آسیب‌شناسی انحرافات در مداحی

هدف دشمنان تشیع و معارف شیعه است
بسیاری ساده‌لوحانه بر این عقدیده‌اند که مداحی مورد توجه دشمنان نبوده و صرفاًیک عمل ساده سنتی است اما باید دقت داشت که دشمنان انقلاب همواره از تاثیر عمیق فرهنگ عاشورا و تداوم آن نگران بوده و سعی در به انحراف کشاندن آن دارند.
مقام معظم رهبری در این باره می‌فرمایند: «حالا دشمنان انقلاب هم با دشمنان شیعه همکاری می‌کنند. اگر چه کسانی هستند که نه شیعه را قبول دارند نه سنی را، بلکه با انقلاب بدند، منتها چون اکثریت شیعه ـ البته در انقلاب ما غیر از شیعه برادران دیگر هم بودند، برداران مسلمان، حتی غیر مسلمانها هم بودند ـ تابع اهل بیت و شیعه اهل بیت علیهم السلام، انقلاب کردند، لذا با آن بدند. با امام بد بودند لذا فکر و حرف امام را می‌کوبیدند. امروز یکی از هدف‌های ضد انقلاب، تشیع و معارف شیعه و نقاط و مراکز اساسی شیعه و آن نورانیت‌های شیعه است. عزیزان من! توجه بکنید. نکند ضد انقلابی که نه اهل بیت را دوست دارد، نه اهل بیت را می‌شناسد، نه اصلاً از دشمنانشان تبری و برائتی دارد و نه اصلاً با اسلام و خدا و دین ارتباطی دارد بیاید به نام تشیع و به نام برائت از دشمنان فاطمه زهرا(س) کاری بکند که شما را در محاصره بیندازد و پیام اسلام را محدود کند. آنها قصدشان این است. (در جمع مداحان اهل بیت(ع) 23/8/74)
با توجه به بیانات فوق معلوم می‌شود که بسیار ساده‌اندیشی است این مساله را خارج از اهداف دشمنان دانست چرا که ظالمین جهان سنگین‌ترین ضربات را در عصر حاضر از حضور فرهنگ عاشورایی در ایران و سپس در اقصی نقاط جهان (مانند لبنان، فلسطین، بوسنی و هرزگوین و... متحمل شده‌اند. از این رو به یقین سازمانهای جاسوسی دنیا در خصوص کمرنگ کردن و کاهش تاثیر آن برنامه‌های متعددی را طراحی خواهند کرد. حال با دقت در فرمایش‌های فوق می‌توان نکات ذیل را بیان کرد:
1ـ دشمنان انقلاب با دشمنان شیعه همکاری می‌کنند. (دشمنان سیاسی و مذهبی متحد شده‌اند)
2ـ در انقلاب ما غیر از شیعیان، مسلمانها و غیر مسلمانها نیز حضور داشتند.
3ـ کسانی که دشمنان سیاسی و مذهبی ما بودند و با امام بد بودند و فکر امام را می‌کوبیدند.
4ـ کوبیدن تشیع و معارف شیعه و مراکز اساسی شیعه از اهداف دشمنان است.
5ـ نباید در نشر معارف به گونه‌ای عمل کرد که دشمنان انقلاب ابزار مذهبی در محدودیت ما بیابد.
6ـ نباید نشر معارف به گونه‌ای باشد که دشمنان سیاسی محملی برای تفرقه مذهبی بیابند.
از نکات قابل تامل این است که برخی بدون درایت و کیاست که لازمه مومنین است با حرکات و افعالی موجب می‌شوند که آب به آسیاب دشمنان انقلاب ریخته شود.
رهبر فرزانه در این باره می‌فرمایند: «نکند شما یک وقت مفت و مجانی و بدون گرفتن حتی یک دلار به آنها کمک کنید. آنها پولهای زیادی خرج می‌کنند و به افراد زیادی می‌دهند که کتاب بنویسند. آن وقت یک عده در اینجا مفت و مجانی بنشینند و یک حرکتی انجام بدهند و این حرکت را در داخل نوار به پاکستان ببرند و یک میلیون آدم را به طور مفت از شیعه و از ایرانی برگردانند. حواستان جمع باشد!
«قل هل ننبئکم بالاخسرین اعمالا الذین ضل سعیهم فی الحیاه الدنیا و هم یحسبون انهم یحسنون صنعا.»
کهف 103
آیه قرآن می‌فرماید که خسران کارترین آدمها کسانی هستند که یک تلاش گمراهی می‌کنند. «ضل سعیهم» یعنی تلاشی که در زندگی می‌کنند تلاش گمراهی است و هدفگیری‌اش درست نیست. «و هم یحسبون انهم یحسنون صنعا» در حالی که خیال می‌کنند کار خوبی دارند انجام می‌دهند. پس حواستان جمع باشد. من احساس می‌کنم که امروز دنیای اسلام به فضل پروردگار و به برکت فاطمه زهرا(س) از نور فاطمه(س) پر می‌شود. شما در داخل کشور نگاه کنید، ببینید که نام این بزرگوار روز به روز در این کشور زیاد می‌شود. عشق به این بزرگوار روز به روز در دلها جوشان‌تر می‌شود. شعار یا زهرا در این مملکت و در آفاق این مملکت در همه جا طنین می‌اندازد. چهره دختر پیامبر روز به روز شناخته‌تر و منورتر می‌شود و این خورشید از زیر ابر بیرون‌تر می‌آید. اسم این بزرگوار زهرا(س) است. زهرا یعنی درخسنده و درخشان. او می‌درخشد و روز به روز درخشان‌تر خواهد شد و به فضل پروردگار این درخشش ادامه پیدا خواهد کرد تا به درخشش فرزندش مهدی موعود(عج) متصل شود. (23/8/74)
نکات متعددی در بیانات فوق وجود دارد که به چند نکته آن اشاره می‌شود:
1ـ در انجام مراسم مذهبی باید دقت کرد که موجب توطئه دشمن نشود.
