پهنه‌های انقلاب ساماندهی نشده‌اند

شورای سوم شهر تهران در اولین بهمنی که به عنوان نمایندگان مردم تهران در پارلمان محلی حضور داشتند، مصوبه ای را برای ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی با هدف تجدید خاطره و میثاق با دوران پرشور انقلاب و زنده نگه داشتن آرمان های ملی و آیینی به تصویب رساند.
براساس این مصوبه باید معابر و پهنه های مهمی که در آنها واقعه انقلاب اسلامی در اتفاق افتاده است، ساماندهی و بازسازی شوند. این پهنه ها عبارت از پهنه رودکی، پهنه جماران، پهنه ایران و پهنه انقلاب بودندو قرار بود در سی امین سال پیروزی انقلاب اسلامی (یعنی سال گذشته) فاز اول ساماندهی این پهنه ها اجرایی شود ولی آنچه که اکنون اتفاق افتاده این است که در سی و یکمین سال پیروزی انقلاب نیز تحولی اساسی در این بخش روی نداده است. با احمد مسجدجامعی، عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر که در زمان تصویب این مصوبه ریاست کمیسیون را برعهده داشت و طراح اصلی این مصوبه بود، گفت وگویی داشتیم.
وی رویکرد اصلی طرح را چنین بیان کرد: «رویکرد اصلی این طرح نخست تاکید بر وقایع و رخدادهای اصلی در دوره شکل گیری انقلاب و سال های پس از آن بود و از سوی دیگر بر شخصیت های محوری انقلاب و نقش آنها در وقایع انقلاب اسلامی تاکید دارد.
براساس گفته های مسجدجامعی در واقع این پیشنهاد، طراحی جغرافیای کالبدی و فضایی ساماندهی اماکن انقلاب اسلامی با نگاه به شهر تهران در منظومه ای یکپارچه و منسجم بود که بر حسب توالی زمانی، نقاطی را برای ساماندهی انتخاب کرده بود.
با وجود این طرح ساماندهی اماکن و فضاهای انقلاب هنوز اجرایی نشده است. مسجدجامعی از جمله دلایل مهم اجرا نشدن این طرح را «نبود انگیزه کافی» از سوی حوزه اجرایی دانست و گفت: «یک درصد از کل اعتبارات شهرداری در زمان تصویب این طرح به ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی اختصاص یافت. با در نظر گرفتن این موضوع 32 میلیارد تومان از بودجه شهرداری تهران باید در سال 87 صرف ساماندهی پهنه ها و اسکان موثر در انقلاب اسلامی می شد. اتفاقی که هیچ گاه به طور کامل انجام نشد و بنابراین در عدم اجرای این مصوبه نبود اعتبارات به تنهایی نقشی نداشته و دلیل اصلی اجرا نشدن آن نبود انگیزه شناخت و تدبیر کافی برای اجرای آن بوده است.»
البته مسجدجامعی در حالی این سخن را مطرح کرده است که در زمان تصویب بودجه سال آینده شهرداری تهران هنگامی که وی از چمران، رئیس شورای شهر خواست تا بودجه ای نیز برای ساماندهی پهنه جماران در نظر گرفته شود، با این پاسخ روبه رو شد که «شما بودجه ساماندهی جماران را بدهید تا جماران را در طرح ساماندهی بگنجانیم.»
مسجدجامعی نیز خطاب به چمران گفت: «چطور نوبت جماران که رسید بودجه کم آوردید، چشم من تامین می کنم.»
گویا این پاسخ برای رئیس شورای شهر گران تمام شد چرا که در جلسه بعدازظهر روز سه شنبه ای که در اواخر بهمن ماه برگزار شد، مبلغی حدود 10 میلیارد تومان از بودجه شهرداری تهران را برای ساماندهی پهنه جماران اختصاص دادند.
در طرح ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی، به ساماندهی خیابان ایران خیابان حد فاصل بین تئاتر شهر و تالار وحدت با نام پهنه رودکی، خیابان انقلاب و محله جماران اشاره شده است. هر یک از این خیابان ها به دلایلی در پیروزی انقلاب اسلامی نقش داشته و برای ساماندهی آنها طرحی تهیه شده است.
مسجدجامعی در مورد ساماندهی خیابان ایران گفت: «حدود دو سال گذشته چند پهنه ای که در پیروزی انقلاب اسلامی نقش مهم تری داشته اند به شهرداری تهران معرفی کردیم تا به مناسبت سی و یکمین سال پیروزی انقلاب بازسازی و ساماندهی در آنها صورت گیرد. پهنه های معرفی شده گسترده تر از محله هستند؛ یکی از آنها خیابان ایران بود. در این خیابان مهم ترین وقایع انقلاب اسلامی از 12 تا 22 بهمن ماه اتفاق افتاده است. همچنین مدارس علوی و رفاه که در این خیابان واقع شده یادآوراند اولین مکان استقرار مرحوم امام پس از ورود به ایران است.»
