آیا مردم قدرت را در دست می‌گیرند؟

گفت‌وگو: علیرضا حاج میرزا بابا
* به عنوان اولین سئوال تحولات افغانستان در حال حاضر پس از فعالیت دولت حامد کرزای را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
** مطلع هستید که دولت کرزای دارای دو مقطع است، یکی دولت موقت که در افغانستان امور را پیگیری می‌کرد و دیگری دولت فعلی که با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در این کشور حامد کرزای به عنوان رئیس جمهوری در این کشور حامد کرزای به عنوان رئیس جمهور انتخاب شده و وی اولین دوره ریاست جمهوری رسمی خود را آغاز کرد.
دوره اول دولت کرزای که دولت موقت بود بعد از حمله آمریکا و متحدین به افغانستان و طالبان، کرزای به عنوان رئیس دولت موقت توسط آمریکا روی کار آمد اما در دور دوم کرزای در انتخابات سراسری رئیس جمهور شد.
البته این انتخابات در افغانستان مانند ایران و بقیه کشورها نیست. در این انتخابات کرزای با کسب اکثریت آرای تشکیل کابینه داد و دولت افغانستان در پروسه فکری و سیاسی تا اندازه‌ای موفق بوده و توانسته توقعات مردم افغانستان را بر آورده سازد و کارهایی انجام داده است.
افغانستان در حال حاضر درآستانه برگزاری انتخابات است و در این دوره از نظر اوضاع سیاسی با فراز و نشیب‌هایی روبرو بوده است، ادامه درگیری‌ها در گوشه و کنار به ویژه در جنوب، ادامه فعالیت طالبان از نظر سیاسی برای دولت کرزای مشکل آفرین شده است. طالبان هنوز به صورت یک نیروی مخالف نظامی در افغانستان فعال است.
نکته دیگر مشکلات کرزای با احزاب افغانی است که این رو به گسترش است و عمده این احزاب ملی هستند که معتقد به خروج نیروهای اشغالگر از کشورشان هستند. کرزای با تمام تلاشی که برای کنترل این احزاب داشته موفق نبوده و اوج اختلافات در انتخابات پارلمانی این کشور خواهد داشت خود را نشان می‌دهد. در بعد اقتصادی و سازماندهی کشور دولت کرزای متاسفانه تقریبا موفقیتی نداشته است کارهای زیربنایی که می‌بایست انجام بگیرد در مرحله ابتدایی انجام گرفته است. نبود برق، آب، نبود شبکه بهداشتی مناسب از معضلات این دولت است، جاده‌ها وضع نابسامانی دارند و به غیر از دو جاده که یکی را ایران بنا کرده که یکی را ایران بنا کرده که از مرز ایران به هرات ساخته و جاده دیگر از قندهار به هرات که خود دولت افغانستان آنرا بنا کرده است جاده دیگری ساخته نشده است.
از نظر آموزشی و آموزشگاه علمی کارهایی انجام شده ولی کافی نیست و مردم همچنان در انتظار فعالیت‌های بیشتری هستند. به همین جهت تمایل بازگشت مهاجران افغانی به داخل افغانستان بسیار پایین است که این موضوع شامل مهاجران افغانی که در داخل کشورمان هستند نیز می‌شود.
دولت کرزای می‌بایست دراین زمینه اقدامات جدی انجام دهد اما مشکلات مالی فراوان در این دولت به چشم می‌خورد و آنها را در تنگناها گذاشته است. بودجه فعلی این کشور از طرف کشورهای بیگانه تامین می‌شود و منابع درآمدی آنها کافی نیست و نتوانسته‌اند آن را سامان بدهند.
به طور کلی وقتی کارنامه دولت کرزای را مرور می‌کنیم خواهیم دید که خیلی کارمنامه موفقی نبوده و این دولت نیاز به کار بیشتری در زمینه اطلاعاتی و امنیتی، اقتصادی، سازماندگی و اجتماعی دارد.
