حرکت به سوی بلوغ فکری

* تعریف و ویژگی های کرسی های آزادفکری در دانشگاه ها از نظر شما چیست؟ (تفاوتی بین کرسی های آزاد فکری، آزاداندیشی و نظریه پردازی قائل هستید؟)
** به نظرم اصل برگزاری کرسی های آزاد اندیشی حتی اگر شما دنبال هدف دیگری هم نباشید خودش اصالت دارد. برای اینکه اگر نشست هایی برگزار نشود و موافقین و مخالفین پیرامون موضوعات مختلف به بحث و گفتگو نپردازند، این ها به صورت عقده ای در دل و ذهنشان می ماند، و نتیجه اش یکسری آثار و پیامدهای غیراخلاقی و غیرعلمی است.
معنای این حرف این نیست که اگر ما این کرسی ها را راه اندازی کردیم رفتار غیراخلاقی به کلی محو می شود! خیر.
ولی دیگر قشر دانشجو حداقل حضورش در این حرکت های غیر اخلاقی بسیار کمرنگ می شود مثلا اگر 1000 نفر از اراذل در تهران جمع می شوند و حرف های زشت می زنند و بی حرمتی می کنند، نباید دانشجویی به آنها ملحق می کنند، و اگر اینطور شد وضع بد است. وگرنه آن 1000 نفر اراذل را راحت می توان جمع کرد ولی اگر 100 تا دانشجو به آنها ملحق شود این چیز خوبی نیست.
بنابر این اصل کرسی های آزاد اندیشی خیلی موضوعیت دارد. لذا من تاکید دارم که هم در حوزه اساتید و هم در حوزه دانشجویان، هر دو جداگانه این کرسی ها برگزار شود و اینطور نباشد که این کرسی ها فقط مربوط به دانشجویان باشد. طبیعتا این دو قشر در جلسات یکدیگر می توانند شرکت کنند. مثلاً اساتید در جلسات دانشجویی حضور پیدا کنند.
اصول کرسی های آزاداندیشی چیزی غیر از کرسی های نظریه پردازی است. در کرسی های نظریه پردازی، یک صاحب نظریه می خواهد یک حرف جدیدی را بزند و یک گرهی را باز کند، و به تعبیری علم را یک قدم جلو ببرد. یعنی ادعایش این است. ولی ممکن است این ادعا در جمع کمیته داوران رد شود.
ولی در کرسی های آزاداندیشی فرد نمی خواهد یک نظریه جدید بدهد. حرفی که دیگران از قبل گفته اند را می خواهد تکرار کند. این کرسی ها بیشتر مباحثه و گفتگو هستند تا نظریه پردازی و در این گفتگو ممکن است برخی حقایق روشن شود؛ برخی مطالب نفی شود، رد شود یا اثبات شود و این نتایج را نیز ممکن است داشته باشد.
اما کسی که می خواهد در این کرسی ها شرکت کند دنبال یک نظریه نو نیست. مثلاً فرض کنید بحث ولایت فقیه به عنوان موضوع یکی از جلسات مطرح شود. اینطور نیست که حالا در این زمینه یک حرف جدید زده شود.
ممکن است همان حرف های قبلی تکرار شود. اما مخاطبی که نشسته و ناظر بحث است و اطلاعات کمی دارد متوجه می شود که باید مطالعات بیشتری داشته باشد و بحث، عمیق تر از تصور او بوده است؛ و در مقام داوری هم با احتیاط بیشتری قدم برمی دارد.
بنابر این کرسی های آزاداندیشی یعنی برگزاری نشست های گفتگو. اما کرسی های نظریه پردازی یعنی برگزاری نشست هایی برای رسیدن به یک نظریه نو و باز شدن گرهی فکری که تا به حال هیچ متفکری آن را باز نکرده است.
* علت تأکید رهبری روی این موضوع را در چه می بینید؟
** به نظرم علت اینکه رهبری روی این نکته تاکید کرده است همین است. یعنی وقتی دانشجویان به بحث بپردازند.، هم بلوغ فکری پیدا می کنند و هم فرهنگ گفتگو. لذا رفتارهای غیرعلمی و اخلاقی دیگر کنارگذاشته می شود. یعنی وقتی کسی موقعیتی و تریبونی برای حرف زدن نداشته باشد شروع به شعار دادن و خرابکاری می کند ولی وقتی احساس کند که در دانشگاه هرحرفی که دارد را می تواند مطرح کند، دیگر این رفتارها بروز نمی کند.
