چگونگی کاهش سفرهای درون شهری

حسین مسعودیان
در آستانه بازگشایی مدارس، دولت، ساعت کار جدیدی برای دستگاه‌های دولتی، مدارس و بانک‌ها به مدت سه ماه به صورت آزمایشی به اجرا گذاشته است. این تصمیم با هدف کاهش حجم ترافیک و تسهیل در عبور و مرور و جلوگیری از راه‌بندان‌های کشنده اتخاذ شده است. پرسش این است که این تصمیم چرا موقتی و آزمایشی است؟ احتمالا دولت در هنگام بررسی آمار مناسبی برای تصمیم‌گیری در اختیار نداشته است. در حال حاضر میزان سفرهای درون شهری (1) روزانه حدود 14 میلیون سفر در تهران برآورد می‌شود. لازم است که چرایی وقوع این تعداد سفرها بررسی و تا حد ممکن از تعداد این سفرها کاسته شود.
چرا که این سفرها روزانه حدود 13‌ میلیون لیتر بنزین (2) در پایتخت دود می‌کند! این میزان مصرف بالای بنزین علا‌وه بر ارزبری بی‌تردید سلامت شهروندان را نیز به مخاطره می‌اندازد. کارشناسان بر این باورند که مصرف زیاد انرژی‌های فسیلی با هزینه بالا، آلاینده‌های مختلفی تولید می‌کند و باعث انواع بیماری‌ها می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد طی 10 سال گذشته آمار کودکان مبتلا به سرطان خون که آلودگی هوا در ایجاد آن نقش اول را دارد در تهران 7 برابر افزایش یافته است! (3) آغاز و پایان این 14 میلیون سفر درون شهری در چه ساعت‌هایی انجام می‌گیرد و چرا این حجم عظیم سفرهای درون شهری باید صورت گیرد؟
و اصولا‌ این سفرها برای چه‌ منظوری شکل می‌گیرد. تاکنون از این موضوعات آمار مناسبی در اختیار نبوده است یا این‌ که نگارنده نتوانسته به آن‌ها دست پیدا کند. اصولا تهیه آمار و نگرش علمی به این سفرها و سپس عزم جدی برای کاهش آن چگونه باید شکل گیرد؟ تهیه آمار از 14 میلیون سفر درون شهری پایتخت کار دشوار و پیچیده‌ای نیست.
اگر یک نمونه آماری درست و علمی از این 14 میلیون سفر تهیه شود و از این نمونه‌ها علت و منظور سفرها پرسیده شود کاملا آشکار می‌شود که بخشی از این سفرها برای آمد و شد به محل کار است و برخی برای انجام امور اداری در دستگاه‌های مختلف کشور، نظیر مراجع قوه قضاییه، دادگاه‌ها، ادارات ثبت، دارایی، بیمه، شهرداری‌ها، استعلام‌ها، اخذ انواع مجوزها از سازمان‌های مختلف و غیره. چنانچه بررسی آماری انجام گیرد آشکار خواهد شد که تعداد مراجعات مردم به دستگاه‌ها چه میزان بوده است و چه دستگاهی دارای بیش‌ترین مراجعات حضوری است.
اگر استراتژی مدیریت شهری که مربوط به همه نهادهای کشور و از جمله شهرداری‌ها است بر این مبنا قرار گیرد که مراجعات حضوری مردم به کلیه دستگاه‌ها باید حذف و یا کاهش یابد، مطالعه علمی و آماری مطرح شده تجزیه و تحلیلی مناسب از مراجعات حضوری اداری را برای تصمیم‌گیری در اختیار مسئولین قرار می‌دهد. اگر هیچ مطالعه میدانی و علمی صورت نگیرد و استراتژی واحد بر مدیریت شهری و سفرهای درون شهری حکم فرما نشود همه ساله نیاز به سفرهای درون شهری به ‌جای کاهش، افزایش می یابد و بار ترافیک سنگین‌تر می‌شود و به تبع آن میزان آلاینده‌ها بیش‌تر و در نهایت میزان خسارت‌های انسانی و زیست محیطی وسیع‌تر خواهد شد.
بر‌اساس یکی از آخرین مطالعات بانک جهانی که فقط در زمینه انتشار ذرات معلق ناشی از مصرف بنزین، سایش لاستیک و ترمز خودروها در تهران صورت گرفته است سالانه به ‌طور متوسط 600 میلیون دلار و در 7 شهر بزرگ کشور برابر با 1/5 میلیارد دلار است. (4)
انتظار از مسئولان این است با عنایت به حجم عظیم خسارت‌های انسانی و زیست محیطی وضعیت فعلی و بهره‌گیری از تجربه دیگر کشورها و استفاده از کارشناسان و متخصصان موجود در دستگاه‌ها می‌توان برنامه‌ریزی کلانی برای به حداقل رساندن مراجعات مردم به ادارات و کاهش ترافیک به‌ عمل آورد تا با استفاده از این تجارب علا‌وه بر تامین آسایش مردم سالا‌نه حدود 1/5 میلیارد دلا‌ر صرفه‌جویی و به خزانه دولت کمک شود. رسالت نگارنده ارایه پیشنهاد است. انتظار این‌ است که مسئولا‌ن آن ‌را جدی بگیرند.