بازی برزیلی در پرونده هسته‌ای ایران

مجتبی نجفی
بازی برزیلی در پرونده هسته ای ایران آغاز شد. به نظر می رسد که برازیلیا قصد دارد نقش ویژه‌ای در یکی از چالش برانگیز ترین اختلاف های ایران و غرب ایفا کند. رئیس‌جمهور برزیل که از اعضای غیردایم شورای امنیت است در مقاطع مختلف مخالفت خود را با اعمال تحریم‌های جدید علیه کشورمان ابراز کرده است اما به نظر می‌رسد که این بار قصد دارد با همکاری قدرت های نوظهورمانند هند و آفریقای جنوبی و با استفاده از تردید های چین و روسیه در تشدید تحریم ها علیه کشورمان خود را به عنوان یکی از طرف های فعال در پرونده هسته ای ایران معرفی کند. زمانی که هیلاری کلینتون در تور آمریکای لاتین خود با پاسخ منفی داسیلوا برای پیوستن به کشورهای حامی تحریم ایران مواجه شد به خوبی متوجه شد که برای قانع کردن برزیل در پرونده هسته‌ای ایران مسیر طاقت فرسایی دارد. اما برزیل روز پنج شنبه نشان داد که نه تنها مخالف است بلکه قصد ایجاد جبهه مشترک در برابر تلاش‌های غرب برای تحریم ایران را نیز دارد. جبهه ای که محور اتحاد آن منافع اقتصادی است و اعضای ان چندان به متشنج شدن اوضاع در مناطق حساس جهان به خصوص خاورمیانه ندارند.
بر همین مبنا قرار بود پنج شنبه ابتدا سران گروههای ایباس (برزیل،آفریقای جنوبی و هند) و سپس روز جمعه سران کشور های بریک(برزیل ،روسیه ،چین و هند) چالش هسته ای اخیر ایران و بحث تحریم های جدید را علیه کشورمان بررسی کنند اما به دلیل زلزله ای که اواخر هفته گذشته در چین رخ داد رئیس جمهور هوجین تائو مجبور شد سفر خود را به آمریکای لاتین خاتمه دهد و بلافاصله به کشور خود بازگردد. وی قرار بود علاوه بر شرکت در نشست روز جمعه بریک از ونزوئلا و شیلی هم دیدار کند. اما زلزله باعث شد هر دو نشست روز پنج شنبه برگزار شود و داسیلوا این فرصت را پیدا کرد تا در آستانه سفر خود به تهران به ایران اعلام کند کشورش در رد تشدید تحریم ها تنها نیست . ایباس و بریک گروه هایی هستند که اعضای آن را قدرت های نوظهوری تشکیل می‌دهند که چند سالی است مسیر توسعه را با شتاب فراوانی طی می کنند. خبرگزاری فرانسه گزارش داد که سلسو اموریم وزیر امور خارجه برزیل روز پنج شنبه در کنفرانس مطبوعاتی با ابراز رضایت از برگزاری دو نشست اعلام کرد که دیدار های دو جانبه ای که میان داسیلوا با هوجین تائو همتای چینی و مانموهان سینگ نخست وزیر هند برگزار شدند نشان داد که این کشورها دیدگاه های مشترکی در مورد تحریم ایران دارند. این دیدگاه های مشترک در پرونده هسته‌ای ایران از نظر آموریم تردید در مورد کارآمدی تحریم ها علیه ایران است.
وی با اشاره به تاثیر منفی تحریم ها خاطرنشان کرد که در صورت اعمال مجازات های جدید این مردم ایران هستند که باید پیامدهای تحریم را تحمل کنند. » وزیر امور خارجه برزیل دستیابی به یک راه‌حل دیپلماتیک را ممکن دانست . در همین راستا خبرگزاری ریانووستی نیز به دیدار دیمیتری مدودف رئیس جمهور روسیه و لوئیز داسیلوا رئیس‌جمهور برزیل اشاره کرد.«ناتالیا تیماکووا» دبیر مطبوعاتی رئیس جمهور روسیه با اعلام این خبر اظهار داشت: «گفتگوی دو رئیس جمهور بیشتر در مورد مسائل بین المللی، از جمله بررسی برنامه هسته‌ای ایران بود». وی به جزئیات این دیدار اشاره‌ای نکرد اما همزمان آندره نسترنکو سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه از به تعویق افتادن تحریم‌ها در شورای امنیت سازمان ملل متحد خبر داد. وی گفت:«در حال حاضر در مورد مفاد تحریم جدید گفتگوهایی صورت می‌گیرد اما امکان دارد تصویب قطعنامه جدید هفته ها و حتی ماهها طول بکشد. این در حالی است که رئیس‌جمهور روسیه در کنفرانس مشترک مطبوعاتی با همتای آرژانتینی خود در بوینس آیرس اعلام کرد که تصویب تحریم های جدید علیه ایران در شورای امنیت غیر ممکن نیست اما در عین حال ابراز امیدواری کرد که راه حلی دیپلماتیک برای این موضوع یافت شود.
