ریگی در پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان چه می‌کرد؟

به گزارش خبرنگار سیاسی خارجی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منوچهر متکی وزیر امور خارجه در هفدهمین سمینار بین المللی آسیای مرکزی و قفقاز که در دفتر مطالعات وزارت امور خارجه برگزار شد افزود: اتحادیه آفریقایی و همچنین تشکیل اتحادیه کشورهای آمریکای لاتین بر همین اساس تشکیل شده و مقتضی است ما نیز با الگوگیری از این شیوه نسبت به تشکیل اتحادیه آسیایی وارد عمل شویم.
وی گفت: منطقه آسیای مرکزی و قفقاز با برخورداری از پیشینه تمدنی و ژئوپولتیک خاص خود همواره در تمامی اعصار مورد توجه قدرت های موثر عصر خود بوده و در طول تاریخ تحولات این منطقه حساس بر منافع سایرین اثرگذار بوده است.
وی افزود: با بررسی اجمالی تحولات منطقه آسیای مرکزی و قفقاز در قرن 18 و 19 میلادی در می یابیم که این دو منطقه همانند برخی از مناطق دیگر جهان قربانی سیاست های ناشی از تفکر محافظه کارانه رئالیسم کلاسیک و سیستم موازنه قدرت با منشا اروپایی بوده است. به عنوان مثال منطقه قفقاز همواره مورد تهاجمات گوناگون قدرت‌های بزرگ بوده است. ارزیابی از ساختار قدرت و تحولات این دو منطقه بدون توجه به نقش قدرت های بزرگ و موثر امکان پذیر نبوده و امروز نیز ما شاهد تاثیرگذاری این متغیر مهم در تحولات این دو منطقه هستیم.
وزیر امور خارجه گفت: کشورهای اروپایی و به طور کلی کشورهای شمال در نتیجه ایجاد منازعات منطقه‌ای در اروپا و متعاقب آن جنگ‌های جهانی اول و دوم به نتایج بسیار مهمی جهت حل و فصل مشکلات خود دست یافته‌اند. کشورهای شمال در نتیجه این منازعات منافع خود را برپایه همگرایی منطقه اروپا و ایجاد نظام دو قطبی در آسیای مرکزی و قفقاز و یا خاورمیانه و به طور کلی در کشورهای پیرامونی به معرض نمایش بگذارند نتیجه این اقدامات چیزی جز همگرایی درون منطقه‌ای و ایجاد صحنه رقابت در عرصه برون منطقه ای نبود.
رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان افزود: در نتیجه این رویکرد است که قدرت‌های بزرگ تمام تلاش خود را در مناطق پیرامونی بر پایه ایجاد کانون‌های بحرانی مصروف داشته و از هر گونه همگرایی کشورهای پیرامونی ناخرسند بوده‌اند و مانع همگرایی منطقه‌ای در بین کشورهای جنوب شده و هم چنان می‌شوند. مجموعه تحولات، کشورهای جنوب را بر آن می‌دارند تا رویکرد همگرایی را با جدیت پیگیری کرده و منافع مشترک خود را در قالب ساختارهای منطقه‌ای تامین کنند و اختلافات و مشکلات درونی را نیز مستقلا و با توجه به اصل حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات برطرف کنند.
وی با اشاره به برگزاری این سمینار گفت: این سمینار با رویکرد همگرایی و با هدف رایزنی جهت توسعه هر چه بیشتر روابط و هم چنین بررسی موانع و مشکلات بالقوه و بالفعل در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز برگزار شده است. موضوعاتی مانند انرژی، آب، غذا و حمل و نقل به نوبه خود می‌تواند با یک رویکرد واگرا به زمینه‌های اختلافی و استراتژی ناهماهنگ و گسیخته و در مقابل ان با یک رویکرد همگرا به توسعه و بسط هر چه بیشتر همکاری‌ها منجر شود. امید و تلاش ما این است که در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز همچنان شاهد موفقیت روزافزون رویکرد همگرایی باشیم.