* آینده دولت کرزای چگونه است، آیا انتظارات مردم را می‌تواند برآورده کند؟
** اگر چه روند اوضاع افغانستان سیر صعودی دارد ولی این سیر کند است و به همین دلیل انتظارات مردم را برآورد نکرده قطعا باید این روند سرعت بیشتری بگیرد و دولت کرزای باید تلاش بیشتری برای تسریع در این امر بکند، افقی که به نظر می‌رسد افق مشخصی نیست زیرا کرزای در بسیاری موارد وابسته به کمک‌های خارجی است و این کمک‌ها بر خلاف قول‌هایی که داده‌اند تحکم کامل به خود گرفته و درصد کمی از این قول‌ها عملی شده است حتی تحقق کامل این قول‌ها نیز افق روشنی را پیش روی افغانستان نخواهد گذاشت.
* دولت فعلی افغانستان نماینده واقعی مردم است یا خیر؟
** در زمان برگزاری انتخابات افغانستان کشوری اشغال شده بود یعنی کشوری که ده‌ها هزار نیروی خارجی در آن وجود دارد و امنیت آن کشور را به عهده گرفته‌اند مسلما اوضاع این منطقه تا اوضاع کشورهای دیگر قابل مقایسه نیست.
در افغانستان نیروهای خارجی حدود چهار سال است که حضور دارند و کلیه امور را به دست گرفته‌اند و در مسایل سیاسی و روابط خارجی این کشور دخالت دارند. موقعیت افغانستان را باید یک کشور اشغال شده دانست و انتخابات هم در یک کشور اشغال شده معنای خاص خود را دارد ولی با همه این احوال انتخابات ریاست جمهور در افغانستان اولین دوره انتخابات در تاریخ این کشور بوده و این نقطه عطف بسیار مهم بوده است البته با توجه به شرایط سیاسی افغانستان در سال گذشته و فرهنگ سیاسی مردم افغانستان نمی‌توان گفت انتخابات افغانستان در سال گذشته و فرهنگ سیاسی مردم افغانستان نمی‌توان گفت انتخابات افغانستان انتخابات آزاد و دموکراتیک بوده است اما با توجه به فرهنگ مردم باید پذیرفت این انتخابات به عنوان یک انتخابات سراسری طلیعه خوبی برای آینده سیاسی افغانستان می‌باشد و دولت کرزای هم موفق به کسب اکثریت آراء شده است.
بسیاری از مجامع بین‌المللی انتخابات افغانستان را به عنوان یک انتخابات ناسالم پذیرفتند ولی با توجه به شرایط ویژه افغانستان انتخابات را پذیرفتند.
*درصد سالم بودن انتخابات فعلی افغانستان چقدر است؟
**حضور آمریکایی‌ها و دخالت آنها اوضاع افغانستان تقریبا تغییر خاصی ندارد و همچنان ادامه دارد. اگر چه از سمت آمریکایی‌ها تلاش شده که امور بیشتر به افغانی‌ها سپرده شود ولی شگرد خاص آنها برای سپردن پست‌ها و امور به عوامل خود، زمینه هر گونه واگذاری پست به افغانی‌ها را دچار مشکل می‌کند.
انتخابات پارلمانی نسبت به انتخابات ریاست جمهوری آزادتر است زیرا تعداد کاندیداها بیشتر است و برای آمریکایی‌ها سخت‌تر است که تاثیر مستقیم و جدی‌تری در این انتخابات داشته باشد.
احتمال حضور مردم در انتخابات پارلمانی بسیار بیشتر از حضور مردم در انتخابات ریاست جمهوری است، مردم تلاش دارند نماینده واقعی خود را به مجلس بفرستند. گزارش‌هایی که تا به حال از افغانستان بوده حاکی از آن است که این انتخابات روند دموکراتیکی نسبت به انتخابات روند دموکراتیکی نسبت به انتخابات ریاست جمهوری دارد و هر چند که محدودیت‌هایی برای چند تن از نامزدها ایجاد شده است.
با همه این احوال مردم اعلام آمادگی بیشتری کرده‌اند و همگی سعی می‌کنند کاندیدای مورد نظر خود را حمایت کنند.
