مردم، در اندیشه امام خمینی(ره)

احمد محسن‌زاده
یکی از دستاورد بزرگ قیام حضرت امام خمینی (ره) که در واقع پیروزی نهضت اسلامی و تحکیم ارکان نظام را به دنبال داشت, جذب اقشار مختلف مردمی بود که با اعتقادی کامل و ایمانی خالص وارد مبارزات انقلابی شدند که با هدایت خداوند بزرگ و هدایت و راهبری حضرت امام (ره) دست استعمار و دخالتهای بیگانگان در امور داخلی کشور را از بین بردند. مردمداری حضرت امام (ره) سبب شد تا در اولین مرحله شروع انقلاب به آگاه سازی مردم بپردازند و موجی از مخالفتها و مبارزات اجتماعی را علیه دشمنان ایران اسلامی به راه بیندازند. این راهبرد امام امت آنچنان به ثمر نشست که تداوم انقلاب و نظام دینی را هم تضمین کرد.
باید در نظر داشت حکومتداری و شیوه هایی که امام راحل برای ارج نهادن به حضور و نقش مردم اسلامی در عرصه های سیاسی واجتماعی بکار بردند دقیقا در قالب مفاهیم و موازین اسلامی و دینی بوده اند. بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی, رابطه حاکمیت دینی و مردم را بطور کلی فراتر از حد قالبها و چهارچوبهای خشک قانونی و دموکراسی منحط غربی می دانستند و این رابطه قومی را برگرفته از یک پیوند محکم دینی و عاطفی عنوان می نمودند. زیرا رهبران و حاکمان جامعه اسلامی تنها بر جسم افراد و مومنین حکومت نمی کنند, بلکه به جهت مسائل دینی و عقیدتی, روح و عقاید مردم را نیز دراختیار دارند که کلیه آحاد جامعه نسبت به این حاکمان احساس نطق روحی می کنند. انسانها در حکومت دینی به واسطه زر و زور از حکومت تبعیت نمی کنند, بلکه به سبب احساس مسئولیت شرعی و تقرب الهی, تکالیف یا وظایف خود را نسبت به حکومت انجام می دهند.
روشن است که حکومت و مردم در چنین حکومتی نسبت به همدیگر حقوق متقابلی دارند که در کلام و روایات سراسر نورانی اهل بیت (ع) بدان اشاره شده است که علی (ع) در خطبه 34 به ابعاد مختلف حقوقی متقابل رهبر و مردم اشاره کرده و چنین فرمود: «ای مردم مرا بر شما و شما را بر من حقی است, حق شما بر من , آن که از خیرخواهی شما دریغ نورزم و بیت المال را میان شما عادلانه تقسیم کنم, و شما را آموزش دهم تا بی سواد و نادان نباشید و شما را تربیت کنم تاراه و رسم زندگی را بدانید. و اما حق من بر شما این است که به من وفادار باشید و در آشکار و نهان خیرخواهی کنید. هر گاه شما را فراخواندم اجابت نمایید و فرمان دادم اطاعت کنید.
سپس امام در ادامه سخن خود به نتایج و رهاورد رعایت حقوق متقابل حکومت و مردم اشاره کرده چنین فرمود: «پس خدای سبحان برخی از حقوق خود را برای بعضی از مردم واجب کرد, و آن حقوق را در برابر هم گذاشت, که برخی از حقوق برخی دیگر را واجب گرداند, و حقی بر کسی واجب نمی شود مگر همانند آن را انجام دهد.