متکی گفت: کشورهای منطقه آسیای مرکزی و قفقاز دارای ذخایر بسیار غنی انرژی هستند. با گذر زمان هر روز بر اهمیت دریای خزر به عنوان یکی از مخازن غنی انرژی افزوده می‌شود که با تدوین یک استراتژی مدون و منسجم منطقه‌یی، می‌توان از این مولفه مهم در جهت تامین حداکثری منافع مشترک بهره جست. اتصال خطوط انتقال برق در منطقه برای انجام مبادلات فصلی از دیگر اقدامات مشترک است که با حمایت و پیگیری کشورهای آسیای مرکزی و قفقازو جمهوری اسلامی ایران زمینه‌های بسیار مناسبی را ایجاد کرده است. ایران علاوه بر سرمایه گذاری داخلی در بخش انرژی اقدامات موثری را از طریق شرکت‌های توانمند خود در بهبود وضعیت تولید انرژی در منطقه انجام داده است.
متکی خاطرنشان کرد: لازمه بروز منطقی و فراگیر همگرایی منطقه‌یی، دارا بودن کشورها از یک زیربنای ارتباط حمل و نقلی است. در طول چند سال گذشته اقدامات بسیار خوبی از ناحیه کشورها برای توسعه روابط حمل و نقلی صورت گرفته و این سیاست همچنان با شتاب بیشتری ادامه دارد.
وی گفت: جمهوری اسلامی ایران به این مقوله توجه خاصی کرده است، سرمایه گذاری در بخش های مختلف جاده‌یی نظیر توسعه راه‌های جاده‌یی ایران، بازسازی ناوگان حمل و نقلی کشور، صدور قابل توجه خدمات فنی و مهندسی ایران در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز و انعقاد قراردادهای متعدد حمل و نقلی با کشورها از جمله موارد قابل ذکر در این زمینه است.
وی با بیان این که تقویت و توسعه بنادر جنوبی دریای خزر و افزایش ظرفیت بارگیری و تخلیه در تقویت ناوگان حمل و نقل دریایی از جمله اقدامات ایران است خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران در بخش حمل و نقل ریلی نیز اقدامات شایانی انجام داده است که از این میان می‌توان به افزایش ظرفیت حمل و نقل ریلی در داخل و خصوصا به ساخت راه آهن بندر عباس – زاهدان - مشهد - سرخس و هم چنین راه آهن قزوین – رشت – آستارا اشاره کرد.
وی اظهار کرد: توسعه کریدور نوستراک همواره به عنوان منشور توسعه روابط حمل و نقلی در منطقه مورد توجه جدی ایران بوده و تمامی اقدامات در همین راستا صورت گرفته است.
متکی تاکید کرد: جمهوری اسلامی ایران ضمن توجه خاص و اقدامات زیربنایی توسعه‌یی تحقق ثبات و اهمیت منطقه‌یی را همواره به عنوان پشتوانه توسعه منطقه مدنظر داشته است. ایران پس از فروپاشی اتحاد شوروی در حل و فصل اختلافات و منازعات منطقه ای نقش اساسی داشته است. در این زمینه می‌توان به تشکیل کمیسیون آشتی ملی تاجیکستان و امضای قرارداد صلح و هم چنین اقدامات ایران در حل و فصل بحران قره باغ و یا اخیرا به تلاش‌های مقامات ایران در خصوص طرح امنیت منطقه قفقاز پس از مناقشه میان فدراسیون روسیه و گرجستان اشاره کرد. ایران همچنین در خصوص مبارزه با تروریسم، قاچاق مواد مخدر و مبارزه با جرایم و جنایت‌های سازمان یافته و هر گونه افراط گرایی با کشورهای این منطقه همکاری‌های تنگاتنگی داشته است.
وی گفت: علاوه بر همه این اقدامات به نظر می‌رسد که راه برای رسیدن به همگرایی مطلوب نسبتا طولانی است و بایستی جهت رسیدن به آن تلاش‌های مضاعفی را مبذول کرد. ایران آمادگی خود را برای تحقق این هدف مهم در تمامی زمینه ها در قالب انجام پروژه های مشترک در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز اعلام داشته و پیشنهاد تشکیل صندوق مشترک سرمایه گذاری را ارایه می‌کند.
وی افزود: طبیعی است بهبود همکاری‌های مشترک و برایند انجام سرمایه گذاری‌ها در بخش‌های انرژی، حمل و نقل و به طور کلی امور زیربنایی، ساماندهی و ارتقای کیفیت زندگی مردم ، خصوصا در بخش غذا و بهداشت در آسیای مرکزی و قفقاز را به ارمغان خواهد آورد که امیدواریم در این زمینه نیز کارگروهی میان این کشورها و ایران با هدف بررسی و تدوین استراتژی مشترک همکاری تشکیل شود.
