ایران، آمریکا و خلیج‌فارس (بخش ششم)

به گزارش فارس، "مارینا اتاوی " مدیر برنامه خاورمیانه بنیاد کارنگی است و روی موضوع تغییرات سیاسی در خاورمیانه و امنیت خلیج‌فارس کار می‌کند.
این محقق آمریکایی در گزارشی به بررسی نقش ایران در خاورمیانه پرداخته است. در ادامه بخش دیگری از گزارش "ایران، آمریکا و خلیج فارس " ارائه می‌شود.
در این گزارش آمده است: یکی از موضوعاتی که به طور مشترک در تمام کشورهای حاشیه خلیج فارس در میان مقامات و کارشناسان سیاسی شنیده می‌شود آن است که ایران در نتیجه تهاجم آمریکا به عراق به یک قدرت منطقه‌ای تبدیل شده است.
گزارش فوق می‌افزاید: به عقیده اعراب، عراق تنها کشوری بود که توانایی مقابله با قدرت ایرانیان را داشت اما با حمله به این کشور و تبدیل کردن این کشور از یک قدرت تسلیحاتی به کشوری ضعیف، تقسیم شده و بی‌ثبات، آمریکا تعادل قوا در منطقه را که در زمان صدام حسین وجود داشت از بین برد و بنابراین تسلط بر خاورمیانه را به ایرانیان واگذار کرد.
بر اساس این گزارش، به علاوه کشورهای عربی منطقه معتقدند که آمریکا با مطرح کردن سیستم سیاسی که بر اساس انتخابات باشد باعث استیلای شیعیان بر عراق شده است چون اکثریت جمعیت عراق را شیعیان تشکیل می‌دهند و از دیدگاه اعراب، حکومت شیعیان به معنای حکومت ایرانیان است.
اتاوی در این گزارش همچنین مدعی می‌شود: در حقیقت شرایط پیچیده‌تر از این است. از دیدگاه اعتقادی، شیعه به عنوان یک اتحاد یکپارچه به شمار نمی‌آید و علاوه بر آن، شیعیان عراق عرب بوده و شیعیان ایران، فارس هستند. در زمان جنگ ایران و عراق شیعیان در هر دو کشور با یکدیگر می‌جنگیدند. همچنین میزان روابط احزاب شیعیان عراق با ایران متفاوت بوده و برخی از آنها از حمایت ایران برخوردار بوده و برخی دیگر نیز از سوی ایران حمایت نمی‌شوند. همچنین تمایل شیعیان عراق برای کنترل دولت عراق بنا به توصیه تهران نبوده است.
در ادامه این گزارش آمده است: این موضوع هنوز آشکار نیست که چگونه برتری ایران نمود پیدا کرده است یا چگونه عراق متعادل کننده موثر قوا با ایران بوده در حالی که ایران کنترل دریانوردی خلیج فارس را بر عهده دارد. هنوز این موضوع نیز آشکار نشده است که چگونه ایران که دارای این چنین برتری در خلیج فارس بوده، به ارتش آمریکا اجازه حضور آشکار در خلیج فارس را داده است. نیروی دریایی آمریکا در بحرین بوده و نیروی هوایی این کشور در قطر مستقر است و نیروهای زمینی آمریکا نیز در کویت قرار دارند.
بر اساس این گزارش، اگر چه مفهوم برتری ایرانیان به شدت مورد تردید است اما این مفهوم به خوبی در کشورهای عربی منتشر شده و با دقت نیز درباره آن بحث نمی‌شود. همراستا با وحشت از قدرت ایرانیان،‌که حتی درک آن نیز مشکل است، این بدگمانی نیز به وجود آمده است که دولت اوباما با اعلام تمایل خود برای آغاز مذاکرات با تهران، می‌تواند وارد معامله بزرگی با این کشور شود.
گزارش فوق افزود: اگر چه چارچوب‌های این معامله بزرگ احتمالی هرگز به طور واضح از سوی کسانی که به آن معتقدند مشخص نشده است اما به نظر می‌رسد که این افراد معتقدند در صورتی که تهران غنی‌سازی اورانیوم خود را پایان بخشد و تلاش برای دستیابی به تسلیحات هسته‌ای را انکار کند آمریکا ممکن است تسلط بر خلیج فارس را به ایرانیان واگذار کند.
اتاوی می‌نویسد: این ایده که آمریکا تحت هر شرایطی کنترل خلیج فارس را به ایرانیان واگذار کند،‌در مخاطره قرار دادن خود آمریکا و به طور گسترده‌ای کشورهای غربی است. در واقع این تفکر که مضحک به نظر می‌رسد دسترسی غرب به نفت از منطقه را به مخاطره می‌اندازد، اما ایده معامله بزرگ آمریکا و ایران در کشورهای عربی منطقه به طور گسترده‌ای رواج پیدا کرده است.
بر اساس این گزارش، از سوی دیگر ترس از قدرت ایرانیان ناشی از یک موضوع دیگر نیز می‌شود. کشورهای عربی این احساس را دارند که شیعیان خارج از ایران در حال حاضر یک قدرت در حال رشد هستند و در هلال شیعی که از ایران تا شرق دور قرار دارد، گسترده شده‌اند.
مدیر برنامه خاورمیانه بنیاد کارنگی می‌نویسد: این کشورها گمان می‌کنند که شیعیان خارج از ایران از انقلاب ایران که روحانیون را به قدرت رساند الهام خواهند گرفت و این موضوع به عنوان تهدیدی برای رژیم ‌های منطقه که تمامی آنها به جز رژیم علوی سوریه، سنی هستند به شمار می‌آید. هنگامی که در سال 2004 "ملک عبدالله " پادشاه اردن موضوع هلال شیعی را مطرح کرد، این موضوع بسیار مورد توجه قرار گرفت. اما نفوذ ایران در خاورمیانه وابستگی کمی به فرقه‌گرایی دارد و بیشتر بر حمایت بر جنبش‌های افراطی وابسته است.
گزارش فوق در ادامه مدعی می‌شود: در لبنان، ایران از حزب‌الله حمایت می‌کند که در واقع سازمانی شیعی است اما در فلسطین، ایران از حماس حمایت می‌کند که حماس جنبشی سنی بوده که ریشه‌های آن در اخوان‌المسلمین است که بیشتر به اقدامات سیاسی می‌پردازد تا برنامه‌های مذهبی. رژیم بشار اسد در سوریه که از حمایت اقلیت‌ علویان در سوریه برخوردار است رژیم سکولار بوده که از آن با عنوان بعثی‌ها در منطقه یاد می‌شود.
تردیدی وجود ندارد که ایران در تلاش برای توسعه نفوذ خود در منطقه است اما این کاملا واضح است که این اقدام بر اساس هلال شیعی نخواهد بود.