و در میان حقوق الهی, بزرگترین حق, حق حاکم بر مردم و حق مردم بر حاکم است, حق واجبی که خدای سبحان, بر هر دو گروه لازم شمرد, و آن را عامل پایداری پیوند ملت و حاکم, و عزت دین قرار داد, پس رعیت اصلاح نمی شود جز آنکه زمامداران اصلاح گردند و مامداران اصلاح نمی شوند جز با درستکاری رعیت . 1
همچنین حضرت علی (ع) می فرمایند: «و آنگاه که مردم حق رهبری را ادا کنند و زمامدار حق مردم را بپردازد, حق در آن جامعه عزت یابد, و سنت پیامبر(ص) پایدار گردد, سپس روزگار اصلاح شود, و مردم در تداوم حکومت امیدوار و دشمن در آرزوهایش مایوس می شود. 2
بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی حضرت امام (ره) به عنوان احیاگر حاکمیت دینی با اینکه در سرنوشت کشور همه را مسئول دانسته اند هماهنگی و حضور امت اسلامی در صحنه های سیاسی و انقلابی را بسیار مهم دانسته و در واقع شرط عدم آسیب پذیری جمهوری اسلامی عنوان می کردند.
معظم له در این مورد فرمودند: «در نظام اسلامی, محیط, محیط محبت است, محیط برادری است نه یک محیط رعب و باید که همه با هم اعانت کنند جمهوری اسلامی را»3 حضرت امام (قدس سره)
بارها عنوان نموده اند که مردم ولی نعمتان ما هستند و این طبقات محروم هستند که خاستگاه مسئولین حکومتی می باشند. ایشان دو مسئله اصلی یعنی خدمتگزاری به مردم و حرکت در مسیر تعالیم عالیه دینی را وظایف دولتمردان برشمرده چنین فرمودند: «مسئله» مسئله خدمتگزاری دولت به ملت است, نه فرمانفرمایی دولت به ملت, همین فرمانفرایی جدا می کند شما را از ملت و ملت را از شما, و منشا مفاسد زیاد می شود. 4
باید بر این نکته تاکید نمود که در حاکمیت دینی آنچه در راس همه امور قرار می گیرد ایجاد تفاهم در بین دولت و ملت است, یعنی نه دولت خود را از مردم جدا بداند و نه مردم اینگونه باشند و همه این حدود و وظایف نیز از سوی شرع مقدس تعیین شده است, علی (ع) فرمود: علیکم بالاحسان الی العباد و العدل فی البلاد تامنوا عند قیام الاشهاد, بر شما باد احساس و خدمت به مردم و پیاده کردن عدالت در شهرها تا در روز قیامت راحت باشید.
آموزه های دینی ما به واسطه اینکه همه جانبه نگر هستند شاخصه ایی را برای یک نظام قرار داده اند که در سایه آن سعادت , عزت و افتخار, رفاه و آزادی برآورده می شود و رضایت عمومی ایجاد می گردد. امام خمینی (ره) عاشق مردم بود و همیشه به فکر سعادت مردم بود. یکی از نزدیکان معظم له می گوید: علاقه امام به مردم, یک علاقه عادی نیست, یک عشق است. . . واقعا امام برای مردم می سوزند و مانند یک پدر مهربان همیشه برای فرزندان پاک خود سعادت آرزو می کنند امام بارها در کنار تلویزیون که صحنه های دلخراش فقر و محرومیت نشان داده می شود گریه کرده اند. 5
حضرت امام (ره) نیز با بیان اینکه حکومت اسلامی کاملترین شکل نظام های اجتماعی و سیاسی موجود در دنیاست و ثمره اش تحقق خاستها و رفع نیازهای همه افراد جامعه است, حکومت اسلامی را اینگونه معرفی می کنند: «حکومتی که در آن جمیع اقشار ملت با یک چشم دیده می شوند.. . . فقط کرامت در پناه تقوی و برتری به اخلاق فاضله و اعمال صالحه است. 6
رهبر فقید انقلاب اسلامی آنچه را که سبب جدایی دولت و ملت است به طور مکرر معرفی می کردند که از آن جمله است حب جاه و مال از سوی دولتمردان که یک آفت بزرگ برای استحکام رابطه عاطفی مردم و دولت محسوب می شود. در اندیشه حضرت امام (ره) نسبت به جلب افکار عمومی, شیوه های پست عوام فریب غربی, هرگز جایگاهی نداشتند, بلکه آنچه تعیین کننده بود حضور آگاهانه و عقیده راسخ انسانهای مومن اعم از زن و مرد و پیر و جوان در سرنوشت کشور بود.