متکی گفت: مقوله آب در آسیای مرکزی و قفقاز نیز از مباحث بسیار مهم منطقه‌یی است که در آینده به تناسب رفتار دولت های این منطقه می‌تواند به یک فرصت یا تهدید مبدل شود. ظرفیت‌های بالقوه آب تاکنون برهمگان آَشکار نشده است. آب این محبت الهی به تنهایی در جای خود نمی‌تواند به عنوان عامل اختلافی در این منطقه مطرح باشد. متغیرهایی همچون منافع زودگذر و غیرعلمی ، تحریکات منفعت طلبانه خارجی و هم چنین عدم توجه به منافع طرف مقابل می‌تواند با اضافه شدن به مقوله آب معضلات اساسی به بار آورد.
وزیر امور خارجه گفت: بنابراین نوع نگاه کشورها به این موضوع می تواند آینده وضعیت آب در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز را رقم زند، ایران بر این اعتقاد است که کشورها باید در چارچوب رویکرد همگرایی و با توجه به منافع مقابل و انجام مذاکرات دو جانبه و بدون دخالت متغیرهای ثالث، راهکارهای علمی و عملی، میان مدت و دراز مدت را برای این امر در نظر بگیرند.
به گزارش ایسنا، منوچهر متکی با اشاره به اهمیت موضوع حمل و نقل خاطرنشان کرد: در این رابطه می‌خواهم به پروژه‌های مهمی که در دستور کار کشورهای منطقه قرار دارد اشاره خاص کنم. در دیدار سه جانبه روسای جمهور کشورهای تاجیکستان، افغانستان در ایران بر اهمیت ارتباط ریلی و جاده‌ای که این سه کشور را و در ادامه از قرقیزستان تا چین را به یکدیگر مرتبط می کند مورد تاکید قرار گرفت. در ادامه حضور ایران برای بازسازی افغانستان راه آهن به هرات در برنامه ما است که بخش قابل توجهی از آن عملیاتی شده است. از هرات تا پنج پایان تاجیکستان و از طریق تاجیکستان به قرقیزستان و چین پروژه ای است که در دست مطالعه قرار دارد و می تواند در احیای جاده ابریشم از طریق ریلی نقش موثری ایفا کند.
متکی ادامه داد: ازبکستان و ترکمنستان دو کشوری هستند که با وقوف به این پروژه آمادگی خود را برای پیوستن به این شبکه اعلام کرده‌اند و سه کشور از این آمادگی استقبال می کنند.
وی اضافه کرد: اخیرا براساس مذاکرات جداگانه‌ای که با عمان، از یکسو و با ازبکستان از سوی دیگر صورت گرفته است، موضوع تسهیل انتقال کالاها و مواد اولیه ای که از حوزه آسیای مرکزی و کشورهای حوزه خلیج فارس مطرح است، موضوع کریدور راه آهنی و مطالعات در مورد راه آهن این منطقه و تقویت آن در دستور کار قرار دارد و می تواند منشا تحول عمده ای باشد. ترکمنستان، قزاقستان و ایران در اجلاس سران دریای خزر در تهران قراردادی را امضا کرده‌اند که آن قرارداد عملیاتی شده است. راه آهن حاشیه دریای خزر این سه کشور را به یکدیگر متصل می کند، بسیار اهمیت دارد.
وی گفت: در زمینه قفقاز اتصالات از طریق راه آهن با کشور آذربایجان و هم چنین کریدوری که از طریق ارمنستان عبور می کند در قفقاز جنوبی می تواند منشا تحولات عمده می‌باشد. اساسا سیاست ایران ایجاد ارتباط و در هم تنیدگی با همان هدف همگرایی با همه همسایگانش در کلیه شبکه های حمل و نقلی ، انرژی، خط لوله، شبکه های برق و اتصالات آب است و این موضوع می تواند الگویی از همکاری پرمنفعت همه جانبه منطقه ای تلقی شود.
رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان تاکید کرد: جلسات از این دست که با حضور اندیشمندان و صاحب نظران و موسسات مطالعاتی و مسوولین عالی رتبه اجرایی کشورهای دوست ما از جمله تاجیکستان که در این همایش نیز حضور دارند برگزار شده است بتواند پلی میان مطالعه و اجرا باشد.
وی تاکید کرد: همگرایی در این حوزه می‌تواند سنگ بنای همگرایی بزرگتری باشد که به صورت جزایر منفصل امروز در کل قاره آسیا وجود دارد. همگرایی آسیایی باید آغاز و آرزویی باشد که کشورهای آسیایی باید آن را در آینده نه چندان دور محقق کنند.
