استراتژی آمریکا در خزر «همه جز ایران» است

نشست علمی "رژیم حقوقی دریای خزر، چالش‌ها و چشم‌اندازها" عصر روز گذشته در مرکز مطالعات عالی بین‌المللی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد. در این نشست علمی دکتر مهرداد ناظمی، پژوهشگر دفتر مطالعات حقوقی دانشگاه تهران، مجتبی دمیرچی، رییس دبیرخانه مسایل دریای خزر وزارت امور خارجه و پیروز مجتهدزاده، رییس موسسه یوروسویک لندن و دکتر الهه کولایی استاد دانشگاه تهران به ایراد سخنرانی پرداختند.
در ابتدای این نشست دکتر ناظمی به تشریح فنی و حقوقی از سابقه تقسیم آب‌های دریایی جهانی پرداخت و ابراز داشت که در مساله خزر نیز می‌توان از نمونه‌های حقوقی مشابه که در عرصه حقوق بین‌الملل رخ داده است، بهره گرفت.
سپس مجتبی دمیرچی، از وزارت خارجه به تشریح سابقه‌ای تاریخی از دریای خزر پرداخت.
رییس موسسه یوروسویک با بیان این که ایران سابقه عملی سیاسی ـ جغرافیایی و تاریخی را در بحث رژیم حقوقی خزر نداشته است، گفت: ناگهان دریایی فراموش شده در طول تاریخ موضوع داغی شد که آمریکا عامل آن بود.
مجتهدزاده معتقد است که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق بار ژئوپلتیک منطقه دستخوش تغییرات عظیمی شد و در این تحول قطب باقی مانده در عرصه جهانی تلاش کرد تا نظامی جدید را ایجاد کند و ایران از این بحث غفلت کرد.
وی ادامه داد: آمریکا آمده بود تا صحنه‌های جدیدی را ایجاد کند و علنا ثابت کرد در پی محروم کردن ایران از این عرصه است و حتی به زبان آورد که نمی‌خواهد شاهد ایران در حیطه خزر باشد. رییس موسسه یوروسویک لندن در ادامه اظهاراتش با اشاره به آن چه که "جنجال‌آفرینی در مطبوعات بر سر مساله خزر" خواند، از این مساله انتقاد کرد و اظهار داشت: بحث‌های فنی باید در اتاق مذاکرات باشد نه در مطبوعات و این را باید بدانیم که این مساله با جیغ و داد به نتیجه نمی‌رسد.
مجتهدزاده معتقد است: ما نمی‌توانیم به نتیجه برسیم، مگر آن که جمهوری آذربایجان و ترکمنستان (بر سر حق‌شان در دریای خزر) از خودگذشتگی نشان دهند، چرا که اگر به مدل‌ها باز گردیم، نمی‌توانیم به آن چه که می‌گوییم، برسیم؛ بنابراین باید آن‌ها را در بحث‌های دور از احساسات و زیاده‌خواهی قانع کرد.
وی سپس با اشاره به ایده ابتدایی روسیه مبنی بر مشاع بودن دریای خزر، این ایده را برای ایران مفید دانست، اما گفت: عملا در این باره بحث نکردیم که مشاع چه معنایی دارد، چرا که بحث مشاع ساحل به ساحل، اقدامی عاقلانه نیست و لذا در دریاها نمی‌توان در دریاها هیچ مشاع کاملی را داشت و حتی خود روسیه از این ایده منصرف شد.
این استاد دانشگاه در ادامه این بحث خاطرنشان کرد: زمانی که ما بحث 20 درصد را مطرح می‌کردیم، اگر قرار بود به مشاع بودن تن دهیم، 20 درصد از سهم جغرافیایی، بی‌معنا می‌بود، چرا که در مشاع می‌توان منافع را تقسیم کرد ولی جغرافیا را خیر. رییس موسسه یوروسویک لندن افزود: باید در بحث خزر انعطاف نشان دهیم، رفتن به بحث درصد حتی می‌تواند باعث به راه افتادن جنگ جهانی سوم شود و نباید حرف آخر را اول بزنیم و یا مساله را سیاسی داخلی یا سیاسی خارجی کنیم.
مجتهدزاده هم چنین اظهار داشت: آمریکا کار خود را کرد، ولی نهایتا به این نتیجه رسید که خزر و نفتی در کار نیست و حتی باید بشکه‌های نفت این دریا را با سوبسید به بازار تحویل دهد. وی در پایان اظهاراتش ابراز عقیده کرد: خزر به عنوان ژئوپلتیکی که آمریکا شلوغش کرده بود و حتی ما هم از آن پیروی می‌کردیم، وجود ندارد.
به گزارش ایسنا، پس از اظهارات سخنرانان این نشست الهه کولایی، استاد دانشگاه به عنوان رییس این جلسه ضمن تشکر از حاضران و سخنرانان این نشست علمی تاکید کرد: ما اساسا به منطقه شمال کشورمان و منافع گسترده آن هیچ‌گاه توجه بایسته و شایسته نداشته‌ایم. وی افزود: پس از فروپاشی شوروی سابق به دلیل عدم شناخت از دوران پیشین نیز متاسفانه هم‌چنان به این فرصت‌ها توجه نداشتیم و خزر تنها یکی از مصادیق این غفلت‌های ساختار می‌باشد.
کولایی اظهار امیدواری کرد که قشر دانشجویی کشور بتواند در خصوص توجه دادن به منافع ارزان و فراوان این منطقه که به لطف فروپاشی شوروی در اختیار کشورمان قرار گرفته است، تحقیق و روشنگری کند.