تاریخ نام میخائیل گورباچف، رهبری که در زمان رهبری او فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اتفاق افتاد را از یاد نمیبرد. او چهرهای است که همزمان خادم و خائن نامیده میشود. خادم برای هدیه کردن دموکراسی به روسها و خائن برای فروپاشی شوروی.
گورباچف که اکنون 75 ساله است با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم میکند. سیر و سفر برای وضعیت جسمانی او سخت شده و میزان حقوق بازنشستگیاش تنها 40 هزار روبل (معادل 1400 دلار) در ماه است، اما او با سخنرانی و چاپ کتاب و مشورت به سران جهان، درآمدی مناسب دارد.
وی پس از مرگ همسرش در سال 1999 با فشار روانی زیادی روبهرو شد و طی این سالها زندگی را خالی از آرامش سپری کرده است. وی در این دوران بیشتر اوقات خود را با دخترش ارینا و دو نوهاش سپری کرده است تا بتواند به طریقی فقدان از دست دادن همسرش را تحمل کند. گورباچف اکنون در تلاش است تا سلامت جسمانیاش بهبود یابد و دخترش نیز مشوقش به شمار میرود. در خانه با دوچرخه، تردمیل و وزنه ورزش میکند و گاهی اوقات نیز آشپزی را سرگرمی مورد علاقهاش میداند.
گورباچف دوم مارس، 75 ساله شد و در مراسم زادروزش، هلموت کهل، هانس دیتریش گنشر، رییس دولت و وزیر امور خارجۀ پیشین آلمان، کشوری که بیش از دیگران از اقدامات گورباچف سود برد، شرکت کردند. آلمان اتحاد دو بخش شرقی و غربی خود را تا حد زیادی مدیون سیاستهای گورباچف بود. جورج بوش (پدر) نیز برایش یک تبریک ویدیویی فرستاد. گورباچف پس از آن که با اعلام فروپاشی شوروی از سوی یلتسین، رییسجمهور وقت روسیه و سران اکراین و قزاقستان، در عمل کشوری نداشت که رییس جمهور آن باشد، به عنوان یک تبعۀ روسیه به کارهای غیردولتی پرداخت و سال 1992 بنیاد گورباچف را تاسیس کرد. او سال 1993 صلیب سبز بینالملل، نهادی را که یکی از سه حامی مالی «منشور زمین» است، تاسیس کرد و در ضمن به باشگاه رم پیوست.
گورباچف سال 1996 کاندید ریاست جمهوری روسیه شد اما به علت عدم محبوبیتش به خاطر فروپاشیدن اتحاد شوروی فقط حدود یک درصد از آرا را کسب کرد. اکثر روسها اکنون او را دوست ندارند و در نظرسنجیها محبوبیت او در پایینترین ردهها قرار میگیرد.
سال 1997 گورباچف در یک آگهی تبلیغاتی پیتزا هات برای آمریکا حاضر شد. کاری که او از انجام آن فقط قصد کسب درآمد برای «آرشیو پروستریکا» را داشت.
25 نوامبر 2001 گورباچف حزب سوسیال دموکرات روسیه را بنیان گذاشت. این حزب اتحادی از چند حزب سوسیال دموکرات در روسیه است اما در مه 2004 پس از اختلاف با رییس حزب در مورد موضع حزب در انتخابات دسامبر 2003 از سمت رهبری آن استعفا داد.
سپتامبر 2004 و پس از حملات تروریستی چچن در روسیه، رییسجمهور وقت این کشور ولادیمیر پوتین طرحی برای جایگزینی انتخابات فرمانداران محلی با سیستمی که در آن فرمانداران مستقیماً توسط رییسجمهور معرفی میشدند و توسط مجالس منطقهای رای اعتماد میگرفتند، ارایه کرد. گورباچف به همراه یلتسین این عمل را دوری از دموکراسی خواندند و از آن انتقاد کردند.
گورباچف سال 2005 به خاطر ایفای نقش در اتحاد مجدد آلمان جایزۀ «یونیت آلفا» را دریافت کرد و در همین سال او از دانشگاه مونستر، دکترای افتخاری دریافت کرد. او در سال 1990 نیز جایزۀ صلح نوبل را دریافت کرد. میخائیل سرگئه ویچ گورباچف (متولد دوم مارس 1931) در خانوادهای روستایی در روستای پریولنویه، نزدیکیهای استاوروپول متولد شد. او فارغالتحصیل رشتۀ حقوق از دانشگاه مسکو است و در همان جا با همسرش «رایسا» آشنا شد و در سال 1953 ازدواج کردند. از سال 1985 تا 1991 آخرین رهبر اتحاد شوروی بود. تلاشها و رفرمهای او باعث پایان جنگ سرد و در نهایت باعث فروپاشی اتحاد شوروی شد.
گورباچف که در کودکی در کلیسای ارتدوکس روسیه غسل تعمید داده شده به خدا اعتقاد ندارد و آتئیست است. کتاب جدیدش را تحت عنوان «برای درک پروستریکا» به چاپ رسانده و مشهورترین فرد از دوران معاصر است که بر چهرهاش لکه «نائوس فلامئوس» قابل دیدن دارد.