وی با بیان این که باید در نظر داشت در جنگ های اول و دوم در اروپا چگونه همگرایی اروپایی منجر به تشکیل اتحادیه اروپا شد، گفت: امروز کشورهای آفریقایی، اتحادیه آفریقا را از درون سازمان وحدت آفریقا ایجاد کرده اند و درباره آمریکا نیز به ویژه در آمریکایی لاتین نیز این همگرایی را در شکل بسیار جامع و همه جانبه مشاهده می کنیم. آسیا در این جهت ضمن این که زیر ساخت‌ها همگرایانه زیر منطقه ای ایجاد کرده است و موسسات و سازمان‌های مختلف را در درون خود دارد، اما ضرورت همگرایی جامعه برای در کنار هم قرار گرفتن این ظرفیت‌ها و ایجاد اتحادیه آسیایی هدفگذاری است که کشورهای آسیایی باید پیش از دیگران در این زمینه برنامه ریزی کنند.
وی گفت: می‌خواهم پیشنهاد کنم که ما اتصال میان آسیای مرکزی و قفقاز و کشورهای حوزه خلیج فارس را بتوانیم به صورت منطقی و عملیاتی اجرایی کنیم. حضور خوب و سازنده کشورهای حوزه خلیج فارس در آسیای مرکزی و قفقاز که ایران به عنوان ترانزیت و حلقه وصل کننده این استراتژی می تواند باشد می‌تواند در دستور کار این سمینار و یا سمینارهای بعدی قرار گیرد.
وی با اشاره به این که دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل دو سمینار را نیز در سال های گذشته با موضوعات خلیج فارس و آسیای مرکزی و قفقاز برگزار کرده است گفت: می توانید پلی میان این دو بزنیم و این پل منافع زیادی را برای کشورهای منطقه ایجاد می کند. در آسیای مرکزی و قفقاز که عمده کشورها اعضای اکو هستیم راهکارهای جدیدی در بخش کنار نگه داشتن منافع کشورهایمان از بحران های اقتصادی که در سطح جهانی مطرح می شود را در دستور کارمان داشتیم. این که بتوانیم با پول های ملی تجارت کنیم ، اتاق تهاتر تشکیل دهیم. این که بتوانیم حتی با پیشنهاد رییس جمهور قزاقستان در اجلاس سران اکو واحد پول منطقه ای ایجاد کنیم ایده‌هایی است که می‌تواند منطقه گرایی را هدفمند و منطبق بر منافع کشورها دنبال کند.
رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان هم چنین در ادامه گفت: با جود این فرصت‌ها ما با تهدیدهایی روبرو هستیم. پدیده ریگی، عنصر تروریست و فردی که در سال های اخیر شرارت های او منجر به شهادت و مجروح شدن بیش از 400 نفر از شهروندان ایرانی ما شده است، پدیده ای است که سال های طولانی در اشکال مختلف منطقه ما را به خود مشغول کرده است. به نظر می رسد کسانی در دیگر مناطق جهان، علاقمند هستند خانه‌های خود را حفظ و امن و هرگونه نگرانی و ناامنی را به همسایگان خود و دیگران منتقل کنند.
وی گفت: آنها به همان زمان که می‌خواهند متروها و پایتخت هایشان مصون از اقدامات تروریستی و خرابکارانه باشد باید این موضوع را برای دیگران هم بخواهند. ما دست‌های پنهانی را می بینیم که چگونه با شعار مبارزه با تروریسم، تروریسم پروری را در منطقه دامن می‌زنند.
متکی تاکید کرد: ایران از مدت ها قبل این خطر را هشدار داده بود، زمانی که نیروهای انگلیس، در جنوب عراق و بصره به آموزش برخی از عناصر تروریستی برای صدور تروریسم و ناامنی کشورهای منطقه از جمله ایران مشغول بوده اند و همان زمان ما تذکراتمان را دادیم. پس از مدتی متوجه شدند که نمی توانند در آنجا بمانند و اعلام کردند که نیروهایمان را از جنوب عراق به هیرمند در افغانستان منتقل کردیم. همان زمان در سفری که به کشورهای شمال اروپا داشتم در مصاحبه ای تاکید کردم که نیروهای نظامی انگلیس، مراقبت کنند خطای استراتژیکی که در جنوب عراق مرتکب شدند در جنوب افغانستان مرتکب نشوند و حلقه وصلی برای ارتباط با گروه های تروریستی نباشند.
