم انتظار مرگ را می کشید. وی وصیتنامه اش را روز 14 دسامبر نوشت. به همسرانش توصیه کرد پس از مرگش، دوباره ازدواج کنند و از فرزندان خود به خاطر اینکه زندگی اش را وقف جهاد کرده بود، عذرخواهی کرد. با این حال تقدیر بن لادن این بود که زنده بماند و به نبردش ادامه دهد. روز 16 دسامبر یا حوالی آن بود که بن لادن و گروهی از محافظانش از مخفیگاه خود در دل کوه خارج شده و راه پاکستان را در پیش گرفتند. آنها بدون هیچ مانعی از «تورابورا» گذشتند و وارد مناطق قبایلی نشین پاکستان شدند. در «تورابورا » چه اتفاقی افتاد؟ سرجوخه نیروی دلتای ارتش ایالات متحده که اکنون بازنشسته شده و با اسم ادبی "دالتون فیوری" خاطرات خود از جنگ افغانستان را به رشته تحریر در آورده، در آن روزها در «تورابورا» بود و فرماندهی 90 نیروی ویژه و پشتیبانی مسئول جستجو، یافتن و دستگیری یا قتل بن لادن را برعهده داشت.
وی اخیرا در گفتگو با اعضای کمیته ای که در حال رسیدگی به دلایل چگونگی فرار بن لادن از «تورابورا» می باشد از تماس های رادیویی قابل شنود مردان بن لادن خبر داد که امکان شنود را به نیروهای آمریکایی داده بود. چند روز پس از ورود نیروهای آمریکایی به منطقه، یکی از عوامل سیا بی سیمی که متعلق به جنگجویان القاعده بود را پیدا کرد که به مراتب ارزشمندتر از شنودهای پردردسر بود. ابن بی سیم مسیری سهل برای دسترسی به ارتباط رادیویی نیروهای القاعده حاضر در منطقه گشود. گاهی صدای بن لادن شناسایی می شد که به نیروهایش دستور می داد و گاهی صدای مردی دیگر به گوش می رسید که از وی تحت عنوان «شیخ» یاد می شد. طی چند روز اول ماه دسامبر نیروهای ویژه تحت امر «فیوری» به همراه تعدادی از شبه نظامیان ائتلاف شمال سعی کردند از دامنه کوه ها بالارفته و به مناطق مرتفع تر، بروند. آنها با استفاده از دستگاه های مکان یاب (GPS) و فاصله یاب های لیزری سعی داشتند دهانه غارها و اماکن تجمع شبه نظامیان القاعده را شناسایی کنند. آنها به واسطه آنچه می دیدند و آنچه با شنود ارتباطات رادیویی می شنیدند به این نتیجه رسیده بودند که بمباران های بی وقفه در حال اثر گذاشتن و گرفتن تلفات است.
روز 9 دسامبر بود که یک فروند 130C اقدام به رها کردن بمبی 7500 کیلویی بر فراز «تورابورا» کرد. از این سلاح پس از جنگ ویتنام استفاده نشده بود و نگرانی هایی پیرامون تاثیرگذاری آن با توجه به شرایط خاص جغرافیایی منطقه وجود داشت اما گزارش های بعدی تایید می کرد بمب اثر تخریبی شدیدی داشته است.یکی از جنگجویان القاعده که در آن روز در «تورابورا» بود و بعدها به اسارت نیروهای آمریکایی درآمد به بازجویانش گفته بود بسیاری از مردانی که در عمق این کوه ها پنهان شده بودند با انفجاری مهیب به یک باره از بین رفتند. «فیوری» و همکارانش در آن روز و روزهای بعد به ارتباطات رادیویی اعضای القاعده گوش می دادند که همگی از بالابودن تلفات و نیاز مبرم مجروحان به دارو و رسیدگی پزشکی می گفتند. «فیوری» با توجه به شنیده ها امید داشت نیروهایش خیلی زود بتوانند محل دقیق اختفای بن لادن را شناسایی کنند اما در عمل چنین نشد. اداره اطلاعات ارتش آمریکا و سیا روی مساعدت دو جنگ سالار کوچک اهل «جلال آباد» حساب باز کرده بودند. «حاجی علی» فقط 4 کلاس درس خوانده بود و به باج خواهی شهرت داشت.
وی در دهه 80 میلادی و وقتی نوجوانی بیش نبود با نیروهای ارتش سرخ شوروی جنگیده و بعدها برای مدتی به طالبان پیوسته بود. جنگ سالار دیگر که «حاجی زمان غم شریک» نام داشت، در واقع قاچاقچی متمولی بود که در فرانسه اقامت داشت و از سوی آمریکایی ها به بازگشت به افغانستان ترغیب شده بود. این دو در کنار هم هدایت نیرویی 2 هزار نفره را بر عهده داشتند که قرار بود بن لادن و مردانش را به دام انداخته یا نابود کنند. حتی در آن زمان هم در مورد وفاداری و توانمندی آنها و مردان تحت امرشان تردیدهایی وجود داشت. آنان به هم اعتماد نداشتند و البته آمریکایی ها را هم قابل اعتماد نمی دانستند. آمریکایی ها هم متقابلااعتماد چندانی به آنها نداشتند. این بی اعتمادی هر روز غروب و وقتی این دو اصرار می کردند نیروها با غروب خورشید به سمت پایین کوه بازگردند، قوت می گرفت. ظن نسبت به این دو با حوادث بعدی به ویژه آنچه در روز 11 دسامبر یعنی روزی که آمریکایی ها از طریق شنود متوجه شدند بن لادن به مردانش اجازه داده که تسلیم شوند رو به افزایش گذاشت. «غم شریک» نزد «فیوری» رفت و به وی گفت که طالبان ها قصد دارند تسلیم شوند. «غم شریک» ادعا داشت برای اینکه عملیات به پایان برسد باید آتش بس 12 ساعته اعلام کرد و به همه نیروهای طالبان اجازه داد از کوه پایین آمده و سلاح هایشان را تحویل دهند.
