گفتوگو با دکتر نوذر شفیعی کارشناس شبه قاره هند
پاکستان و هند، امیدها برای صلح
فرزاد رمضانی بونش
مقدمه:
هند و پاکستان دو کشور برآمده از تاریخ دیرینه شبه قاره هند با وجودتفاوتهای مذهبی دارای اشتراکات فرهنگی و نژادی بسیاری هستند. در این حال دو کشور در طول سالهای پس از استقلال همواره با یکدیگر دورههای چالش و تنش بسیاری را از سر گذراندهاند. تنشهایی که گاه منجر به جنگ شده و گاه روابط دو کشور را تیره وسرد نگه داشته یا باعث رقابتهای وحشتناک نظامی یا هستهای شده است.
در این میان نگاههای واقعگرا برای دستیابی به صلح در دو کشور نیز وجود داشته است. نگاههایی که به نظر می رسد پس از گذشت حدود دو سال از رخداد تروریستی حمله به بمبئی در سال2008 اکنون افق روابط دو کشور را روشنتر کرده است. در این راستا و به بهانه آغاز مذاکرات میان دو کشور در آینده نزدیک به گفتوگو با دکتر نوذر شفیعی استاد دانشگاه و متخصص مسائل هند و پاکستان پرداختهایم:
* در واقع پس از آنکه هند پیشنهادی مبنی بر آغاز مذاکرات متوقف شده از سال2008 بین دو کشور به پاکستان داد پاکستان هم علائمی برای آغاز این روند از خود نشان داده است. در واقع آغاز روند این مذاکرات را چگونه میتوان تحلیل کرد؟
** به اعتقاد من تاریخ روابط هند و پاکستان تاریخ پر فراز و نشیبی بوده و دو کشور سعی کردهاند از توازن وحشت سلاحهای هستهای به سمت حل مسالمتآمیز اختلافات پیش روند. شرایط داخلی، محیط بینالملل و گرایش نخبگان سیاسی سه عاملی بوده که در این زمینه موثر بوده است. به نظر میرسد در شرایط سیاسی کنونی آنچه موثرتر است تمایل نخبگان سیاسی و فشار محیط بینالملل است که هند و پاکستان را به سمت مذاکرات وادار میکند و محیط بینالملل فشار آمریکا بر پاکستان و هند برای حل مسالمتآمیز اختلافات و در سطح داخلی تمایل دو دولت یعنی تمایل حزب کنگره هند و حزب مردم پاکستان منجر به ارائه علائم و نشانه هایی برای حرکت به سمت تنشزدایی در روابط دو کشور شده است.
* در واقع اگر از نوامبر 2008 به بعد بنگریم هند همواره خواستار مجازات کشتار عاملان حادثه تروریستی بمبئی بود. آیا پاکستان در قبال خواستههای هند این تقاضا را انجام داد که هند از مواضع گذشته خود تا حدودی پایین آمده است؟
** هندوستان در واقع شرایط سخت دولت پاکستان را درک میکند و دولت پاکستان هم مستقیم یا غیر مستقیم وارد درگیری و جنگ با نیروهای بنیادگرا و نیروهای رادیکال شده است وهند نیز میپذیرد که اعمال فشار بیشتر بر پاکستان (در جهت برخورد با نیروهای رادیکال) ممکن است خشم و تنفر افکار عمومی پاکستان را در داخل علیه دولت آقای زرداری بهوجود بیاورد بنابراین در یک روند مسالمت آمیز هند تمایل دارد که اگر سیاست پاکستان به طور اساسی و اصولی در تضاد و سرکوب رادیکالیسم باشد باید با این دولت همکاری داشته باشد نه اینکه دولت اسلامآباد را تحت فشار قرار دهد تا افکار عمومی هم در داخل پاکستان علیه دولت حزب مردم وارد عمل شود.