وی افزود: حادثه مشکوک 11 سپتامبر چیز جدیدی را تحت عنوان مبارزه با ترور و جنگ علیه تروریسم، از سوی آمریکایی‌ها به جهان القا کرد. آنها به جهان القا کردند که ما برای مبارزه با تروریسم و بازگشت امنیت و کاهش مواد مخدر و مبارزه با افراط گرایی به افغانستان می‌رویم. از شما می‌پرسم آیا این شاخص‌ها و سرفصل‌ها که آمریکایی‌ها بیان کردند طی هشت سال افزایش یافته یا کاهش. آمار نشان می‌دهد که این موارد افزایش یافته است.
متکی اضافه کرد: اگر هدف از حضور در افغانستان مبارزه با تروریسم است حضور سرکرده تروریست‌ها در پایگاه نظامی امریکا در افغانستان به چه معناست؟ ریگی در پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان چه می‌کرد؟ در زمانی که در اتحادیه اروپا بحث خروج گروهک تروریستی منافقین را از لیست اتحادیه اروپا در دستور کارشان داشتند و تصویب کردند سرکرده تروریست‌ها در منطقه، ریگی، با دبیرکل ناتو چه گفت‌وگوهایی داشت؟ به کجا می‌روید؟
متکی گفت: گمان می‌کنند که دنیا این مسایل را نمی‌فهمد. بنا بود آمریکایی‌ها چه گفت‌وگوها و هماهنگی‌هایی در پایگاه نظامی ماناس با این سرکرده تروریست ها داشته باشند؟ دستور کار چه بود؟ ترورهای جدید، انفجارها و سربریدن‌های جدید؟ شما که قبل از ما فیلم‌های اقدامات تروریستی آنها را داشتید. آیا ملت‌های منطقه حق ندارند شما را دروغگو بدانند که آنچه را که می گویید خلاف چیزی است که عمل می‌کنید؟ آیا نمی‌خواهید منتظر بی اعتمادی افکار عمومی جهان نسبت به حرف ها و شعارهایتان باشید؟ پاسخ بیش از 400 کشته و زخمی را چه کسی خواهد داد؟
متکی گفت: من آمریکا و انگیس و نیروهای آنها در افغانستان و پاکستان را متهم می‌کنم به ترغیب اقدامات تروریستی در منطقه. چرا در شعارهایتان در منطقه موفق نشدید؟
وی افزود: به اعتقاد ما این بخش تهدید جاری در منطقه ماست. این موضوع نشانگر آن است که پایگاه های خارجی در منطقه ما نه برای ثبات امنیت کشورها و همکاری نظامی با آنهاست بلکه با اهداف توسعه طلبانه و مداخله جویانه در کشورهای منطقه این پایگاه ها مستقر شده اند و این هشداری است. دوستان ما در منطقه باید دقیق باشند، قراردادهایی که در منطقه با نیروهای خارجی بسته می‌شود را باید به شدت مراقبت کنیم که از درون این قراردادها امنیت و منافع دوستان منطقه ای خودمان تحت تاثیر قرار نگیرد و پایگاه‌های آنها را مراقبت کنیم. این مراقبت هم در حوزه آسیای مرکزی و خلیج فارس و کل منطقه لازم است. جمهوری اسلامی ایران نشان داد و اثبات کرد که چرا و چگونه در میانه‌ای از آتش بحران در منطقه توانسته‌اند امنیت خود را حفظ کنند، اشراف اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران امکانی برای تحکیم مناسبات منطقه‌ای و ظرفیتی برای مقابله با هر گونه توسعه طلبی و اقدامات زشت قدرت های بزرگ در منطقه ما است. مقامات آمریکا باید پاسخ دهند که تعریفشان از تروریسم چیست و ارتباطشان با تروریست‌ها چیست. آنگاه شما همه مفاهیم دیگر را در این بستر باید قابل بازنگری و بازبینی بدانید. چه دروغ هایی که به نام دموکراسی و در حمایت از دولت های کودتا و دیکتاتور در اقصی نقاط جهان به عمل آوردند و چه نقض حقوق انسان‌ها که به نام حقوق بشر در جای جای جهان انجام داده‌اند و بر کشتار انسان‌ها سکوت کرده‌اند!
