راه دیپلماسی بسته است

* اوضاع امنیتی از زمان به قدرت رسیدن دولت جدید و تلاش محمود عباس و دولت برای تشکیل گروه‌های امنیتی جداگانه، وخیم‌تر شده است. برای کاهش خشونت‌های داخلی و به دست گرفتن کنترل اوضاع امنیتی چه باید کرد؟
** متاسفانه این روزها شاهد بی‌قانونی، ناامنی و درگیری‌های پراکنده هستیم. براساس برنامه‌های فعلی، باید اصلاح نیروهای امنیتی را به طور جدی مورد توجه قرار داد. ادغام نیروهای مختلف، حصول اطمینان از اجرای قانون در میان آنها، تغییر مداوم روسای امنیتی و ممانعت از مداخله آنها در امور سیاسی و مالی از مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد. نباید هیچ مشکلی را به قیمت ایجاد مشکل جدید حل کرد. نیازی نیست که نیروهای امنیتی مختلفی ایجاد کنیم و آنها را به کار سیاسی بکشانیم و یا اینکه نیروهای شبه نظامی را وارد امور امنیتی کنیم. این اقدامات تنها باعث تشدید مشکلات می‌شود. اما در عین حال، باید به دستگاه قضایی، اختیار پرسشگری در این خصوص را بدهیم. نیروهای امنیتی باید بدانند که در چارچوب قانون عمل می‌کنند و باید به آن احترام بگذارند و در گام اول، باید حافظ جان و مال مردم، نظم عمومی و امنیت ملی باشند. متاسفانه تعصب‌های گروهی و توجه به منافع فردی و گروهی خاص باعث شده است رقابتی خشن شکل بگیرد که منافع ملی رادچار مشکل می‌کند. اما هزینه این رقابت‌ها را مردم عادی باید بپرداند زیرا با ناامنی محض و خطرات مختلف مواجه می‌شوند. اگر چنین اتفاقی بیفتد و بی‌نظمی و هرج و مرج حاکم شود، آرمان فلسطین به خطر می‌افتد.
* جدا از این اختلافات داخلی، فلسطینی‌ها اکنون با تلاش اسرائیل برای تعیین یکجانبه مرزها مواجه شده‌اند. رهبران فلسطینی باید چه مانورهای سیاسی را برای مقابله با این برنامه‌های اسرائیل پیاده کنند؟
** در حال حاضر، مردم فلسطین تحت فشار و تحریم‌های بین‌المللی هستند و در عین حال، خطر مناقشات داخلی نیز آنها را تهدید می کند. گام اول این است که اوضاع داخلی را منظم کنیم و لازمه این نظم، وفاداری به وحدت ملی است. برنامه های سیاسی ما نباید به وخیم تر شدن اوضاع یا انزوای ما یا غیرمشروع جلوه دادن اهداف و آرمان های فلسطین بینجامد. در این راه ، ما می توانیم با برنامه‌های یکجانبه «ایهود اولموت» که نوعی الحاق کرانه باختری و تحمیل مرزهای اسرائیل است مقابله کنیم، زیرا یکجانبه گرایی در واقع همان بازی سیاست و دیکته کردن زور است. سیاست دولت فعلی فلسطین مبنی بر رد مذاکره با اسرائیل و عدم توجه به معاهدات بین‌المللی عملا باعث شده است هدف اسرائیل مبنی بر اثبات «عدم وجود شریک مذاکره فلسطینی» برآورده شود. در این شرایط، جامعه جهانی هم نتوانست بحث معاهده صلح را دنبال کند. به همین جهت، ما باید توانایی و قدرت مانور سیاسی خود برای شکستن این فضا را افزایش دهیم.
* عقب‌نشینی یکجانبه اسرائیل تا چه حد برای فلسطینی‌ها گران تمام می‌شود؟ فکر می‌کنید راهی هست که این جریان را به نفع فلسطینیان تمام کند؟
** اقدام یکجانبه بسیار خطرناک است زیرا مناقشه فلسطین و اسرائیل را تنها بر پایه اولویت‌های اسرائیل حل خواهد کرد. براساس این برنامه، الحاق بخش‌های بزرگی از اراضی بیت‌المقدس، شهرک‌ها و دره اردن به اسرائیل مورد توجه قرار خواهد گرفت که این اقدام، تمام شانس های ایجاد کشور مستقل فلسطینی را از بین می برد و نهایتا چشم انداز برقراری صلح را هم تاریک می‌کند. این برنامه تنها به وخیم تر شدن اوضاع خواهد انجامید.
* رفتار فلسطینیان در برخورد با جامعه بین‌المللی بخصوص آمریکا چگونه باید باشد؟ دیپلماسی چقدر می‌تواند در این راستا نقش ایفا کند؟
** در حال حاضر، آمریکا و کشورهای اروپایی روابط مستقیمی با دولت فلسطین ندارند و به همین جهت، راه دیپلماسی تا حدودی بسته است، تنها جوامع عرب و اسلامی هستند که این راه را ادامه داده‌اند.