* اگر ما بخواهیم شرایط سیاسی داخل پاکستان را بررسی کنیم به نظر میرسد مقامات دولتی پاکستان مذاکراتی با احزاب مخالف بر سر شروع مذاکرات با هند انجام دادهاند. آیا احزاب مخالف دولت آقای زرداری با این رویکرد جدید دولت برای مذاکره با هند همراهی خواهند کرد؟
** در شرایط فعلی به نظر میآید هر یک از جریانهای قدرت در پاکستان اعم از حزب مسلم لیگ و حزب مردم و ارتش و جریانات اسلامی سعی میکنند از فرصتهایی که برای آنها به وجود میآید علیه یکدیگر و برای از صحنه بیرون راندن رقیب استفاده کنند بنابراین به نظر میرسد احزاب و جریانهای مخالف آقای زرداری از تمایل وی به بهبود مناسبات با هندوستان به عنوان یک اقدام تاکتیکی برای تحت تاثیر قرار دادن و اعمال فشار بیشتر بر حریف استفاده میکنند. در این حال ممکن است که این پروژه توسط آمریکاییها هدایت شده باشد و وقتی که چنین پروژهای از طرف واشنگتن هدایت شده تحت آن شرایط آمریکا از نیروهای ارتش و نیروهای سیاسی خواهد خواست در این مسیر با آقای زرداری و حزب مردم همراهی کنند و نه اینکه علیه دولت و حزب مردم به جوسازی و اعمال فشارهای سیاسی اقدام نمایند.
* ما اگر وضعیت ارتش پاکستان را به عنوان یک وزنه مهم در سیاست داخلی و روابط خارجی پاکستان به حساب آوریم آیا ارتش قدرتمند پاکستان با آغاز مذاکرات باهند( با توجه به تنشهای جدید در نقاط مرزی با هند) موافق است؟
** تمامی نیروها اعم از سیاسی و نظامی در هند و پاکستان اصولا تمایل به حل مسالمت آمیز اختلافات دارند دلیل آن هم این است که بسیاری از بحرانها در گذشت زمان و خستگی نیروهای طرفین از ادامه بحران حل میشود بنابراین به نظر میرسد بیش از نیم قرن تیرگی روابط بین هند و پاکستان و هزینههایی که در این خصوص بر هر دو کشور تحمیل شده دو کشور را به سمت حل مسالمتآمیز اختلافات وادار کرده است بنابراین ارتش پاکستان هم بیمیل نیست در شرایطی که به یک راهحل مناسب منتهی شود با هندوستان وارد مذاکره شود.
* در واقع ما اگر اجلاس وزیران گروه سارک را در آینده در نظر داشته باشیم به نظر میرسد وزیر خارجه هندوستان به پاکستان سفر خواهد کرد. آیا در این اجلاس گفتوگوها و مذاکراتی بین دو کشور صورت خواهد پذیرفت؟
** اصولا اجلاس سارک تلاش و همگرایی منطقهای برای حل بحرانها و نگرانیهای امنیتی بود بنابراین بدون تردید در این اجلاسها حتما مسائل امنیتی هند و پاکستان مطرح و در جهت رفع آن اقدام خواهد شد.(اطلاع داشته باشیم که در هر اتحادیه منطقهای، کشورهایی در مرکز قرار دارند و تنش یا همگرایی در روابط(یعنی همگرایی یا واگرایی در روابط) میتواند به موفقیت یا عدم موفقیت اتحادیه منجر شود) بنابراین به طور قطع تلاش خواهد شد که در اجلاس سارک اختلافات که بین هند و پاکستان حل شود و دو کشور برای موفقیت اجلاس سارک اقدام مناسبی انجام دهند.
* مهمترین چالش شروع مذاکرات بین دو کشور را چه مسئلهای میتوان دانست ؟
** عدم اعتماد و سوءظنهایی که در نتیجه بیش از نیم قرن اختلاف و تنش میان دو کشور در ذهن سیاستمداران و افکارعمومی دو کشور رسوب کرده مهمترین چالش شروع مذاکرات است بنابراین زدودن این بیاعتمادیها کار بسیار دشواری است. برای هند و پاکستان مهم این است چه کسی اولین گام را به نشانه حسن نیت بردارد تا زمینه برای حل اختلافات مهیا شود.
* آینده شروع مذاکرات را چگونه میتوان پیشبینی کرد؟
** مذاکرات گامی درست در مسیر صحیح روابط دو کشور است و با توجه به هزینههایی که این بحران در طول سالهای گذشته بر پاکستان و هندوستان وارد کرده و باعث شده تا منطقه جنوب آسیا از نظر شاخصهای توسعه انسانی فقیر و به یکی از عقبماندهترین مناطق جهان تبدیل شود به نظر میرسد در حال حاضر تهدیدی که علیه دو کشور وجود دارد ناشی از تهدید فقر و پایین بودن شاخصههای توسعه انسانی است بنابراین این عامل باعث میشود که به هر حال آنها برای رهایی از این مشکل به حل اختلافات و ترسیم یک چشمانداز توسعه روابط منطقهای حرکت کنند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