* تاریخ دقیق انتخابات چه موقع اعلام شده است؟
** تا الان 27 شهریور است که احتمال تغییر آن بسیار کم است.
* قوانین انتخابات افعانستان به چه میزان با قوانین انتخابات ایران مطابقت می‌کند؟
** کلیات آن یکی است ولی اختلافات جزیی نیز وجود دارد مثلا یکی از شرایط این است که نامزدها نباید سابقه همکاری باطالبان را داشته باشند یا افرادی که سابقه مشارکت در جنگ‌های داخلی و عدم رعایت قوانین جنگی را دارند نمی‌توانند در انتخابات شرکت کنند. اشخاصی که به قتل و غارت متهم هستند نمی‌توانند در انتخابات شرکت کنند و ...
* قوانین انتخابات را چه کسی یا چه کسانی وضع می‌کنند آیا حضور آمریکا در این قوانین به چشم می‌خورد؟
** قبل از حضور آمریکا به طور کلی انتخاباتی نبوده است و این قوانین بعد از حضور آمریکا توسط افغانی‌ها وضع شده است ولی حضور آمریکاییها قابل رویت است.
* شرایط فعالیت احزاب در حاضر در افغانستان چگونه است؟
** در حال حاضر احزاب زیادی است که می‌توان آنها را به چند گروه عملا تقسیم کرد:
1-احزاب جهادی: که در طول سالهای جهاد افغانستان حضور داشته مانند حزب حرکت اسلامی، جبهه نجات ملی و گروه‌های دیگر.
2-احزاب ملی: در سال‌های بعد از جهاد در افغانستان به وجود آمدند مانند جنبش ملی افغانستان و...
3-احزابی که عنوان ملی را یدک می‌کشند؛ احزابی هستند که طی دو سه سال اخیر به وجود آمدند که عمدتا احزابی هستند که عنوان ملی را یدک می‌کشند مانند حزب اقتدار ملی، حزب نهضت ملی و وحدت ملی و همه این احزاب در حال حاضر در افغانستان وجود دارند و همگی برای اینکه در انتخابات سهم بیشتری داشته باشند تلاش می‌کنند.
4- حزبی هم خود آقای کرزای تشکیل داده است که حزب غالب و حاکم است.
* بودجه احزاب در افغانستان چگونه تامین می‌شود؟
** احزاب که بودجه‌ای از طرف دولت نمی‌گیرند و متاسفانه چیزی که باید در مورد افغانستان بدانیم کمک‌های خارجی است که بیش از 90 درصد بودجه احزاب از خارج تامین می‌شود و این کمک‌ها با غرض‌های خاص صورت می‌گیرد.
به طور کلی 90 درصد فعالیت در افغانستان متکی به کمک خارجی‌هاست.
* حزبی که فکر می‌کنید در انتخابات موفق شود چه حزبی است؟
** احتمال موفقیت برای یک حزب به طور کامل به نظر نمی‌رسد مطمئنا هر یک از احزاب سهمی در پارلمان خواهند داشت و هیچ حزبی نمی‌تواند اکثریت آراء را به دست آورد و مطمئنا با توجه به شرایط قومی و ملی در افغانستان کرسی‌های مجلس بین احزاب تقسیم می‌شود ولی در بین احزاب موجود، حزب نهضت ملی به عنوان حزب موفق خواهد بود که قطعا در دولت آینده ائتلافهای حزبی و فراکسیونی در پارلمان افغانستان خواهیم داشت.
* شرایط فعالیت‌های انتخاباتی در افغانستان به چه شکل است؟
** تبلیغات در افغانستان وجود دارد، احزاب برای کاندیداهای خود تبلیغ میکنند چه به صورت کاغذی و چه غیرکاغذی، ولی برخلاف انتخابات کشور ما که تبلیغات بیشتر به صورت کاغذی است در آنجا به دلیل کمبود بودجه و نبود امکانات مالی بیشتر تبلیغات به شکل حضوری است. بدین شکل که سخنرانی‌هایی در اماکن عمومی مثل مسجد، کوچه، خیابان، رادیو و تلویزیون انجام می‌گیرد.