شنود مکالمات رادیویی هم نشان می داد جنگجویان طالبان امید و انگیزه خود را در زیر بمباران های شدید از دست داده اند اما «فیوری» همچنان مردد بود. اسناد و مدارک موجود در بایگانی ارتباطات رادیویی فرماندهی نیروهای حاضر در محل با فرماندهان بالاتر نشان می دهد که فرماندهان ارشدتر هم موافق آتش بس نبودند اما «فیوری» با توقف شبانه حملات و عدم شلیک به سوی جنگجویانی که تسلیم می شدند، موافقت کرد. «غم شریک» ادعا داشت که می تواند همه نیروهای القاعده حاضر در محل را به تسلیم شدن وادارد. تردید و ظن «فیوری» با هر وعده بزرگ افزایش می یافت. وقتی آفتاب 12 دسامبر طلوع کرد هیچ نشانی از جنگجویان القاعده نبود و ارتباطات رادیویی هم قطع شده بود. فرماندهان آمریکایی حاضر در این محل خیلی زود به این نتیجه رسیدند که کل ماجرا، نقشه بوده و مرغ از قفس پریده است. براساس برآوردهای اطلاعاتی حدود 800 جنگجوی القاعده آن شب از مهلکه گریختند اما بن لادن هنوز آنجا بود. «فیوری» با وجود غیرقابل اعتماد بودن متحدان افغانش تسلیم نشد و تصمیم گرفت به همراه نیروهایش درصدد یافتن بن لادن برآید. آنها می خواستند بن لادن را از سمتی به دام بیندازند که اصلاتصورش را نمی کرد. قله های جنوبی بر فراز کوه هایی به ارتفاع 5 هزار متر قرار داشتند و ازیک سو با دره های عمیق مملو از برف احاطه شده بودند. آنها حتی تصمیم گرفتند واحدی از نیروهای زبده را با کپسول اکسیژن به قله بفرستند تا بتوانند هر حرکتی را زیر نظر بگیرند. طرح های متعددی آماده شد، اما فرماند ه های بالاتر، همه آنها را ردکردند.
«فیوری» پیشنهاد داد صدها مین از طریق هوا در مناطق جنوبی رها شود تا مسیر حرکت بن لادن و همراهانش به سمت پاکستان مسدود گردد.آنچنان که «جرج تنت» رئیس سابق سیاه می گوید با توجه به شرایط عملیاتی کاملامشخص بود که بمباران هوایی به تنهایی برای بیرون کشیدن بن لادن از مخفیگاهش در «تورابورا» کافی نبود. به عنوان مثال «هنری کرامپتون» رئیس عملیات ویژه واحد مبارزه با تروریسم سیا خواستار اعزام نیروهای بیشتر به منطقه شد. وی با ارسال نامه ای برای «دونالد رامسفلد» وزیر دفاع وقت آمریکا خواستار اعزام فوری هزار تفنگدار دریایی از قندهار به تورابورا شد اما همه پیشنهادهای وی با این ادعا که امکان اعزام فوری نیرو وجود ندارد، رد شد. روز 14 دسامبر یعنی همان روز که بن لادن نوشتن وصیتنامه اش را به پایان برد «فیوری» توانست «حاج علی» و مردانش را متقاعد کند در دهلیز غار مانندی که طی روز فتح کرده بودند، بمانند و شب را آنجا سر کنند. به نظر می رسید مقاومت جنگجویان القاعده در هم شکسته است و 3 روز بعد با پیشروی نیروهای آمریکایی و متحدان افغانشان، غارهای رها شده و مدفون زیر سنگ های فرو ریخته، به دلیل بمباران های شدید، کشف شد.
آنها تنها 20 نفر به اسارت آمریکایی ها درآمدند. همه افسران آمریکایی روی این مسئله اتفاق نظر داشتند که آن دسته از نیروهای القاعده که از بمباران ها جان سالم به در برده بودند به پاکستان گریخته و در بین قبایل محلی پنهان شده بودند. بن لادن آب شده و به زمین رفته بود.«فیوری» و مردانش 2 روز بعد «تورابورا» را ترک کردند اما همچنان امید داشتند بن لادن زیر انبوه سنگ های این کوه ها مدفون شده باشد. با این حال واقعیت این بود که آنها بن لادن را نیافتند چون وی در «تورابورا» نمرده بود. گزارش های اطلاعاتی بعدی حاکی از آن بود که بن لادن و گروهی از محافظانش روز 16 دسامبر به کمک راهنماهای افغانی و پاکستانی که پول هنگفتی دریافت کرده بودند پای پیاده و سوار بر اسب و قاطر از مسیرهای پرخطر گذشتند و بدون آنکه به نیروهای آمریکایی برخورد کنند در سلامت کامل به قلمرو پاکستان رسیدند. دلیل اصلی ناکامی نیروهای آمریکا در یافتن بن لادن نه در تلاش های صورت گرفته که در استراتژی آنها بود. رامسفلد برای به حداقل رساندن تلفات انسانی تصمیم گرفت فشار به بن لادن را با حملات سنگین هوایی به نقطه اوج خود برساند. وی به جای تن دادن به استراتژی نیروی فراوان «کالین پاول » مدل خاصی را به کار گرفت که مبتنی بر اعزام حداقل نیرو به منطقه بود.بن لادن به لطف همین استراتژی غلط، خیانت متحدان افغان نیروهای آمریکایی و همکاری بلدهای محلی با القاعده به سادگی از مهلکه گریخت.