مراحل تاریخی سلفی‌گری‏

مسعود فولادفر
سلفیت مکتبی است مبتنی بر بازگشت به سیره و اندیشه که با عنوان حدیث گرایی شناخته می شود. عمده ویژگی های این مکتب اخذ به ظواهرآیات و روایات و نفی هر گونه تفسیر و تاویل ، حدیث گرایی افراطی، تقلید محض از رفتار و اعمال سلف، گریز از نوآوری و اجتهاد می باشد. این جریان فکری در پی علل و عواملی شکل گرفت که مهم ترین آنها ضایعه جبران ناپذیر از دست رفتن گنجینه احادیث پس از منع کتابت حدیث در زمان عمر، تلاش های معاندان و مخالفان در ترویج اسرائیلیات و خرافات، امکان بودن تمسک به ظواهر احادیث، آشنا نبودن بسیاری از سلفیون با علوم عقلی و حقایق عمیق اسلامی، دور نگه داشته شدن مردم از معارف اهل بیت(ع)، جدال های مکاتب کلامی و ظهور افکار گوناگون و نیز پیدایش مکاتب رای و قیاس و اجتهادات عقلی است.
الف: سلفیت نخستین
پیشگامان سلفیت نخستین مالک بن انس، سفیان بن ثوری، ابن ابی لیلی، داوود بن اصفهانی، ابن مبارک اسحاقِ بن راهوی و حسین بن علی کرابیی بودند. این دوره که همان ویژگی های فوق الذکر سلفیت را داشتند در مکتب حدیثی احمد بن حنبل به عنوان یک اندیشه و روش سامان یافته تجسم یافت. عقاید اشعری که بعدها انجام یافت تلفیقی بود از عقاید و مکتب احمد که با نوعی عقلانیت آن را تعدیل کرده بودند. اگر چه چالش های بین متکلمان اشاعره و اهل بیت حدیث به مرور تشدید شد و به انزوای اهل حدیث و سلفیت نخستین و غلبه اشاعره منجر شد.
ب: سلفیت قرن هشتم:
با ظهور ابوالعباس احمد بن عبدالحلیم معروف به ابن تمیمه و شاگردش ابن القیم جوزی در این قرن سلفیت احیاء مجدد گردید و در قالبی ضد علوی و با گرایشات عثمانی، علاوه بر عقاید و افکارات سلفیت اول، بدعت شمردن و شرک دانستن تبرک، توسل، شفاعت، زیادت قبور اولیاء، بزرگداشت موالید و وفایات، در حوزه توحید و بدعت، و... را نیز به سلفیت افزود.‏‎
‎ج: سلفیت جدید
‏ سلفیت قرن هشتم که با تبعید و زندانی شدن ابن تیمیه و مردود شدن افکارش به حاشیه رانده شده بود با بروز محمد بن عبدالوهاب نجدی در قرن دوازدهم جان دوباره ای گرفت و این بار نیز بر گستره عقاید خود با حرام دانستن مظاهر تمدن جدید از قبیل رادیو، تلفن، قهوه، کتب منطق و بدعت شمردن آن افزود. در این دوره سلفیت با شدت بیشتری به میدان آمد و با همکاری و حمایت حکومت آل سعود به ترویج و تبلیغ خود همت گمارد. این تلاش ها بویژه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و به جهت تقابل با افکار انقلابی حضرت امام و اندیشه اسلام ناب محمدی (ص) و با حمایت های سیاسی
بین المللی و نیز ذخایر سرشار منابع نفتی، امروزه گستره ای بین المللی یافته و سالانه میلیاردها دلار آمریکایی و ریال سعودی را به خود مصروف می دارد.