سخاوت با خود و خست با دیگری

مسیح علی‌نژاد
دولت خبرنگاران این حوزه را به صف می‌کند تا در پایان ضیافت شامی که به مناسبت پاسداشت روز خبرنگار برپا کرده است، یک هزار تومانی را با امضای عضوی از کابینه‌اش، تقدیم آنان سازد و این رویداد در نوع خود از آن رو جذابیت پرداخت و توجه دارد که تنها چند روز پیش از وقوعش، عضوی دیگر از کابینه دولت نهم به پدید آوردن رویدادی بدیع‌تر شهره شده بود. آنجا که علی سعیدلو در کسوت مشاور رئیس جمهوری در مواجهه با هزاران پرسش بی‌پاسخ رها مانده اهالی خبر تنها یک پرسش را بی کم و کاست و بی‌وقفه پاسخ می‌دهد تا در پی آن پرسش، نمره دولت نهم را برای عملکرد یک ساله‌اش 20 اعلام کند.
تحلیل این دو رویداد بی آنکه به تحلیل رفتاری پدیدآورندگان این دو اتفاق انجامد، قطعا ممکن نخواهد بود. در نگاه اول شاید بتوان از کنار او که خبرنگاران را تنها روزی از سال که به نامشان شده است، به صف می‌کند تا یک هزار تومانی ناقابل را در جیب‌شان بگذارد به سادگی گذشت. آنچنان که می‌توان از کنار او که در مواجهه با عملکرد دولت متبوع خویش چون معلمی خوش حساب و خوش نمره، نمره 20 را از آستین برون آورد، بی‌سادگی گذشت اما بی‌تردید تحلیل رفتارشناسانه و کنکاش چرایی این دو رویداد که در یکی از پایین‌ترین رقم و مقدار استفاده می‌شود و در دیگری از بالاترین رقم و مقدار بهره برده می‌شود، ضروری است. چرا که مجموعه این خصائص جزئی و شخصی دولتمردان است که کلیت دولت و خروجی و تولید یک تصمیم در سطح کلان این دولت را برای ملت رقم می‌زند. لذا آنگاه که دولتمردان با اتکا به پیشینه و سوابق رفتاری خود اقدام به اتخاذ تصمیمات کوچک در سطوح میانی می‌کنند، قطعا می‌توان چشم‌انداز تصمیمات و عملکردهای مجموعه این دولتمردان را با تحلیل در رفتارهای جزء آنان مورد بررسی قرار داد.
با این تعاریف و توصیف و در صورت درست بودن این فرضیه که گاه اقدامات و رفتارهای «ناخودآگاه» معرف و روشنگر رفتارهای «خودآگاه» انسان است، می‌توان رفتار اعضای دولت نهم را در دو رویداد اخیر مورد بررسی قرار داد.
آنگاه که اهالی دولت با پرسشی مبنی بر نمره دادن به عملکرد دولت نهم مواجه می‌شوند از ضمیر خودآگاه یا ناخودآگاه پرسش شونده، بی‌وقفه بالاترین مقدار برمی‌آید و دولت در مواجهه با خود از بهترین و بیشترین رقم بهره می‌گیرد اما در سوی دیگر وقتی صحبت از بخشش دیگری است، باز هم اعضای دولت با الهام از ضمیر «خودآگاه» یا «ناخودآگاه» خویش از کمترین مبلغ و مقدار در مواجهه با خبرنگاران بهره می‌گیرند. چگونه می‌توان انتظار داشت آنان که در رفتارهای جزء خود سهمی برابر در بخشش به خودی و غیر خودی قائل نیستند تا آنجا که در مواجهه با خود در سخاوت می‌گشایند و در مواجهه با دیگری در خست، در تصمیمات کلان نیز از این قاعده و قانون نانوشته تبری بجویند.
البته اگر این رفتار برخاسته از باور درونی و اعتقادی صاحبان این خصایص در دولت نهم نبوده و تنها نمایشی باشد نشان دادن چهره‌ای موجه به افکار عمومی است که این قضیه باز حکایت دیگری دارد. چنانچه نشان دادن این نکته که دولت از ریخت و پاش‌های اضافه پرهیز می‌کند، قطعا راهش گذاشتن یک هزار تومانی در کیسه خبرنگاران نبود و یا قابل ستایش نشان دادن عملکرد یک ساله دولت نهم نیز راهش نمره 20 در کاسه این دولت گذاشتن نیست. از این روی مبادا در به صف کردن خبرنگاران و بخشش اسکناس هزار تومانی مزین به امضای عضو دولت نهم، ردی از ریا و تظاهر باشد.
طبیعی است در اینجا هرگز صحبت از خرده گرفتن بر مبلغ ناچیز هدیه به اصحاب خبر نیست که ناگفته پیداست در این سال‌ها این جماعت دل به خطر برای کسب خبر بسیار سپرده‌اند اما آیا کنکاش در چرایی این اقدام نمی‌تواند چند فرضیه را مورد بررسی قرار دهد؟
مثلا اینکه ممکن است دولت با دولتمردانی از این جنس در آینده‌ای نه چندان دور ملت را نیز در مواجهه با شعارها و وعد‌ه‌های کلان خویش به صف کند و در نهایت برای تحقق مطالبات ملت، پایین‌ترین مقدار را به مثابه همان هزار تومانی در نظر بگیرد و در مقابل، برای تقدیس و توصیف گام‌های بلند خود در حل مشکلات مردمی نیز بالاترین مقدار را به مثابه همان نمره 20 در نظر بگیرد.