متکی با اشاره به جنایت‌ها و موارد نقض حقوق بشر از سوی برخی از کشورها گفت: ما معتقدیم جهانی با این مشخصات حتما نیازمند بازنگری و بازسازی است. امسال در اجلاس داووس سه کلمه به عنوان اجلاس مطرح شد که نشان دهنده وضعیت کنونی جهان است. بازاندیشی، بازطراحی و بازسازی اعتماد. این سه کلمه برای ما تصویر می‌کند که در چه دنیایی زندگی می کنیم. تفکر حاکم در مناسبات جهانی نیازمند بازنگری است. طراحی انجام شده پس از جنگ جهانی دوم برای اداره جهان نیازمند بازنگری است. اعتماد از دست رفته در سطح جهانی نیازمند بازنگری است. شجاع باشید و این مطالب را بگویید. وقتی بتوانید صورت مساله را شجاعانه مطرح کنید راه های خروج از بن بست و راهکارهای این مسایل پیدا خواهد شد که شناخت دقیق از مسایل 50 درصد حل مسایل است.
به گزارش ایسنا، متکی در ادامه به پرسش های حاضران پاسخ گفت.
وی در پاسخ به پرسشی یکی از حاضران در مورد این که ایران برای ساخت نیروگاه هسته‌یی در تاجیکستان و قزاقستان کمک کند تا تحولی در منطقه ایجاد شود، گفت: طبیعی است که در سطح جهان براساس این که ضرورت نیاز انرژی پاک وجود دارد حرکت به سمت انرژی هسته‌یی اجتناب ناپذیر است. با چنین نگاهی امروز در بخش های مختلف دنیا حرکت به سوی دستیابی انرژی هسته‌یی را مشاهده می‌کنیم. قراردادهایی که در همین چند سال اخیر با کشورهای منطقه ما مانند امارات بسته شده است و قراردادهای جدیدی که مردم منطقه با هدف روز امد کردن این نیروگاه‌ها و استفاده از نسل جدید این نیروگاه‌ها بسته‌اند، نشان دهنده ضرورتی است که همه آن را می‌دانند اگر مجموعه منطقه‌ای شورای همکاری خلیج فارس که با تکیه بر همین ضرورت در اجلاس این شورا در ریاض تصریح کرد که کشورهای عضو نیروگاه‌های هسته‌یی داشته باشند این موضوع می‌تواند در دستور کار کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) قرار گیرد.
رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان هم چنین در مورد نقش روسیه و چین در منطقه نیز گفت: روسیه سهم مهمی در مورد مسایل مهم منطقه دارد، چین و روسیه از دو سوی منطقه آسیای مرکزی و قفقاز اتصال و ارتباط تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی و حتی تمدنی و اقتصادی دارند. ایران خویشاوندی طولانی مدت تاریخی با این منطقه دارد و ما رشته‌ها و ریشه‌های مشترک فراوانی را در این منطقه با هم داریم. معتقدم آسیای مرکزی و سه کشور ایران، چین و روسیه، در قالب شانگهای حضور جمعی خود را در همکاری‌های منطقه‌یی دارند.
وی افزود: اجلاس ازبکستان، سران شانگهای که در سال جاری برگزار می‌شود، از این جهت اهمیت زیادی دارد که شانگهای بتواند از دایره و محیط نسبتا محدودی که برای خود تاکنون تعریف کرده جهشی داشته باشد و منشا گام‌های جدیدی در همگرایی منطقه‌یی باشد. معتقدم روسیه و چین با همه ظرفیت‌هایشان و با همکاری منطقه‌یی می‌توانند نقش سازنده و مهمی داشته باشند.