وی در انستیتو بورکینگز واشنگتن نیز مدعی شده بود که ایران به پرسش های آژانس و جامعه بین الملل بی توجه است اما همزمان برای حل دیپلماتیک این مسئله ابراز امیدورای کرده بود. از طرفی پیراژیبه تاراگو معاون سیاسی وزارت امور خارجه برزیل نیز در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با فرستاده ویژه جاکوب زوما رئیس جمهور آفریقای جنوبی اعلام کرد که میان برزیل و آفریقای جنوبی در مورد تداوم گفتگو برای یافتن راه حلی در پرونده هسته ای ایران تفاهم کامل وجود دارد.» از سوی دیگر مقامات برزیل خواسته‌هایی نیز از کشورمان دارند. آموریم وزیر امور خارجه خواستار انعطاف بیشتر از سوی ایران شد و تاراگو نیز از تهران خواست شفافیت بیشتری از خودنشان دهد و به همه به خصوص آژانس بین المللی انرژی اتمی ثابت کند که در برنامه هسته ای خود اهداف مسالمت آمیزی را دنبال می کند.
پیش از این نیز داسیلوا اعلام کرده بود که در سفر خود به تهران قصد دارد به مقامات کشورمان اعلام کند که از تلاش برای تولید تسلیحات اتمی دست بردارد». ادعایی که بارها از سوی غرب بدون ارائه مدرک معتبر مطرح شده و بارها نیز کشورمان آن را رد کرده است. انگیزه های زیادی در تلاش های برزیل برای ایفای نقش بیشتر در پرونده هسته ای وجود دارد. برزیل قدرت نوظهوری است که در باشگاه اتمی جهان حضور دارد. سالهای طولانی است که این کشور در مسیر توسعه قرار گرفته و مدت هاست از رشد اقتصادی 5 درصدی ثابت با کمترین تورم ممکن برخوردار است. برزیل حتی خواهان کسب حق وتو در شورای امنیت است و بر همین اساس تلاش می کند مساعی دیپلماتیک خود را در روابط بین الملل افزایش دهد. داسیلوا در عرصه سیاست خارجی مدت هاست تلاش کرده ضمن ایجاد روابط نزدیک اقتصادی با قدرت های بزرگ در برخی مسائل بین المللی نیز استقلال نسبی خود را در عین حفظ همکاری های گسترده حفظ کند. داسیلوا انگیزه ای برای دفاع از تحریم های ایران ندارد زیرا به اعتقاد وی برزیل نزدیک به یک میلیارد دلار صادرات سالانه به تهران دارد در حالی که هیچ وارداتی ندارد.
این واقعیتی است که نه تنها برزیل بلکه سایر قدرت های نوظهور مانند چین و ترکیه و تا حدود کمتری هند را با تردیدهای جدی در تشدید تحریم ها علیه کشورمان مواجه می کند. این کشورها از سویی قصد دارند روابط خود را با قدرت های برتر در سطح مناسبی نگه دارند و از سوی دیگر خواهان برقراری روابط گسترده اقتصادی با قدرت های منطقه ای مانند ایران هستند. کشورهایی مانند برزیل به خوبی دریافته اند که مخالفت آنها با تحریم کشورهایی مانند ایران در برابر چشم پوشی از منافع ناشی از این روابط هزینه کمتری دارد و بر همین اسا س تعویق تحریم ها را به عنوان راهبرد خود انتخاب می کنند. به همین دلیل است که علاوه بر برزیل کشورهایی مانند ترکیه نیز نسبت به تحریم ایران منتقد هستند و داود اوغلو وزیر امور خارجه این کشور در آستانه سفر خود به تهران از مذاکرات انحصاری 1+5 و بازی ندادن سایر اعضای غیر دایم شورای امنیت شکایت دارد.
