جانشین الجزایر میانجی‌گر در خاورمیانه چه کسی است؟

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، احمد داوود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، طی سخنرانی‌ در مرکز پژوهش‌های استراتژیک لندن، تاکید کرد که ترکیه برای میانجیگری میان رژیم صهیونیستی و سوریه آماده‌ است.
میانجی‌گری دو روی یک دولت است که در ادبیات روابط بین‌الملل همواره از سوی دولت‌هایی بر عهده گرفته شده است که تمایلی به جانبداری صریح درباره مسایل تنش‌زا به دلیل منافع مشترک با دو طرف و یا ضعف سیاسی ندارند، اما با کسب پرستیژ بین‌المللی عنوان "میانجی‌گر"، می‌خواهد تا به اهداف بین‌المللی دست یابد. میانجی‌گری از جمله مفاهیم سیاسی است که در زمینه حل و فصل اختلافات و منازعات افراد، گروه‌ها و کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد و در قرن بیستم در خاورمیانه با نام الجزایر گره خورده بود، اما این روزها ترکیه به دنبال این جایگاه در منطقه است و آلمان و مصر نیز برای حل بحران فلسطین میانجی‌گران جدید هستند؛ طرف ثالث که معمولا یک کشور، یک سازمان بین‌المللی و یا یک شخصیت معروف بین‌المللی است به منظور پایان دادن و یا کاهش مناقشه بین دو طرف درگیر اعم از دو کشور یا بین دولت مرکزی با گروه‌های مخالف آن مداخله می‌کند و به طور دوستانه موضوعات مورد مذاکره بین آن‌ها را پیشنهاد می‌کند که شکل مدرن وساطت پدرسالارانه در جوامع سنتی است.
در روابط خاورمیانه این روزها جلوه‌های بسیاری را می‌توان برشمرد؛
ـ ترکیه میانجی‌گر بین ایران و آمریکا
اگرچه اردوغان در تهران به خبرنگاران گفت: «دیدار ما از ایران با تفکر میانجی‌گری انجام نشده است و این دیدار در راستای رایزنی در ارتباط با مشکلات منطقه و مسائل جهانی بوده است» اما او در مصاحبه با نشریه "صباح" ترکیه اظهار کرده است که درباره طرح خود مبنی بر نگهداری اورانیوم ایران در خاک این کشور با مقامات واشنگتن صحبت خواهد کرد. و از سویی دیگر خواهان اعطای وقت بیش‌تری به ایران برای شفاف‌سازی درباره برنامه هسته‌یی‌اش از سوی آمریکا پیش از اعمال دور جدیدی از تحریم‌ها شده است.
سفر اردوغان به تهران، سفر احمدی‌نژاد به آنکارا، دیدار اوباما و اردوغان و سفر یکی از اعضای کابینه ترکیه به تهران و نیز سفر چند ساعته دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان به ترکیه در دو ماه گذشته به احتمال میانجی‌گری ترکیه در این بین قوت می‌بخشد.
یکی از مقامات ترکیه نیز که خواست نامش فاش نشود، گفت: "ترکیه می‌تواند میانجی خوبی برای روابط ایران و آمریکا باشد، فقط به شرطی که اردوغان بتواند به روشنی به مقامات ایرانی بگوید که برنامه هسته‌یی این کشور باید در جهت اهداف صلح‌آمیز باشد."
این مقام هم‌چنین افزود که آمریکا می‌خواهد موضع جدید ترکیه را در قبال برنامه هسته‌یی ایران پس از تحولات اخیر بداند.
اما مقامات ایرانی این احتمال را صریحا رد می‌کنند؛ سخنگوی وزارت امور خارجه‌ی کشورمان، در مورد انتشار اخباری در مورد میانجی‌گری ترکیه در مساله‌ی هسته‌یی ایران، گفت: کشورهای دوست ما تلاش‌های زیادی می‌کنند برای این که از حقانیت ما در فعالیت صلح‌آمیز هسته‌یی‌مان دفاع کنند. کشور ترکیه نیز از جمله کشورهای دوست است که این تلاش را داشته است. در موضع‌گیری‌ها، رفتار و اظهاراتش این‌گونه عمل کرده است و ما از این که در دفاع از حقانیت ما تلاش می‌کند استقبال کردیم و فکر می‌کنیم هر چقدر دوستان ما در تفهیم این احقاق حق به طرف‌های مقابل تلاش کنند اقدام مثبتی است و امیدواریم تاثیرگذار باشد.