به گزارش ایسنا، یکی دیگر از حاضران با اشاره به امضای توافقنامه میان کشورهای آسیای مرکزی با هدف ایجاد منطقه عاری از سلاح‌های هسته‌یی گفت: روسیه و آمریکا نیز توافقی برای کاهش این سلاح‌ها امضا می‌کنند ، سهم ایران و حضورش هم در این توافق نامه برای عدم آزمایش سلاح‌های هسته‌یی مهم است، اما ایران تاکنون این سند را امضا نکرده است. آیا در این رابطه اقدامی نمی‌کنید؟ تا پیام مثبتی برای گره گشایی باشد؟
متکی پاسخ داد: در فارسی ضرب المثلی داریم که می گوید چون که صد آید نود هم پیش ماست. همانگونه که آقای اوباما در سفر خود به کشور چک اعلام کرد موضوع خلع سلاح باید بدون تبعیض مورد بررسی قرار گیرد. ما مخالفتی با اعلام مناطق مختلف جهان به صورت جداگانه با عنوان مناطق عاری از سلاح‌های هسته‌یی یا کشتار جمعی نداریم. ایران خود یکی از دو بانی اعلام منطقه خاورمیانه به عنوان منطقه عاری از سلاح های هسته‌یی از دهه 1970 است و کماکان این سیاست را دارد، اما ما معتقدیم باید چتر خلع سلاح را باید بدون تبعیض و عام در دست بگیریم. مذاکرات کاهش سلاح‌های هسته‌یی در بین دارندگان این سلاح مذاکرات خوبی است، اما در حد ممکن است. ما معتقدیم راهکار اساسی جمع آوری کامل سلاح‌های هسته‌یی از کل جهان است. شجاع باشیم و این را بگوییم. این امکان وجود دارد وقتی در آغاز دهه 90 در ژنو مذاکرات تدوین کنوانسیون منع سلاح های شیمیایی مطرح شد بسیاری تصور می کردند تدوین چنین کنوانسیونی مقدور نیست و کشورها نخواهند پذیرفت اما این کار انجام شد. ایران در آن زمان حضور فعالی با گزینش تیمی بسیار قوی در مذاکرات ژنو داشت. اوایل دهه 90 که من معاون بین الملل وزارت خارجه بودم وقتی حتی در بخشی از مذاکرات وقفه و کندی پیش آمده بود آقای هلموت کهل، صدر اعظم وقت آلمان غربی پیامی برای رییس جمهور وقت ایران فرستاد و خواستار شد ایران فشار بیاورد و پیگیری کند تا این مشکل حل شود و ما این کار را کردیم. دبیرخانه کنوانسیون سلاح های شیمیایی در لاهه تاسیس شد. مهمترین فراز این کنوانسیون اعلام سال 2012 به عنوان سال امحای کلیه سلاح‌های شیمیایی بود. شاید آن زمان کسی باور نمی‌کرد حدود 20 سال بعد امکان از بین بردن همه سلاح‌های شیمیایی باشد اما امروز این موضوع به طور جدی در دستور کار است و ما امیدواریم در سال 2012 شاهد جهانی عاری از سلاح‌های شیمیایی باشیم.
وی با اشاره به اولین نطق محمود احمدی‌نژاد در مجمع عمومی سازمان ملل و پیشنهاد وی برای صدور قطعنامه‌ای مبنی بر محو سلاح‌های هسته‌یی گفت: در چهار سال گذشته هر ساله در مجمع عمومی قطعنامه پیشنهادی ایران برای این موضوع به تصویب رسیده است و گاهی تصویب آن با اجماع بوده است. ما در حال فرهنگ سازی هستیم و معتقدیم کشورهای طرفدار خلع سلاح هسته‌یی باید در این راستا پیش گام شود. کشوری مانند ژاپن که زخم‌های فراوانی بر پیکر ملتش در این راستا وجود دارد باید پیش گام باشد و هم چنین در آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا کسانی هستند که علاقمند هستند این حرکت جدی پیگیر شود. باید چتر خلع سلاح را وسیع بگیریم.
متکی گفت: در حدود 40 روز آینده ایران میزبان نخستین کنفرانس خلع سلاح است که با دعوت از بسیاری از مسوولین ذیربط کشورها و صاحب نظران و اندیشمندان به عمل آورده است. این کنفرانس برگزار خواهد شد، امیدوارم این کنفرانس نهادینه شود و با همکاری موسسات خواهر و برادر از کشورهای دیگر این نشست‌ها ادامه یابد. پس وسیع تر به این موضوع نگاه کنیم.
به گزارش ایسنا، وی هم چنین در پاسخ به پرسش دیگری در مورد این که در مذاکراتی که وزارت امور خارجه با کشورهای همسایه به ویژه افغانستان داشته است، آیا اصول استفاده منصفانه معقول و منطقی را در مورد رودخانه هیرمند در نظر گرفته است چرا در هیرمند شاهد یک سری مشکلات هستیم؟ گفت: ما و افغانستان در مورد استفاده از آب رودخانه هیرمند توافقات مستحکم و قراردادهای روشنی داریم که چارچوب‌های اجرایی آن طی سال های گذشته نهایی شده است، آنچه که باید مورد تاکید قرار بگیرد تعهد و پایبندی به اجرای این قرارداد و توافقات است. ما گاهی با برخی از تصمیماتی مواجه می‌شویم که ایران به عنوان کشور پایین دستی این رودخانه در عمل برای چارچوب انصاف در این رودخانه با مشکلاتی مواجه می‌شود.