دو جلسه در 24 ساعت
اما همزمان با تلاش برزیل و قدرت های نوظهور کشورهای گروه 1+5 نیز تلاش های خود را برای تصویب تحریم ها علیه کشورمان شدت بخشیده اند. روزهای چهارشنبه و پنج شنبه دومین و سومین جلسه اعضای این گروه در مورد پرونده هسته ای ایران برگزار شد. نخستین جلسه که در روز پنج‌شنبه نوزدهم فروردین برگزار شد از سوی نمایندگان این شش قدرت جهان سازنده توصیف شد. دومین جلسه چهارشنبه هفته پیش برگزار شد که به مدت سه ساعت ادامه داشت و این نمایندگان چین و روسیه بودند که روند این مذاکرات را مثبت ارزیابی کردند. صبح پنج شنبه بلافاصله جلسه سوم نیز برگزار شد که پس از آن مارک لایال گرانت، نماینده بریتانیا ،ژرژ آرو نماینده فرانسه از روند مذاکرات اظهار رضایت کردند.
به گزارش بی بی سی گرانت اعلام کرد که در جلسه پنج شنبه نظرات کشورهای چین روسیه و فرانسه در نشست چهارشنبه شب مورد بررسی قرار گرفت. ویتالی چورکین و لی بائودونگ نمایندگان دایم روسیه و چین در سازمان ملل متحد نیز جلسه برگزار شده را مفید و سازنده ارزیابی کردند. از سوی دیگر خبرگزاری رویترز با اشاره به بر گزاری جلسات گروه 1+5 از شدت گرفتن روند مذاکرات در مورد پرونده هسته ای ایران خبر داده است. کشورهای اروپایی به همراه نماینده امریکا بعداز ظهر پنج شنبه نیز با یکدیگر دیدار داشته‌اند. این خبرگزاری به نقل از دیپلمات های غربی آورده است که احتمال دارد جلسات شش قدرت جهانی برای تسریع در روند گفتگوها روزانه انجام شود.
دیپلمات ها به خبرگزاری رویترز گفته اند که نمایندگان چهار کشور غربی این گروه بعد از ظهر پنجشنبه با یکدیگر دیدار کردند. آمریکا به همراه متحدان غربی خود فرانسه، بریتانیا و آلمان علاقه مند است حداکثر تا ماه آینده تحریم‌های جدید علیه ایران تصویب شود. محور مذاکرات این کشورها با چین و روسیه نیز پیش نویس قطعنامه ای است که در ماه ژانویه علیه ایران تنظیم شد و در آن مجازات‌های تازه‌ای علیه کشورمان در 5 محور تقویت تحریم‌های تسلیحاتی موجود ،تحریم تجاری و انسداد دارایی‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران ،تحریم سرمایه گذاری های تازه در صنایع انرژی،بانکداری و کشتیرانی پیش بینی شده است. اما سیر گفتگو ها نشان می دهد که چین مانع اصلی برای اتخاذ تحریم های شدید علیه ایران است. روسیه نیز از تحریم های هوشمند استقبال می کند هر چند که در این مسیر همراهی بیشتری از خود نشا ن داده است.
مخالفت چین و بازی دوپهلوی روس ها به احتمال فراوان مانع از اتخاذ تحریم های تازه علیه کشورمان خواهد شد. به همین دلیل است که رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا روز چهارشنبه تلویحا اعلام کرد ه واشنگتن برای پذیرش قطعنامه معتدل تر آمادگی دارد. گیتس اصل تصویب تحریم‌ها را مهم‌تر از تدابیر به کار رفته در قطعنامه ها دانست و مدعی شد که منزوی کردن ایران بسیار مهم تر از محتوا و بندهای قطعنامه است.» در نظر وزیر دفاع امریکا قطعنامه جدید سازمان ملل متحد سکوی پرتاب کشورهایی است که قصد دارند به اقدامات شدیدتری علیه ایران دست بزنند. به عبارتی آمریکایی ها قصد دارند از قطعنامه چهارم علیه کشورمان به عنوان دستاویزی حقوقی استفاده کنند. در همین راستا چهارشنبه شب ویلیام برنز معاون وزیر امور خارجه آمریکا در سنا اذعان کرد که اعمال تحریم های تازه علیه کشورمان چالش برانگیز است.