- ترکیه میانجی‌گر بین اسراییل و سوریه
اگرچه بشار اسد، رییس جمهور سوریه، بر اهمیت نقش ترکیه به عنوان میانجی عادل و بی‌طرف در طول مذاکرات غیر مستقیم میان سوریه و رژیم صهیونیستی تاکید کرد و گفت: به تلاش‌های ترکیه به عنوان میانجی در مذاکرات ما و اسراییل متعهدیم، اما شیمون پرز، رییس رژیم صهیونیستی، اعلام کرد که دولت عبری به دنبال جنگ با لبنان نیست و تمامی اختلافات بین دو طرف از طریق مذاکره قابل حل و فصل است و تاکید کرد که ما و سوریه به میانجی نیاز نداریم.
اما این واکنش اردوغان را دلسرد نکرد و او در مراسم اعطای دکترای افتخاری از دانشکده‌ی اقتصاد و روابط بین‌الملل دانشگاه حلب گفت: به میانجی‌گری میان سوریه و اسراییل ادامه می‌دهیم و لیبرمن، نیز تاکید کرد: برای مذاکرات مستقیم صلح با سوریه بدون میانجی و پیش شرط آماده‌ایم.
به هرحال اردوغان که درباره میانجی‌گری ایران و آمریکا شفاف سخن نمی‌گوید اما در این باره گفت: ما با این اراده(اراده صلح سوریه برای صلح) میانجی‌گری میان سوریه و اسراییل را آغاز کردیم و با مساله‌ی فلسطین نیز همراهی نمودیم و امیدواریم که سوریه به حقوق خود دست یابد.
حتی رییس جمهور سابق فنلاند در خصوص همکاری ترکیه و رژیم صهیونیستی و میانجی‌گری این کشور برای حل‌وفصل بحران سوریه و این رژیم اظهاز نظر کرد و گفت: ترکیه هم‌چنان نقش میانجی را ایفا می‌کند و به نفع اعراب و اسراییل است که ترکیه به این نقش ادامه دهد.
- کویت در تلاش برای میانجی گری بین ایران و عربستان
مشکلات بین ایران و عربستان، شایعاتی را در فضای رسانه‌ها گستراند؛ در این میان بعضی معتقدند که این پیشنهاد در واقع پیامی از سوی عربستان به ایران برای مصالحه بوده است. به نوشته روزنامه الجریده چاپ کویت، نخست وزیر کویت در سفر اخیر خود به تهران توانست به توافق هایی درباره سرمایه گذاری اقتصادی مشترک دست یابد اما در عین حال مذاکره برای تعیین مرزهای دریایی و میدان های فلات قاره ای موفقیت آمیز نبود.
یک منبع آگاه دیپلماتیک کویتی در این باره گفت: مذاکرات نخست وزیر کویت با مقامات ایرانی بر ضرورت بستن پرونده مرزهای دریایی میان دو کشور از جمله موضوع میدان های نفت و گاز فلات قاره متمرکز بود. از سوی دیگر این روزنامه کویتی به نقل از منابع دولتی بی نام کویتی نوشت که ایران از نخست وزیر کویت خواسته است تا برای بهبود روابط میان ایران و عربستان میانجیگری کند. با این حال منابع مستقل می گویند در این مذاکرات ، کویت راسا از ایران خواسته است اجازه دهد میان تهران و ریاض میانجیگری کند. تحلیلگران بر این باورند که این پیشنهاد در واقع پیامی از سوی عربستان به ایران برای مصالحه بوده است.
- میانجیگری عربستان بین طالبان و دولت افغانستان
خبر دستگیری میانجیگرتوافقنامه صلح میان طالبان و دولت پاکستان، نیز در میان عنوانین میانجی‌گران منطقه به چشم مِی‌خورد. این فرد با نام صوفی محمد متهم به تشویق خشونت و تروریسم است. صوفی محمد هم‌چنین پدر همسر مولانا فضل‌الله، رهبر معروف طالبان در دره سوات است.
