روس‌ها و معامله پایانی با غرب

* استثنا کردن همکاری‌های هسته‌ای ـ اقتصادی تهران ـ مسکو از شمول تحریم‌ها با هدف ترغیب روسیه به پذیرش قطعنامه پیشنهادی صورت می‌گیرد؟
** در این بازی که شروع شده است ا‌روپایی‌ها سعی می‌کنند یک نوع اتحاد برای خود به وجود آورند ضمن اینکه موضعگیری روس‌ها در مورد برنامه هسته‌ای ایران گویای این است که آنها منافع قابل توجهی در ایران دارند و همانند غربی‌ها به موضوع ایران فکر نمی‌کنند. گرچه روس‌ها در مواردی با غرب همگام شدند و از جمله نکاتی که موجب شده که روس‌ها واکنش‌های نسبتا متفاوتی از غرب نسبت به ایران داشته باشند این است که خود را در عرصه هسته‌ای ایران بازیگر منحصر به فردی می‌دانند به همین دلیل حضور در این بازار را به‌راحتی و مجانی از دست نمی‌دهند. بنابراین امتیازاتی را از غرب درخواست می‌کنند تا این بازار را کنار بگذارند.
* شروطی که ممکن است روسیه برای پذیرش تحریم‌ها علیه ایران بگذارد چیست؟
** مثلا در زمینه عدم مداخله آمریکا در کشورهای آسیای میانه یا عدم اعمال فشار بر روسیه در مجامع بین‌المللی و یا واگذاری تکنولوژی‌های پیشرفته می‌تواند شروطی را بگذارد. در هر صورت روسیه می‌تواند در این شرایط میداندار باشد و وضعیتی را که در ایران دارد برای خود حفظ کند، البته غربی‌ها خود به این وضعیت روسیه واقف هستند و می‌دانند که خواست روس‌‌ها چه چیزی می‌باشد. بر همین اساس در پیش‌نویس قطعنامه‌ای که توسط اروپا تهیه شده است، استثنائاتی را برای روسیه در نظر گرفته‌اند که در این شرایط روس‌ها یک مقدار ملایم‌تر رفتار کنند و همچنان زمینه همکاری با ایران را هم داشته باشند لذا موضوع همکاری روسیه در نیروگاه بوشهر را جدا کردند و این مساله را برای روسیه به‌نوعی حفظ کرده‌اند تا راهی برای ترغیب این کشور وجود داشته باشد.
* قطعنامه‌های اینچنینی تا چه میزان قابلیت الزام برای کشورهای تحریم‌کننده و کشورهای تحت تحریم خواهد داشت؟
** این موضوع از دو بعد قابل بررسی است. یکی اینکه این قطعنامه تا چه میزان الزام‌آور است. در این راستا به لحاظ اینکه تحریم‌ها طبق ماده 41 منشور اتخاذ می‌شود و در واقع تصمیمات اتخاذشده در شورای امنیت سازمان ملل بر مبنای فصل 7 الزام‌آور است پس برای همه کشورها و دولت‌های ذینفع این الزام ایجاد می‌شود که قطعنامه مصوب را اجرا کنند. اما اینکه تا چه میزان این الزام به اجرا درمی‌آید و دولت‌ها نسبت به قطعنامه پایبندی نشان می‌دهند به تجربه برمی‌گردد زیرا که به تجربه ثابت شده در مورد تحریم‌های سازمان ملل، دولت‌ها براساس منافع ملی‌شان رفتار می‌کنند و راه‌های گریز از این نوع تحریم‌ها نیز فراوان است و اهرم کنترلی دقیقی روی این نوع موارد وجود ندارد. مساله همکاری‌های هسته‌ای نیز از جمله موضوعاتی است که کشورهایی که تحت تحریم واقع می‌شوند رفتارشان خیلی علنی نخواهد بود و راه‌های گریز زیادی در راستای اعمال تحریم می‌یابند.
* مخالفت روسیه با قطعنامه پیشنهادی به جهت تلطیف متن آن صورت می‌گیرد یا به دلیل ناکارآمد دانستن اصل اعمال تحریم؟
** در این موضوع اروپایی‌ها هم به آن شدت که آمریکا به دنبال تحریم‌ها و اجرایی کردن آن است به دنبال تحریم ایران نیستند چون انحصار بازار ایران بعد از پیروزی انقلاب به اروپا منحصر شده است و این ارتباط با آمریکا قطع است و البته در این مورد روس‌ها هم به همین نسبت در بازار ایران به دنبال سهم‌خواهی هستند. به عنوان مثال در زمینه فروش تسلیحات و تکنولوژی‌های هسته‌ای روس‌ها بازار پررونقی در ایران دارند و همکاری‌های زیادی بعد از جنگ ایران ـ عراق در این خصوص شکل گرفته است. بنابراین اگر در رقابت با غرب وارد شده‌اند به این دلیل است که آنها علاقه‌مند هستند در بازار ایران همچنان حاضر باشند. بنابراین روس‌ها با موضوع تحریم‌ها مخالفت می‌کنند و اگر قرار است با موافقت خود امتیاز حضور در بازار ایران را از دست بدهند یک‌نوع معامله پایاپای با غربی‌ها انجام می‌دهند و به غرب اعلام می‌کنند که اگر قرار است با شما باشیم منافع روس‌ها باید لحاظ شود.
* مخالفت روسیه مقطعی است یا تا اعمال وتو علیه قطعنامه هم پیش خواهد رفت؟
** تجربه نشان داده که روس‌ها خیلی قابل اعتماد نیستند و در چند سال اخیر هم علی‌رغم اینکه به صورت آشکار با برنامه‌های غرب مخالفت کردند اما در نهایت همان راهی را رفتند که غربی‌ها دنبال می‌کردند. بر همین اساس روس‌ها چندان اطمینان‌بخش نیستند البته آقای لاوروف و مقامات روسیه به طور قاطع اعلام کرده‌اند که با تحریم‌ها مخالف هستند و یک‌مقدار امیدواری ایجاد شده است اما تجربه نشان داده که روس‌ها در نهایت به سمت غرب حرکت می‌کنند.
* نوع محدودیت‌های مطرح‌شده در قطعنامه پیشنهادی چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ ممانعت از توسعه هسته‌ای یا ضربه اقتصادی؟
** آنها در نهایت می‌خواهند ایران را در یک تنگنا قرار دهند و پرونده هسته‌ای را مستمسکی قرار داده‌اند تا فشارها را از این طریق بر ایران وارد کنند و این قطعنامه‌ها را هم با همین اهداف یکی پس از دیگری تصویب می‌کنند. همه این مواردی هم که مطرح می‌شود به‌نوعی بهانه است تا همه عرصه‌ها را بر ایران تنگ کنند.