شیوه‌های شیطانی راهبرد فتنه

امیرحسین شریفی
فتنه نسبت به وضع سابق و نظم ظاهری موجود، امری ناپسند و شر به شمار می‌آید زیرا متضمن اختلال و اضطراب است اما نسبت به نتیجه‌ای که از آن حاصل می‌شود، خیر یا شر بودن آن به نوع مواجهه افراد یا جوامع با آن بستگی دارد. در عین حال این معنای لغوی دارای لوازمی است که آرام آرام به یکی از معانی این واژه هم تبدیل شده است. لازمه در آتش قرار گرفتن انسان این است که انسان به حالت اضطراب می‌افتد، سپس این اضطراب از اضطراب بدنی و جسمی توسعه می‌یابد و اضطراب‌های روحی و باطنی را نیز در بر می‌گیرد به همین دلیل به اضطراب‌ها و تزلزل‌های درونی، باطنی و روحی که در حوزه باورهای دینی و نظام ارزشی فرد می‌شود نیز «فتنه» گفته می‌شود. به تعبیر دیگر، اموری را که موجب چنین تزلزل‌ها اضطراب‌هایی در حوزه‌های اعتقادی، باورها و ارزش‌های فرد می‌شود، «فتنه» می‌نامند.
به امتحا و بلا و اختیار نیز به این دلیل فتنه گفته می‌شود که موجب اضطراب و تزلزل و نگرانی انسان می‌شود به دلیل نگران بودن از نتیجه امتحان، انسان دچار اضطراب و تزلزل می‌شود به همین دلیل به امتحان نیز فتنه گفته می‌شود. فتنه در دین یعنی اینکه کسانی تلاش می‌کنند به شیوه‌های شیطانی و با القای شبهه‌های فکری و اعتقادی، باورهای دینی مردم را متزلزل و مضطرب کنند. آیه هفتم از سوره آل‌عمران ناظر بر فتنه‌های است که عده‌ای با تمسک به متشابهات دینی و نادیده گرفتن محکمات در باورهای دینی مردم ایجاد می‌کنند:
هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن ام الکتاب و اخر متشابهات فأما الذین فی قلوبهم زیغ فیتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنه و ابتغاء تأویله...
در حقیقت این گروه می‌کوشند به صورت پنهان و با پوشش ایمان و در قالب تفسیر قرآن و فهم متونه دینی، با اصل دین به مبارزه بپردازند به همین دلیل بسیاری از مردم، حتی بسیاری از نخبگان، به آسانی نمی‌توانند انگیزه‌های اصلی آنان را تشخیص دهند.
فتنه‌گری در دین یکی از خطرناک‌ترین شیوه‌های مبارزه با اسلام و معارف اسلامی است و به مراتب از مبارزات فیزیکی و نظامی خطرناک‌تر است، زیرا دشمن در شیوه‌های فتنه‌گری معمولاً از طریق سلاح‌های نرم و به شیوه‌ی مسالمت‌آمیز و از راه قلم و رسانه می‌کوشد تا افکار و اندیشه‌های مسلمانان را به انحراف بکشاند و خود را در چهره دوست و به عنوان خیرخواه مسلمانان معرفی کند به همین دلیل بسیاری از افراد در این مواقع حای دوست و دشمن را اشتباه می‌گیرند.
البته با بررسی موارد کاربرد واژه فتنه رد معنای «آزمایش»، به دست می‌آید که هر آزمایشی را فتنه نمی‌گویند، بلکه این تعبیر شامل آزمایش‌های دشوار، مبهم و پیچیده می‌شود؛ آزمون‌هایی که در آن، تشخیص راه از چاه و آب از سراب نباشد. قرآن کریم می‌فرماید: احسب الناس ان یبرکوا ان یقولوا آمنا و هم لایفتنون و لقد فتنا الذین من قبلهم فلیعلمن‌الله الذین صدقوا و لیعملن الکاذبین.
صرف ادعای ایمان نشانه سعادتمندی فرد و رضایتمندی خداوند از او نیست، مدعیان باید بتوانند در شرایط فتنه، ادعای خود را به اثبات برسانند. از اینجا معلوم می‌شود ایمان بدون بصیرت و دین بدون سیاست، نه فقط سعادت فرد را تضمین نمی‌کند که اصولاً مورد قبول خداوند هم نیست.
مؤمنان واقعی کسانی هستند که در شرایط فتنه می‌توانند ایمان خود را نگه دارند و کسی می‌تواند از چنان شرایطی سربلند بیرون آید که بصیرت کافی داشته باشد و شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم بر روزگار خود را به خوبی بشناسد و از مناسبت‌ها و معادلات قدرت و سیاست آگاهی داشته باشد.
بحث ما در این نوشتار بیشتر به فتنه‌های سیاسی و اجتماعی ناظر است و با توضیحاتی که ارائه شد، اجمالاً می‌توان نتیجه گرفت که «فتنه» در ادبیات اسلام، در بیشتر موارد، به آزمایش‌های پیچیده و بسیار مبهمی ناظر است که هر کسی تاب و توان موفقیت در آنها را ندارد؛ جاهایی که حق و باطل به هم در می‌آمیزند و به هم مشتبه می‌شوند، به گونه‌ای که به سادگی نتوان حق را از باطل تشخیص داد. در چنین مواردی است که بعضی به گمان پیروی از حق، به دنبال باطل می‌روند و عملاً در زمره مخالفان حقیقت قرار می‌گیرند، اما خود گمان می‌کنند که کاری نیکو انجام می‌دهند.
در شرایط فتنه مسائل آنقدر به هم آمیخته می‌شود که حتی افراد زیرک هم به سادگی نمی‌توانند تشخیص دهند که حق کدام است و باطل کدام و راه کجا و چاه کجا و آب کدام است و سراب کدام؟
شرایط فتنه سیاسی است که دو گروه که هر دو در ظاهر اهل قبله و نماز و روزه‌اند، در مقابل یکدیگر صف‌آرایی می‌کنند. در چنین شرایطی تشخیص وظیفه چندان آسان نیست. مبارزه با کسانی که سوابق بسیار درخشان در اسلام دارند و از سوی پیامبر طلحه‌الخیر و سیف‌الاسلام لقب یافته‌اند ساده نیست. مهم‌تر از اینها، تقابل با جبهه‌ای است که در آن یکی از همسران پیامبر(ص) که خداوند از آنان به عنوان «ام‌المؤمنین» یاد می‌کند قرار دارد.
ایستادگی در برابر کسانی که وقتی صدای اذان می‌آید، بلافاصله به صف نماز می‌ایستند و قرآن را واسطه قرار می‌دهند و آن را بر سر نیزه می‌کنند، بصیرت بالایی می‌طلبد. مبارزه و تقابل با کسانی که صدای قرائت قرآنشان از بسیاری افراد دلربایی می‌کند چهره‌های مذهبی و پیشانی‌های پینه‌بسته‌شان از سجده‌های طولانی از خوف خدا نشان دارد، در نوشتن و توصیف ممکن است ساده بنمایاند، اما در عمل کاری بسیار دشوار است و به بصیرت و حقیقت‌شناسی ویژه‌ای نیاز دارد.