فرهنگ عاشورا در برابر ناتوی فرهنگی

قاسم رحمانی
عاشورا گنجینه‌ای است که پایان نمی‌پذیرد و هر زمان می‌توان از آن برای اصلاح امور به‌ویژه بالا بردن بصیرت جامعه استفاده کرد. کارکردهای فرهنگی عاشورا، می‌تواند بسیاری از مشکلات جوامع را مرتفع سازد به شرط اینکه عامل بودن به پیام‌هایی این واقعه بزرگ به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود و عاشورا در عاشورا محصور و مبحوس نماند.
استفاده از یک فرصت ناب
منبر و مداحی از ابزارهای موثر برای انتقال مفاهیم و پیام‌های عاشوراست. این پیام‌ها در ابعاد مختلف می‌تواند منتقل شود. اگر مقصود از برگزاری مراسم ایام محرم، فقط عزاداری و سوگواری باشد مأجور درگاه خداوند است اما واقعاً‌ حیف نیست از چنین فرصت‌های گرانبهایی برای ترویج فرهنگ عاشورا استفاده نشود؟! به طور مثال اگر بحث عمل به تکلیف در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی تبیین شود و سپس در طول سال به مناسبت‌های مختلف این بحث ادامه یابد آیا مشکل دیگری باقی می‌ماند که رفع نشده باشد. عمل به تکلیف یعنی اینکه از کنار اتفاقات به سادگی عبور نکنیم و در حد توان به همنوع خود کمک کنیم. نگوییم حل مشکلات دیگران به عهده خودشان یا دولت است. به یاد بیاوریم سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی و سپس دفاع مقدس را که روحیه تکلیف‌گرایی، چگونه مکشلات را در بحبوحه تجاوز دشمنان، کاهش می‌داد.
مقابله با تحریف در دین و خرافات یکی دیگر از کارکردهای فرهنگی عاشوراست. چه خوب است اگر ساعت‌ها عزاداری می‌کنیم حداقل یک سخنرانی 20 دقیقه‌ای راجع‌به یکی از درس‌ها و عبرت‌های عاشورا توسط یک روحانی خوش صحبت و اصطلاحاً باسواد و پرمطالعه ایراد شود. با توجه به تلاش دشمنان برای ایجاد بدعت‌ها و انحرافات در ارزش‌های دینی، می‌توان از ظرفیت‌ عزاداری محرم برای مقابله با آنها استفاده کرد.
بحث امر به معروف و نهی از منکر که از ارکان واقعه عاشورا بوده و تبیین مبانی و روش‌های آن قطعاً باید با رفتار و گفتار برگزارکنندگان مراسم عزاداری انجام شود. در حال حاضر جامعه ما دچار منکرات عدیده‌ای است. از طرفی بعضی به دلیل اینکه نمی‌خواهند مورد اعتراض دیگران واقع شوند از امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر پرهیز می‌کنند. تبیین وظیفه خطیر آحاد جامعه در بحث امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، می‌تواند مردم را به سوی انجام وظیفه تشجیع کند. به این ترتیب بسیاری از ناآگاهی‌ها و عوارض آن کاهش خواهد یافت.
وقتی بحث مبارزه با طواغیت که از درس‌های عاشوراست پیش می‌آید همگان به فکر مبارزه سیاسی یا نظامی می‌افتند و حال آنکه در روزگار جنگ نرم، باید طواغیت فرهنگی یا به تعبیر دیگر وجوه فرهنگی طاغوت‌های زمانه ما، شناسانده شود. یزید و معاویه بارها برای مردم شناسانده شده‌اند و باز هم باید این کار انجام شود اما آشنا کردن مردم با ترفندهای آمریکا و رژیم صهیونیستی و متحدان آنها برای انهدام ارزش‌ها و تخریب روحیه معنوی ملت ایران و دیگر ملت‌های مسلمان، باید از تریبون‌هایی که به نام امام حسین علیه‌السلام ایجاد می‌شود، انجام بپذیرد.
راهکارهای مقابله با تهاجم فرهنگی دشمن و ابزاری که برای نوآوری در زمینه فرهنگ عاشورایی وجود دارد،‌ در همین اجتماعات باید مورد بررسی قرار گیرد و به زبانی همه فهم تبیین شود. این مسایل اکنون در برخی هیأت‌ها و تکایا و مساجد رعایت می‌شود اما تعداد آنهایی که اینگونه روشنگری‌ها را انجام نمی‌دهند کم نیست. مبارزه با جنگ نرم دشمن باید از اجتماعات حسینی آغاز شود.
کم‌کاری در حوزه فرهنگی
ابزارهای زیادی برای تبیین فرهنگ عاشورا وجود دارد. کتاب، فیلم، تئاتر و اینترنت از مهم‌ترین وسایل‌اند. لیکن قالب‌ها باید کمی تغییر کند. در زمانه ما تبلیغ غیرمستقیم در همه زمینه‌ها بهتر جواب داده است. هم باید مستقیماً‌ به واقعه عاشورا اشاره شود و هم از مصادیق امروزی آن باید بهره برد.
در همین سال‌های اخیر چند رمان درباره دفاع مقدس منتشر شد که استقبال چشمگیر مردم را دنبال داشت. این مساله می‌تواند درباره رمان‌های عاشورایی هم اتفاق بیفتد و در دل آن نوشته‌ها، مفاهیم کلیدی خط سرخ حسین علیه‌السلام را بیان کرد و توضیح داد. در عرصه سینما و تلویزیون تولید در زمینه عاشورا بسیار کم بوده به طوری که سالهاست شاهد تکرار چندباره فیلم‌ها و سریال‌های ساخته شده در سنوات قبل هستیم. با وجود اسطوره‌هایی چون حضرت ابوالفضل‌العباس علیه‌السلام، حبیب‌بن‌مظاهر و دیگر یاران امام حسین‌ علیه‌السلام، شاهدیم که اسطوره‌های غلو‌شده شرقی و غربی در سیمای جمهوری اسلامی، مورد استقبال قرار می‌گیرند. پرداختن به پیام‌ها و درس‌های واقعه عاشورا در فیلم‌ها و رمان‌ها بسیار مهم است، چه با روایت واقعه عاشورا و چه در قالب مصادیق آن همچون دفاع مقدس یا حتی یک رویداد اجتماعی در سال 88.
تزریق این مفاهیم در کتب درسی دانش‌آموزان و دانشجویان نیز باید به صورت مستقیم و غیرمستقیم انجام شود. حتماً‌نباید در کتاب بینش اسلامی این امر صورت بگیرد بلکه از ادبیات فارسی گرفته تا درس عربی و از تاریخ و جغرافی تا آمادگی‌دفاعی می‌توان از آموزه‌های عاشورا استفاده کرد.
و بالاخره اینکه عاشورا حامل درس‌های بسیاری است که اگر از همین یک گنجینه درست استفاده کنیم، جامعه‌ای پرنشاط و مصلح خواهیم داشت. عاشورایی که مسببین به وجود آمدنش مشتی حرام‌خوار بودند که حب ریاست و حکومت را بر بهترین ابناء بشر ترجیح دادند و شقی دو عالم شدند.