این خیابان در بهمن 57 و پیش از آن عمده ترین مرکز رخدادها و تصمیم گیری های مهم سیاسی و قلب تپنده فعالیت های محوری انقلاب شد که از جمله آنها می توان به بیعت کارکنان نیروی هوایی با امام، معرفی نخستین نخست وزیر جمهوری اسلامی، بیعت انبوه مردم با امام و راه اندازی نخستین شبکه صوتی و تصویری انقلاب اشاره کرد.
مسجدجامعی با اشاره به اینکه پیشنهاد داده شده نام این پهنه به طور سمبلیک «فجر» نامگذاری شود، گفت: «با توجه به اینکه انقلاب اسلامی در اوج خود در خیابانی به نام ایران به وقوع پیوسته با تغییر نام این پهنه مخالفت شد چراکه نام ایران برای این پهنه و محل مناسب بود.»
رئیس ستاد شورایاری های شهر تهران تاکید کرد: «خیابان ایران از سمت غرب به خیابان و میدان بهارستان وصل می شود. در ضلع شرق آن نیز میدان شهدا قرار دارد؛ همچنین پهنه ایران مکان تاریخی جنبش مشروطیت را به محل نهضت ملی شدن صنعت نفت وصل می کند و اولین عدالتخانه کشور در کنار میدان بهارستان قرار گرفته است و بنابراین این مکان مهم ترین پهنه ای است که در پیروزی انقلاب اسلامی و وقایع تاریخی پیش از آن نقش اساسی داشته و باید ساماندهی می شده است.
مدرسه سپهسالار، دانشکده هنرهای دراماتیک و منزل اشخاص موثر در پیروزی انقلاب اسلامی مانند منزل مقام معظم رهبری، آیت الله هاشمی رفسنجانی، شهید رجایی و بسیاری از بزرگان دیگر نیز در این خیابان واقع شده است، بنابراین در مصوبه شورای شهر تهران از این پهنه با عنوان پهنه ای که دارای دانشکده، مدارس جدید، حسینیه ها و پایگاه های فرهنگی و آموزشی بوده یاد شده و رویکرد این پهنه را می توان به واقع به عنوان رویکرد فرهنگی و تاریخی در نظر گرفت.
پهنه دیگر لحاظ شده برای ساماندهی، حدفاصل بین تئاترشهر و تالار وحدت بوده است که در سال های پس از انقلاب عمده ترین مراسم و جشنواره های انقلاب از قبیل جشنواره های تئاتر، فیلم، موسیقی فجر و اهدای جایزه کتاب سال در این پهنه برگزار می شود.
وزیر دولت خاتمی در مورد این پهنه گفت: «هر چند سابقه بنای تئاترشهر و تالار وحدت به دو تا سه سال قبل از انقلاب اسلامی برمی گردد، اما عمده ترین فعالیت های ملی و بین المللی در حوزه فرهنگ و هنر انقلاب اسلامی در این محل صورت گرفته است. بنابراین در مصوبه ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی این مجموعه را حوزه رودکی تعریف کردیم که پهنه هنری انقلاب است.»
برای ساماندهی این پهنه هنری طرحی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در زمان وزارت مسجدجامعی تهیه شده بود که این طرح برای هماهنگی و اجرا به شهرداری تهران واگذار شد. در این طرح بناست که حد فاصل تئاتر شهر و تالار وحدت تبدیل به فضای سبز، کریدور و پیاده رو شود؛ در ادامه محور شهریار از ابتدای خیابان خارک تا مقابل تئاتر شهر تعریض شود همچنین ظرفیت های پیرامونی موجود در این مسیر با توجه به رویکرد هنری این پهنه مورد بازسازی قرار گیرد.
بر این اساس تعریض خیابان شهریار به عنوان خیابان حدفاصل این دو مرکز فرهنگی، سنگ فرش کردن آن ایجاد فضای عمومی و تخصصی و حوزه ای از تلاش های هنری سال های پس از انقلاب و همچنین ایجاد رواق با نمادهای هنری ایرانی و اسلامی مدنظر بوده است تا حوزه ورود و خروج به این پهنه کاملاً مشخص باشد.
ایجاد فضاها و میادین فرهنگی مثل میدان کبوتر نیز در این طرح مورد مطالعه قرار گرفته است.
براساس طرح تهیه شده مقرر بوده تا بناهای ارزشمند موجود در این پهنه که حدود 30 ملک بوده تبدیل به مراکز فرهنگی، هنری، گالری و رستوران های مدرن و سنتی شود و کلاً این فضاها برای برگزاری رخدادهای فرهنگی و هنری در تمامی طول سال آماده شود. اما پهنه سومی که در طرح ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی مدنظر بوده پهنه خیابان انقلاب اسلامی بوده رویکرد غالب در این پهنه فرهنگی و آموزشی است و نام آن نیز پهنه کتاب و دانش در نظر گرفته شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد دولت اصلاحات در این مورد خاطرنشان کرد: «پهنه انقلاب نیز دارای رویکرد فرهنگی و آموزشی است در این پهنه دانشگاه های تهران، هنر، امیرکبیر، آزاد، شاهد، تربیت معلم، دامپزشکی و... قرار گرفته است؛ از سوی دیگر نیز این پهنه یکی از کانون های هنری و سینمایی کشور است و سالن های بزرگ سینمایی در میدان انقلاب و خیابان های اطراف واقع شده است.