* در سطح غیررسمی چطور؟
** البته ماباید غرب را مورد خطاب قرار دهیم، به رسانه ها دسترسی داشته باشیم و برای شکل گیری تصویر جدیدی از فلسطین تلاش کنیم. در این راه، تغییر سیاست‌های غرب برای ما اهمیت دارد اما تاکنون در نیل به این هدف موفق نبوده ایم. ما باید به جای آنکه خود را قدرتی خطرناک و تهدیدکننده نشان دهیم، بر ارزش ها و اهداف مشترک و توجه به قوانین بین المللی متمرکز شویم. در آن صورت، می توانیم غرب را با خود همراه کنیم. اما اگر دائما با گفتمان تهدید و انزواطلبی جلوبیاییم، نتیجه مطلوبی نخواهیم گرفت.
* آیا اتحادیه اروپا هنوز هم گوش شنوای آرمان فلسطین است ویا مثل آمریکا بر بحث به انزوا کشاندن حماس متمرکز شده است؟
** آمریکا و اتحادیه اروپا حداقل در طرز بیان و گفتمان خود راه های متفاوتی را در پیش گرفته اند اما محدودیت هایی هم در فضای مانور آنها وجود دارد. البته در سیاست های اروپا و مواضع سیاسی آنها تلاش برای هماهنگ شدن با آمریکا نیز به چشم می خورد، اتحادیه اروپا در تلاش است که از چارچوب و محدوده سیاست های آمریکا خارج نشود و موضعی در تقابل با آمریکا نگیرد. به همین جهت است که علیرغم تایید کلامی و انتشار بیانیه های مختلف از سوی اروپا، نهایتا تصمیم آمریکا به کرسی می نشیند.
* با توجه به حضور حماس در صدر قدرت و تاکید مقامات حماس بر عدم به رسمیت شناختن اسرائیل، آینده مذاکره با اسرائیل را چگونه می بینید؟
** در حال حاضر چندان محتمل به نظر نمی رسد. اما مشکل فعلی به رسمیت شناخته نشدن اسرائیل نیست. فلسطینی ها به برنامه ای سیاسی تمایل دارند که با مشروعیت ملی فلسطینیان و سازمان آزادی بخش فلسطین و قوانین و معاهدات بین المللی هماهنگ باشد. اگر به رسمیت شناخته شدن اسرائیل در این چارچوب مورد توجه قرار گیرد، دیگر مساله مهمی نخواهد بود. مساله مهم این است که آیا حماس می تواند خود را با واقعیت های جهان معاصر و نیازهای مردم فلسطین هماهنگ کند یا خیر. واقعیت آن است که از زمان معاهده کمپ دیوید و حضور شارون در صدر قدرت، مذاکره ای صورت نگرفته است. از یک سو، طرف اسرائیلی از مذاکره امتناع کرده و رویکردی یکجانبه را در پیش گرفته است و این همان چیزی است که در هنگام ساخت دیوار حائل، گسترش شهرک های یهودی نشین، و الحاق بیت المقدس شاهد آن بودیم. از سوی دیگر، اراده سیاسی محکمی در جامعه بین المللی برای آغاز روند مذاکره وجود نداشته است.
* بنابراین شما معتقدید که توپ در زمین اسرائیل و جامعه بین‌المللی است و موضع حماس در این راستا اهمیت کمتری دارد؟
** موضع حماس هم مهم است زیرا بهانه‌های مناسبی برای به انزوا کشاندن مردم فلسطین به دست غرب می‌دهد. بنابراین اقدامات حماس منجر به تنبیه مردم فلسطین در جامعه جهانی می‌شود. حرف من این است که در کنار موضع گیری های حماس، باید مواضع اسرائیل را محکوم و سرزنش کنیم. حماس هم باید از دایره کلام و موضع گیری خارج شود و نیازهای اساسی مردم فلسطین را مورد توجه قرار دهد.
* موضع حماس دراین راستا تاکنون چگونه بوده است؟
** حماس هنوز با اوضاع فعلی هماهنگ نشده است. آنها احتمالا باید به جای آن که در موضع مخالفت قرار بگیرند، مسئولیت بیشتری را بپذیرند. البته ایجاد چنین شرایطی به زمان بیشتری نیاز دارد. بسیاری از مقامات حماس معتقدند که اوضاع هنوز بحرانی نشده است. بعضی از آنها هم معتقدند دولت فلسطسین منزوی نشده است؛ بلکه آمریکا به راه انزوا کشانده شده است. آنها نقطه بحران را نه در فلسطین؛ بلکه در سایر نقاط جهان می بینند. واقعیت آن است که مخاطب اصلی مذاکرات و معاهدات سیاسی، سازمان آزادیبخش فلسطین است و اینکه فتح بر سر قدرت است یا حماس. اهمیت چندانی ندارد. نباید این مساله را مانعی بزرگ دانست و مشکلات بیشتری در این راه ایجاد کرد. در حال حاضر، غرب و اسرائیل می گویند شریکی فلسطینی برای مذاکره ندارند. اما سازمان آزادیبخش فلسطین سرجای خودش است؛ مشکل این است که موضع حماس با این سازمان متفاوت است.