بر اساس توافقنامه امضا شده در ماه فوریه قرار شد قوانین اسلامی، شریعت، در دره سوات اعمال شود و در ازای آن تحرکات نظامی طالبان نیز در این منطقه خاتمه یابد. طالبان تحرکات نظامی خود را از دو سال پیش در این منطقه آغاز کرده بود. اما این توافقنامه به طور گسترده‌ای منجر به ارایه کنترل این منطقه به طالبان شد.
- میانجیگری عربستان بین طالبان و دولت افغانستان
به نوشته روزنامه الشرق الاوسط - چاپ لندن - سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با خاویر سولانا مسوول وقت سیاست خارجی اتحادیه اروپا با تایید اخبار مربوط به میانجی گری کشورش بین طالبان و دولت افغانستان تاکید کرد: این میانجی گری با درخواست حامد کرزای صورت گرفته است. کابل خواهان میانجی گری ریاض برای پایان دادن به بحران افغانستان بود. چنانچه افغانی ها تمایل به حل و فصل سیاسی مشکلاتشان نداشته باشند، میانجی گری نیز کار دشواری خواهد بود.
- میانجیگری لبنان بین عربستان و سوریه
به نوشته روزنامه الشرق الاوسط - چاپ لندن - سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه با رد هرگونه اخبار منتشر شده مبنی بر میانجی گری لبنان بین عربستان و سوریه جهت حل و فصل اختلاف نظر ها بین دو کشور گفت: میانجی‌گری باید بین کشورهایی صورت گیرد که شناختی از یکدیگر ندارند، اما بین ما و سوریه روابطی تاریخی وجود دارد و به نظر من هیچ نیازی به میانجی گری نیست. ما امیدواریم که این اختلاف نظرها به زودی پایان یابد.
وی گفت: عربستان از توافق نامه امضا شده بین سوریه و لبنان مبنی بر ازسرگیری روابط دیپلماتیک بین دو کشور استقبال می کند و آن را گامی درراستای تحقق ثبات و از بین بردن تنش بین دو کشور همسایه می‌داند.
- میانجیگری ترکیه بین سوریه و عراق
برای حل اختلافات بین سوریه و عراق احمد داود اوغلو ، وزیر امورخارجه ترکیه، دو ماه پیش وارد بغداد شد و حامل سه پیشنهاد برای رفع تنش در روابط بین بغداد و دمشق پس از انفجارهای خونبار بغداد بود. اوغلو در قبال درخواست عراق برای تحویل گرفتن دو تن از بعثی های مقیم سوریه ،عدم توسل به مجامع قضایی بین المللی و دیدار فوری بین هوشیار زیباری وزیر امور خارجه عراق و ولید المعلم همتای سوری وی تحت نظارت ترکیه در انکارا را مطرح کرد. اما یک نماینده پارلمان عراق که به نوری المالکی نخست وزیر عراق نزدیک است گفت موضع سوریه مثبت نیست و گفتگو با دمشق بی فایده و بی اثر است. وی تاکید کرد موضع عراق برای تحویل گرفتن بعثی هایی مقیم سوریه که در حملات تروریستی دست دارند راهبردی و غیر قابل چانه زدن است و هرمیانجیگری باید از درخواست عراق در پیگرد قاتلان حمایت کند و در چنین شرایطی دوکشور عراق و سوریه سفرای خود را از دمشق و بغداد فراخواندند.
نوری المالکی نیز نخست وزیر عراق تاکید کرده است قصد دارد از سازمان ملل متحد تشکیل دادگاه کیفری بین المللی را برای محاکمه متهمان به دست داشتن در انفجارهای بغداد خواستار شود. نود درصد این تروریستها که ملیتهای مختلف عربی دارند به صورت قاچاق از عراق وارد خاک سوریه شده‌اند.
ولی بشار اسد در نشست خبری مشترک با دیمترس کریستوفیاس رئیس جمهور قبرس در دمشق گفت: هنگامی که سوریه به کشتن عراقیها متهم می‌شود درحالی که یک میلیون و دویست هزار عراقی را در اغوش خود جای داده است، این اتهام غیر اخلاقی است.
