روابط آمریکا و روسیه در مسیر دشوار

سیدکاظم رضایی
در ماههای اخیر مناسبات آمریکا و روسیه با دست‌اندازهایی مواجه شده است. همزمان با سفر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه به واشنگتن، شورای روابط خارجی آمریکا با انتشار گزارشی اعلام کرد، تبدل شدن روسیه به یک کشور اقتدارگرا می‌تواند پتانسیل همکاری مسکو و واشنگتن را در موضوعات امنیت بین‌الملل تحلیل بخشد. شورای روابط خارجی آمریکا، از جمله موثرترین موسسات تحقیقاتی آمریکا در عرصه سیاست خارجی این کشور به شمار می‌آید. به اعتقاد این شورا، فاصله روسیه تحت رهبری ولادیمیر پوتین با معیارهای دموکراتیک و همچنین نحوه مناسبات این کشور با جمهوری‌های شوروی سابق موجب بروز مشکلاتی در روابط مسکو و واشنگتن شده است.
تحلیل گزارش شورای روابط خارجی آمریکا در یک نگاه کلی حاکی از آن است که روابط مسکو و واشنگتن در مسیر نادرستی قرار گرفته است؛ اما این شورا در عین حال به دولت بوش هشدار داده است چنانچه با دولت روسیه همکاری نکند، به طور موثر نمی‌تواند با برخی از مشکلات نظیر برنامه هسته‌ای ایران مقابله کند. پیش از انتشار گزارش شورای روابط خارجی آمریکا، روزنامه واشنگتن‌پست نیز به نقل از مقامات ارشد دولت بوش از تلاش کاخ سفید برای بازبینی در روابط مسکو و واشنگتن خبر داد. این تلاشها در حالی شروع شده است که روسیه تاکنون به رغم فشارهای آمریکا به همکاری هسته‌ای با ایران ادامه داده و همچنان با تحریم تهران در شورای امنیت سازمان ملل مخالفت می‌کند. دولت پوتین همچنین در یک ابتکار شجاعانه رهبران بلندپایه جنبش فلسطینی حماس را در شرایطی که آمریکا این جنبش را گروه تروریستی خوانده، به مسکو دعوت کرد. در واشنگتن این رویکرد دولت روسیه به نوعی تقابل با سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه دولت بوش ارزیابی شده است.
روسیه پس از احیای نسبی اقتصاد خود، تقویت قدرت نظامی و اتخاذ سیاست خارجی فعال، به دنبال کسب موقعیت برتر در تحولات جهانی است. به اعتقاد دولتمردان آمریکایی، اگرچه کاخ سفید برای حل برخی مشکلات جهانی به همکاری با روسیه نیاز دارد، اما در عین حال اتخاذ مواع مستقل از جانب پوتین نگرانی‌هایی را در واشنگتن ایجاد کرده است. به رغم همکاری روسیه با آمریکا در جنگ افغانستان، دولت پوتین به دلیل دخالت آمریکا در بحران چچن و همچنین تلاش کاخ سفید برای تحمیل دموکراسی غربی در روسیه و جمهوری‌های شوروی سابق، دولت بوش را غیرقابل اعتماد می‌داند. استقلال نسبی روسیه در روابط خارجی و تلاش برای ایفای نقش تاثیرگذارتر در معادلات قدرت جهان و همچنین تاکید دولت پوتین بر حفظ نفوذ کشورش در جمهوری‌های شوروی سابق بویژه مخالفت با گسترش ناتو به این مناطق، مهمترین موضوعات چالش‌برانگیز در روابط مسکو و واشنگتن محسوب می‌شود. روند تحولات سیاسی بیانگر آن است که این چالش در سالهای آینده نیز تشدید خواهد شد.