باب‌المندب علیه هرمز

روزبه راستگو
بعد از ناتوانی ارتش عربستان دولت مرکزی یمن در سرکوب شیعیان حوثی و انتشار اخباری مبنی بر تقویت نیروهای القاعده در یمن بحث حضور آمریکا در یمن و ایجاد جبهه جدیدی از جنگ با تروریسم در رسانه‌های غربی انعکاس فراوانی داشت.
حضور عمر عبدالمطلب متهم نیجریه‌ای در سوءقصد نافرجام پرواز آمستردام – دیترویت و تماس‌های وی با نیروهای القاعده یمن، موضوع حضور نظامی آمریکا در یمن به دلیل ناتوانی دولت علی عبدالله صالح در ایجاد ثبات در این کشور با شدت بیشتری از سوی رسانه‌های غربی و عربی دنبال شد.
آمریکا در روزهای گذشته با بمباران مواضع القاعده در یمن نشان داد وضعیت این کشور عربی را به دقت رصد می‌کند و یمن را تهدیدی برای ثبات جهانی می‌داند اما در میان این تحلیل‌ها برخی گمانه‌زنی‌ها جنگ یمن را بهانه‌ای برای تسلط آمریکا و عربستان بر تنگه باب‌المندب عنوان می‌کنند.
به اعتقاد طرفداران این تحلیل با تسلط بر یمن می‌توان تنگه باب‌المندب را به راحتی مدیریت کرد.
نگرانی کشورهای غربی از بستن تنگه هرمز در صورت حمله نظامی به ایران بارها اعلام شده است. وزارت انرژی آمریکا تنگه هرمز را مهم‌ترین نقطه عبور نفت در جهان اعلام کرده است. این تنگه بین دو کشور ایران و عمان قرار گرفته است.
نزدیک به 40 درصد از نفت جهان از این مسیر به بازارهای جهانی صادر می‌شود و سالانه حدود 13 هزار شناور از تنگه هرمز وارد خلیج‌فارس می‌شوند.
هراس کشورهای غربی از استفاده ایران از کارت تنگه هرمز باعث شده تا آمریکا و متحدانش در فکر جایگزینی تنگه هرمز باشند و به نظر می‌رسد که تنگه باب‌المندب گزینه‌ای مناسب و جنگ یمن بهترین بستر برای اجرای این طرح است.
ژئوپولتیک تنگه باب‌المندب
تنگه باب‌المندب دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند. این تنگه که قاره آسیا را از آفریقا جدا می‌کند یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی و مسیر نفتکش‌ها به سوی کانال سوئز و کشورهای غربی است.
این تنگه در ورودی دریای سرخ واقع شده است. نفتکش‌ها با گذر از اقیانوس هند وارد باب‌المندب می‌شوند و با عبور از دریای سرخ به کانال سوئز می‌رسند و پس از گذر از کانال سوئز عازم دریای مدیترانه می‌شوند تا به کشورهای غربی برسند.
دریای سرخ که در ورودی این تنگه قرار دارد میان کشورهای عربستان سعودی، ‌یمن و شاخ آفریقا واقع شده اما خود تنگه در اختیار یمن و جیبوتی است.
علاوه بر یمن و عربستان کشورهای مصر، سودان، اریتره، جیبوتی و اردن به همراه رژیم صهیونیستی در ساحل این دریا قرار گرفته‌اند. حدود 12 میلیون بشکه نفت خام از تنگه باب‌المندب و سواحل کشور سومالی به کشورهای اروپایی و آمریکایی ترانزیت می‌شود. بیش از 40 درصد صادرات گاز مایع قاره آسیا از این مسیر صورت می‌گیرد و سالانه بیش از 65 هزار کشتی که عمدتا حاصل کالاهای صادراتی و وارداتی هستند از تنگه باب‌‌المندب عبور می‌کنند. این تنگه با وقوع دزدی‌های دریایی و ناامن شدن مسیر تردد نفتکش‌ها از اهمیت فراوانی برای کشورهای غربی برخوردار شده است. از سوی دیگر این تنگه برای اسرائیلی‌ها از اهمیت فراوانی برخوردار است. نگاه دولت اسرائیل به دریای سرخ و تنگه باب‌المندب استراتژیک است.
تل‌آویو ضمن اینکه باب‌المندب را مسیر اصلی انتقال نفت می‌داند این تنگه را به همراه دریای سرخ بهترین بستر برای تماس با جهان خارج در نظر گرفته است به همین دلیل مقامات تل‌آویو سعی کرده‌اند با کشورهای آفریقایی در ساحل دریای سرخ قرار گرفته‌ و روابط تجاری و نظامی برقرار کنند.
از سوی دیگر آمریکا تمایل دارد با تسلط بر این تنگه و دریای سرخ با نفوذ القاعده در برخی کشورهای آفریقایی مانند سومالی و نیز یمن مقابله کند. بر همین اساس برخی تحلیلگران اعتقاد دارند طرح ایجاد 12 پایگاه نظامی در آفریقا در راستای دستیابی به این هدف صورت می‌گیرد.
بی‌ثباتی در یمن و حضور نظامی آمریکا
دولت علی عبدالله صالح در ایجاد ثبات در یمن ناتوان بوده است. در حالی که دخالت مستقیم ارتش عربستان نیز نتوانسته وی را در مبارزه با شیعیان حوثی پیروز کند، جدایی‌طلبان جنوب یمن نیز بر تحرکات خود افزوده‌اند.
نظام قبیله‌ای در یمن باعث شده تا القاعده حضور خود را در این کشور تقویت کند و یمن به پل ارتباطی مبارزان آفریقایی القاعده تبدیل شود. این ناتوانی در تامین امنیت و ایجاد ثبات می‌تواند بهترین توجیه برای دخالت خارجی‌ها در مسائل داخلی یمن باشد.
عربستان نیز از سال‌ها پیش تلاش کرده تا یمن را تحت کنترل خود درآورد و به همین خاطر در سال‌های گذشته برخی از استان‌های شمالی این کشور را به خاک خود الحاق کرد، تلاش این کشور برای وارد کردن وهابی‌ها در دستگاه‌های اجرایی و قانونگذاری یمن در همین راستا صورت گرفته است. باب‌المندب برای کشورهای غربی از اهمیت استراتژیکی برخوردار است و تسلط عربستان بر این تنگه می‌تواند گزینه مطلوبی برای آنها باشد.
در صورت تحقق چنین سناریویی، مقامات ریاض ضمن کنترل اوضاع یمن امنیت انرژی کشورهای غربی را در صورت وقوع بحران در تنگه هرمز برعهده می‌گیرند. دخالت عربستان در یمن در طول سال‌های اخیر می‌تواند در همین راستا تفسیر شود.
باب‌المندب و هدف‌های چندگانه
کشورهای غربی به‌همراه عربستان چندین هدف را از تسلط بر تنگه باب‌المندب و یمن دنبال می‌کنند.
تسلط بر یمن و باب‌المندب ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند. تسلط بر یمن به‌معنای تسلط بر باب‌المندب است و این اقدام علاوه بر جایگزینی هرمز و مقابله با اقدام کشورمان در بستن این تنگه می‌تواند در راستای تامین امنیت در دریای سرخ و خلیج‌عدن موثر واقع شود. از سویی آمریکا و عربستان با تسلط بر یمن به‌دنبال جلوگیری از نفوذ مبارزان آفریقایی القاعده در خاک این کشور هستند. این موضوع همچنین با افزایش حملات حزب الشباب در سومالی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است.