به گزارش ایسنا، در ادامه سفیر قرقیزستان در ایران نیز با اشاره به موضوعات مطرح شده در سخنان متکی در مورد مبارزه با قاچاق مواد مخدر و تروریسم گفت: مطمئن باشید قرقیزستان اجازه نمی‌دهد هیچ نقطه‌ای از کشورش برای تروریسم و مواد مخدر مورد استفاده قرار گیرد. ما علاقمند هستیم که هیچ نوع همکاری با آنها انجام نشود. در مورد عبدالمالک ریگی نیز باید گفت آنها آنچنان زیرکانه کار می‌کنند که یک پاسپورت ندارند. تشخیص دادنشان سخت است، اطمینان می‌دهم که پایگاه ماناس در حال حاضر پایگاهی نظامی نیست بلکه مرکزی برای ترانزیت بار است. ما ساختار این پایگاه هوایی را مورد بازبینی قرار داده‌ایم و می گوییم فقط برای ترانزیت بار مورد استفاده قرار می گیرد. رییس جمهور ما نیز استفاده از ماناس را برای اهداف تروریستی اجازه نخواهد داد.
سفیر قرقیزستان در ایران افزود: قرقیزستان و ایران باید همکاری‌های زیادی در راستای مبارزه با تروریسم و مواد مخدر در حوزه وزارت خارجه و حوزه اطلاعات با یکدیگر داشته باشند.
وی هم چنین گفت: ما در حال ساخت نیروگاه آبشاری آبی هستیم که ساخت آن مبلغ زیادی نیاز دارد ، این مساله باعث نگرانی همسایگانی شده است که در پایین دست رودخانه قرار دارند، پیشنهاد می کنیم کارهای کارشناسی انجام شود تااین نیروگاه باعث ایجاد یک سری مشکلات برای سایر کشورها به ویژه کشورهایی که در پایین دست این رودخانه قرار دارند نشود.
این نیروگاه را برای ذخیره انرژی می‌سازیم زیرا هیچ گونه ذخیره انرژی دیگری نداریم، علاقمند هستیم در احداث این نیروگاه کشورهایی که در پایین دستی قرار دارند حضور داشته باشند تا این نیروگاه برای سایر کشورها نیز مفید باشد.
متکی در پاسخ به وی گفت: از سفیر قرقیزستان برای بیان صریح مواضع دولت دوست و برادر قرقیزستان تشکر می‌کنم. ما در قالب شانگهای فصل های جدیدی از تبادل نظر و همکاری را مطرح کردیم که بخشی از آن در مورد مبارزه با مواد مخدر و مبارزه باتروریسم است. سرویس های امنیتی کشورهای عضو شانگهای جلسات مشترکی را با یکدیگر دارند ، ما اطمینان داریم که دولت قرقیزستان اطلاعی از حضور فردی به نام عبدالمالک ریگی سرکرده تروریست‌ها در شرق ایران نداشت و از این مطلب آگاه نبوده است. ریگی با گذرنامه افغانی که برای او تهیه شده بود به دوبی و سپس عازم قرقیزستان بود اما کسانی که او را دعوت کرده بودند و برای او برنامه می‌ریختند می‌دانستند که او کیست. آنها مطلع بودند اما به دولت قرقیزستان اطلاع نداده بودند و این آن نکته‌ای است که به آن اشاره کردم. وقتی ما در منطقه همکاری‌های منطقه‌یی در مورد مبارزه با تروریسم و مواد مخدر و جرایم سازمان یافته داریم، باید مراقب باشیم کسانی در منطقه ما، ما را دور نزنند، این موضوعی است که من مطرح کردم.
وی هم چنین در مورد ساخت نیروگاه و سد گفت: کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز برنامه‌های گسترده‌ای را برای رشد و توسعه در دستور کار خود دارند. آنچه که مرتبط به سایر کشورها می‌شود قاعدتا باید در مکانیزم و بستر و گفتمان صمیمانه و مشارکت جویانه برای همه اطمینان آور باشد. قرقیزستان کشوری بالادستی است و کشور یا کشورهایی به عنوان پایین دست در بحث رودخانه ای مطرح هستند و گمان می‌کنم گفت‌وگوها می‌تواند منجر به تفاهم و توافقی منجر شود.