- ادعای میانجی‌گری حماس میان ایران و یمن
با وجود اینکه آمریکا اعلام کرد که مدرکی برای حمایت ایران از شورشیان یمن وجود ندارد، اما پایگاه اینترنتی المصدر آن‌لاین به نقل از مقامات عالی‌رتبه سیاسی نوشت، خالد مشعل ـ رییس دفتر سیاسی حماس ـ که در هفته گذشته به همراه هیاتی در تهران بود، پیامی را از رییس‌جمهور یمن برای همتای ایرانی‌اش آورد و روزنامه دارالخلیج نیز ادعا کرد که مشعل پیام رییس‌جمهور یمن را به ایران منتقل کرده است.
اما رییس دفتر سیاسی حماس درباره اخباری مبنی حضور او در تهران برای میانجی‌گری میان ایران و یمن به خبرنگاران گفت: سفر ما به ایران برای میانجی‌گری نیست. هیچ کس به ما چیزی نگفته است و میانجی‌گری مطرح نبوده است. هرچه در یمن بوده است یک مساله داخلی بوده است و ان‌شاءالله مشکلی نباشد و امنیت برقرار باشد و بین کشورهای عربی همیشه صلح باشد.
منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران نیز در این باره در نشست امنیتی منامه در بحرین به خبرنگاران گفت: چرا اصرار دارید که بگویید ایران در یمن دخالت می‌کند. ما دخالت در امور یمن را تکذیب می‌کنیم. باید بر این مشکلات فائق آمد و تنها راهکار مشکل یمن گفت‌وگو است.
سفارت ایران در دمشق نیز خبر کمک حماس به حوثی‌های یمن به درخواست ایران را تکذیب کرد و حتی علی ناصر محمد رییس‌جمهور اسبق یمن، ادعای حمایت ایران از حوثی‌ها را رد کرد.
متکی نیز با تاکید بر اینکه بحث ما با یمن میانجیگری نیست، در پاسخ به پرسش ایسنا در مورد سفرش که قرار بود اواخر مهرماه برای میانجی‌گری با پیام احمدی نژاد به صنعا برود ، گفت: مسائل جاری در یمن مطمئنا خوشایند هیچکس نیست. ما به عنوان دوست یمن آرزو می‌کنیم آرامش و ثبات و وحدت ملی و تمامیت ارضی در یمن همواره وجود داشته باشد. بر این اساس پیامی به دوستان در یمن فرستادیم که ایران علاقه‌مند است چنانچه مساعدت و کمکی می‌تواند داشته باشد که درباره‌ی این موضوع نماینده‌ی ویژه‌ای را به یمن اعزام کند. بحث ما میانجیگری نیست بلکه تبادل‌نظر است.
وزیر امور خارجه یمن نیز اظهار عقیده کرد و گفت: تبادل دیدگاه‌ها به رفع سوء تفاهمات تهران - صنعا کمک می‌کند.
رامین مهمان پرست سخنگوی وزارت امور خارجه درپاسخ به این پرسش که اخباری منتشر شده که نشان می‌دهد عربستان اطلاعات ماهواره‌یی را در اختیار ارتش یمن می‌گذارد که علیه مخالفان استفاده کنند. ارزیابی شما از این موارد چیست؟ گفت: موضع وزارت خارجه در رابطه با وضعیت امنیت و ثبات در منطقه مشخص است و قبلا نظرمان را اعلام کرده‌ایم. آن چه برای ما مهم است حفظ تمامیت ارضی کشورها، پیدا کردن راه‌های همکاری، توسعه‌ی روابط دوجانبه و چندجانبه و اهمیت دادن به مسائل منطقه‌یی است. معتقدیم همه‌ی کشورها اگر با این دیدگاه موارد را دنبال کنند تا ثبات در منطقه‌ی مهم ما ایجاد شود نفع همه را در بر خواهد داشت.