2ـ دشمنان میلیاردها دلار هزینه می‌کنند تا به مذهب و فرهنگ عاشورا لطمه بزنند.
3ـ متاسفانه عده‌ای ساده‌لوحانه همراستا با دشمنان انقلاب حرکاتی را انجام می‌دهند.
4ـ دشمنان در کمین هستند و از حرکات بی‌تدبیر برخی سوءاستفاده‌های فراوانی می‌کنند.
5ـ در افعال و حرکات مومنین هدفمندی باید باشد.
6ـ حتی اگر ظاهر عملی خوب باشد باید دقت کرد که هدف‌گیری آن کار نیز خوب باشد.
7ـ امروز دنیای اسلام هر روز نیازمند‌تر از قبل به معارف اسلامی و به ویژه شناخت حضرت زهرا(س) می‌باشد.
8ـ اسامی معصومین با دلیل و حکمت انتخاب شده است.
9ـ توجه به اشاعه و بالا بردن آگاهی مردم در خصوص حضرت زهرا(س) بسیار ضروری است.
تعابیر و اشعار سبک در مدیحه
نکته دیگری که بعضی از آقایان بحق اشاره کردند این است که برخی از تعبیرات درباره ائمه(ع) نباید استفاده کرد، اینها سبک است. برای فاطمه زهرا(س) ـ آن موجود قدسی و والا، آن انسان برتر و آن معلم بشر ـ از آن تعبیری که هر شاعری چه شاعر درست و حسابی‌گوی و چه شاعر هرزه‌گو برای محبوب و معشوق خودش ذکر می‌کند، نباید استفاده کرد. باید از تعبیرات مناسبی استفاده کرد. اعتقاد من این است که اگر شعرای عزیز ما، همچنان که امروز خوشبختانه هم سرود دسته جمعی، هم در بعضی از شعرهایی که قبلاً آقایان خوانده‌اند، همین معنا انصافاً تامین شده لفظ و معنا را برای بیان معرفتی که امروز جامعه ما نیاز دارد تا از مکتب فاطمه زهرا(س) تعلیم بگیرد به کار می‌گیرند و آن را مداح با صدای خوش و آهنگ مناسب با این کار عرضه کند.
یکی از بهترین انواع تبلیغ و ترویج صورت گرفته است. یعنی همان دعبل و فرزدق و کمیت، تاریخ در اینجا ظهور و تجلی پیدا کرده است. ارز همان ارزش خواهد بود و می‌تواند اجرهای بزرگ الهی را به دنبال خود داشته باشد.
امروز خوشبختانه اقبال مردم به این حرفه و هنر چند پهلو و چند جانبه زیاد است. جوان‌ها در تهران و شهرستان‌ها به جلسات مداحی علاقه و توجه دارند. این مسوولیت شما آقایان مداح را مضاعف می‌کند.
مبادا پانصد نفر، هزار نفر، گاهی ده هزار نفر در جلسه‌ای جمع شوند و یک ساعت برای آنها نغمه‌سرایی بشود؛ اما چیزی به آنها داده نشود. شما در این یک ساعت می‌توانید چیزهای زیادی را با شعر خوب منتقل کنید. البته شعر خوب همانطور که گفتیم تنها شعری نیست که معانی خوبی دارد بلکه باید شعر هنرمندانه باشد و الفاظ خوب و کلمات مناسب هم در آن به کار رفته باشد. (در جمع مداحان 8/6/80)
با دقت در بیانات فوق می‌توان دقایق بسیاری را در طراحی مذکور مورد نظر قرار دارد اما با توجه به این مجال کوتاه به برخی از نکته‌های آن اشاره می‌شود:
1ـ نباید برخی تعبیرات را درباره ائمه به کار برد چرا که تعبیرات سبکی است.
2ـ نباید از تعبیراتی که شاعران ـ چه شاعران زبردست و چه شاعران هرزه‌گو ـ برای محبوب و عشوق خود ذکر می‌کنند استفاده کرد. بیان این عبارات مخاطبان را از معنای اصلی فرهنگ عاشورا دور حجت‌الاسلام می‌کند.
3ـ امروز جامعه ما نیاز به مکتب فاطمه زهرا(س) دارد.
4ـ اشعار باید معرفتی را که جامعه امروز ما نیاز دارد منتقل کند.
5ـ انتقال این معارف با بهترین ابزار و انواع تبلیغ باید صورت گیرد.
6ـ ارزش‌ها به گونه‌ای طرح شود که در اینجا نیز در عمل و کمیت تجلی پیدا کند.
7ـ مراسم‌ها به شیوه‌ای برگزار شود که مردم با دستان پر از معارف حقه شیعه مجالس را ترک کنند.
8ـ اقبال جوانان به این مراسم‌ها بسیار زیاد است و این مسوولیت مدیحه‌گویان را سنگین‌تر می‌کند.
9ـ شعر علاوه بر معنای خوب،‌ هنرمندانه نیز باشد.
البته همانطور که گذشت ترسیم‌های کامل و دقیق از این موضوع با توجه به عمق فرمایشات رهبر فرزانه انقلاب در حوصله این مقال نیست، بلکه نویسنده در این مجال تلاش دارد تا صاحبان خرد و فن را به این نکته متوجه سازد که مسئله مداحی نیز می‌تواند آفتهای فراوانی ببیند و نیاز است تا آسیب‌شناسی شود و با توجه به دغدغه مقام معظم رهبری به این موضوع، محملی مناسب در مهندسی و طراحی دینی و مقبول از آن می‌تواند باشد.