ساختار پهنه انقلاب آموزشی و فرهنگی است چراکه قدیمی ترین دانشگاه کشور و پیرامون آن 70 تا 80 درصد کتاب کشور، در این خیابان در دسترس است و در واقع نمایشگاه کتاب در این خیابان بدون هزینه دولت شکل گرفته است.
دانشگاه تهران محل برگزاری عمده ترین تظاهرات دانشجویان این دانشگاه است، همچنین تجمع روحانیون و مراسم استقبال از حضرت امام در برابر مدخل ورودی دانشگاه تهران روی داده است.
رئیس ستاد شورایاری های شهر تهران گفت: این پهنه از دروازه دولت آغاز می شود و طرحی که برای این پهنه مدنظر بوده بازسازی کانون های فرهنگی، هنری و آموزشی، ساماندهی و تقویت عملکردی بخش تولید و توزیع و عرضه کتاب و تشویق مردم و بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در این بخش بوده است.
مسجدجامعی در خصوص پهنه جماران نیز یادآور شد: «این پهنه خاطرات بسیاری از دوران انقلاب را در خود جای داده است. روستای جماران واجد سه ارزش تاریخی، فرهنگی و گردشگری برای توسعه است. جماران را در متون کهن جاموران گفته اند و چهره های نامداری از این پهنه برخاسته اند، در تاریخ تهران نیز از محلات قدیمی و با هویت شمیرانات محسوب می شده است و بعد از پیروزی انقلاب در زمان جنگ نیز مأوای مرحوم امام خمینی بوده و حاوی خاطرات بسیاری از حضور مردم، رزمندگان و رجال سیاسی است.»
محور کوهساران در شمال جماران زمینه ساز گسترش گردشگری است. حفظ و احیای باغ ها و فضاهای تاریخی جماران، ایجاد موزه جماران، ایجاد حوزه امام، دسترسی آسان به جماران و حسینیه جماران و امکان بازدید از آن از جمله برنامه هایی است که در طرح ساماندهی پهنه جماران پیش بینی شده است.
وی یادآور شد: «باید حس و حال این محله به عنوان محل اقامت امام خمینی(ره) در 10 سال رهبری انقلاب و منزل کوچک، ساده و صمیمی ایشان حفظ شود.»
رئیس ستاد شورایاری های شهر تهران با اشاره به اختصاص بودجه ای برای ساماندهی این فضا در اعتبارات سال آینده شهرداری تهران اظهار امیدواری کرد: «با هزینه این اعتبار در محل مناسب، بافت تاریخی این محل با همان سادگی که امام در آن سال ها زندگی می کردند، حفظ شود.»
ساماندهی پهنه های انقلاب اسلامی در سه فاز تعریف شده است و برای هر فاز مدت زمانی پنج ساله در نظر گرفته شد، تا پهنه های ایران، انقلاب، رودکی و جماران بازسازی شود. علاوه بر آن در این طرح پیش بینی شده تا 30 نقطه تاریخی به مناسبت سی امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی مورد ساماندهی و بازسازی قرار گیرد، موضوعی که با ورود به سی ودومین سال پیروزی انقلاب هنوز جامه عمل نپوشیده است.
عضو شورای شهر تهران در این مورد یادآور شد: «با آنکه اعضای شورای شهر در هنگام بررسی این طرح، همگی به اجرای آن رای مثبت دادند ولی در عمل چنین اتفاقی نیفتاده و در این حوزه جز برای تبلیغات رسانه ای سرمایه گذاری انجام نشده است. وقتی صحبت از انقلاب اسلامی و تجلیل از آن می شود، همه با سلام و صلوات و مشتاقانه از آن صحبت می کنند ولی هنگام عمل هیچ اتفاقی نمی افتد.»
هر چند بسیاری از مطالعات مربوط به ساماندهی و بازسازی پهنه های انقلاب اسلامی در برنامه چهارم توسعه مورد پیش بینی قرار گرفته بود ولی از آنجایی که شهرداری در سال های اخیر در حوزه فرهنگ موثرتر و قوی تر عمل کرده اجرای طرح ساماندهی پهنه های انقلاب به شهرداری تهران محول شده است.
طرحی که با وجود گذشت دو سال از تصویب و ابلاغ آن در حوزه عملیاتی هیچ پیشرفتی نداشته و پس از گذشت دو سال از برنامه پنج ساله این طرح ساماندهی در فاز یک بدون کوچک ترین اتفاقی سپری شده است. باید دید با تصویب بودجه ای مستقل برای ساماندهی پهنه جماران در سال آینده، شاهد تغییراتی در این حوزه خواهیم بود یا خیر.