وی هم‌چنین در مورد موضوع یمن نیز گفت: ما تمامیت ارضی کشور یمن را اولویت می‌دانیم و فکر می‌کنیم با مذاکرات و گفت‌وگو هر گونه تنش را باید از منطقه دور کنیم. کارهای زیادی برای توسعه و ارتقاء همکاری‌ها داریم که این بیش‌تر به منطقه کمک می‌کند و باید به آن توجه کنیم. بعضی فتنه‌هایی که معمولا توسط کشورهای فرامنطقه‌یی در منطقه‌ی مهم ما انجام می‌شود و یک نوع ایجاد اختلاف‌های تصنعی در بخش‌های فرهنگی و مذهبی، قومی و قبیله‌یی ایجاد کند را با منشاء بیرون از منطقه می‌دانیم و معتقدیم باید با هوشیاری با این موارد برخورد کرد و اجازه نداد کشورهای دیگر بیش از این در منطقه‌ی ما دخالت کنند.
- میانجی‌گری مصر بین اسراییل و فلسطین
اگرچه نشست قاهره نمایش رسمی میانجی گری مصر در مساله فلسطین و اسراییل بود؛ اما نقش میانجی‌گری این کشور هم چنان در تبادل اسرا بین فلسطین و اسراییل برعهده اوست؛ احمد ابوالغیط، وزیر امور خارجه مصر در این باره معتقد است که اسراییل باید از خود انعطاف نشان دهد و اگر شلیط را می‌خواهد باید بهایش را بپردازد و 1000 اسیر فلسطینی را آزاد کند.
حسنی مبارک، رییس جمهور مصر نیز تاکید کرد: مصر در حال انجام فعالیت جدی برای تضمین آزادی گلعاد شلیط است، اما اسراییل "زمان و شرط" تعیین کرده است که این امر مانع از حصول پیشرفت در این رابطه شده است.
- میانجی‌گری آلمان بین اسراییل و فلسطین
گاهی نام میانجی‌گری به دلیل منافع کشور ثالث تغییر هویت می دهد و به جانبداری از یکی از طرفین منجر می‌شود؛ گوئیدو وستروله وزیر امور خارجه آلمان در سفر به سرزمین‌های اشغالی، ضمن دیدار از بنای یادبود هولوکاست (یادفاشیم) در سرزمین‌های اشغالی، در کتاب یادداشت بازدید کنندگان نوشت: ما فراموش نخواهیم کرد. مسئولیت ما هم چنان باقی است و دوستی ما رو به رشد است.
وی گفت: اسراییل دارای این حق است که مرزهای امن‌تری داشته باشد و فلسطینی‌ها هم این حق را دارند که کشوری مستقل داشته باشند.
این میانجی تاکید کرد: ما از تمام تلاش‌هایی که برای احیای روند صلح خاورمیانه صورت می‌گیرد، حمایت می‌کنیم.
اولریش ویلهلم سخنگوی دولت آلمان نیز ساخت خانه‌های جدید یهودی را در بیت‌المقدس شرقی مانعی برای روند صلح خاورمیانه دانست و گفت: این رویکرد اسراییل طبق نظر آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان تمام تلاش‌های صورت گرفته برای تشکیل دو کشور مستقل فلسطین و اسراییل را متوقف می‌کند.
اما تاکنون سفر هیات رژیم صهیونیستی به آلمان به دلیل بیماری نتانیاهو به تعویق افتاده است. به هر حال می‌توان گفت که منطقه خاورمیانه در دهه اول قرن بیستم به این نتیجه رسیده است که درگیری‌ها دیگر جوابگوی رفع ناامنی‌ها نیست و می‌توان از روش‌های دیپلماتیک مشکلات را حل کرد و حتی آن‌هایی که مستقیما در جریان درگیری‌ها نیستند، به نام میانجی‌گری در مشکلات منطقه به دنبال به دست آوردن وجهه بین‌المللی هستند تا از این طریق در حال توسعه بودن خود را شتاب بخشند.
ترکیه، حماس، آلمان، مصر و کویت این روزها میانجی‌گرانی هستند که دوست ندارند عنوان میانجی‌گر روی آنها گذاشته شود اما به صراحت می‌توان گفت ترکیه از میانجی‌گر بودن در هر مساله‌ای استقبال می‌کند تا بدون اتخاذ موضع جانبدارانه به هدف دیرین خود یعنی پیوستن به اتحادیه اروپا که یکی از پیش شرط‌های آن داشتن نقش بین‌المللی در منطقه است.