* با توجه به این که به نظر می رسد تبیین حق پیچیده تر از تبیین باطل است. آیا نباید نگران این بود که به واسطه ضعف حامیان یک موضع حق یا حاکم شدن فضای تبلیغاتی و ژورنالیستی برجلسه، به آن موضع حق در افکار عمومی ضربه وارد شود؟
** طبیعتا کسانی که این کرسی ها را راه اندازی می کنند وظیفه دارند که به این کرسی ها جهت بدهند یعنی قرار نیست ما این کرسی ها را برگزار کنیم تا هر کسی که در آن شرکت کرد به اهدافش برسد. این طور نیست.
مثلا شما قبل از انتخاب موضوع و برگزاری جلسه باید بررسی کنید که آیا نیرویی دارید که بتواند به سوالات جواب بدهد یا نه.
حتی این نیرو می تواند دانشجویی از دانشگاه های دیگر باشد ولی اولویت این باشد که دانشجو از دانشگاه خودتان باشد.
حتی می توانید برنامه ریزی کنید. مثلاً به فردی بگویید که شما سه ماه دیگر باید درخصوص ولایت فقیه بحث کنید تا برود مطالعه کند، یا مثلا برود به اساتید مراجعه کند. مثلا استاد زید فردی است که دراین زمینه اطلاعات وسیعی دارد؛ برود و هر سوالی دارد از ایشان بپرسد. و وقتی کاملا در این موضوع پخته شد درمباحثه شرکت کند.
بنابراین نهاد راه انداز این کرسی ها باید از قبل تدبیر داشته باشد و مثلا برای جلسات ماه بعد، دو ماه بعد یا سال بعد برنامه ریزی داشته باشد.
* موضوعاتی که برای کرسی ها انتخاب می شوند باید چه خصوصیاتی داشته باشند؟
** (موضوعات مبنایی، مبتلا به دانشجویان و...) در صورت امکان چند مورد مثال هم بزنید.
من معتقدم موضوعاتی باید برای این کرسی ها انتخاب شود که الان درجامعه مطرح است. مثلا نیازی نیست شما جلسه ای درمورد اثبات وجود خدا برگزار کنید.
اما یکسری مباحث هستند که درجامعه ما بصورت جدی عیان و مطرح هستند. مثل حکومت دینی، سکولاریسم، ولایت فقیه و یا مباحث مربوط به انتخابات اخیر. و یا بحث درمورد طرح هدفمند سازی یارانه ها.
و یا گاهی مباحثی وجود دارد که الان درجامعه مطرح نیست ولی در اذهان وجود دارد و ذهن ها درگیر آن ها هستند مثلا نقد و بررسی اندیشه های دکتر شریعتی.
* نظر شما راجع به حضور هیئت داوران در جلسات مناظره چیست؟ چه کسانی باید داور باشند و نقش شان درجلسات مناظره چه می تواند باشد؟
** من پیشنهاد می دهم که یک هیئت داوران درجلسات حضور داشته باشند که حتی الامکان اساتید موجه دانشگاه باشند. یعنی دانشجویان با ایشان رودربایستی داشته باشند.
این هیئت داوران حضور داشته باشد که اگر دانشجویی حرف تندی زد یا مثلاً بحث درحال انحراف بود تذکر دهد. یعنی بداخلاقی ها را تذکر دهد. ولی اگر مثلا مغالطه یا سفسطه ای انجام شد در انتها تذکر دهد. یعنی اگر فرد حرفی غیر منطقی زد تذکر داده نشود. چون این به نظر خودش منطقی است. این غیر منطقی بودن را دانشجویان باید بفهمند. یعنی مجری تذکر ندهد. در واقع مجری در ابتدای جلسه آیین نامه مناظره را بخواند و پیش فرض ها را تعیین کند.
مثلا شما می توانید آیین نامه هیئت حمایت از کرسی های نظریه پردازی را مطالعه کنید، و می توانید از آن ها استفاده کنید.
درضمن سعی کنید جمعی از اساتید مذهبی داور باشند اگر یکوقت دانشجوی مذهبی نتوانست پاسخ سؤالی را بدهد آن استاد پاسخگو باشد که شبهه ای بی پاسخ نماند. حتی لازم نیست این اساتید حتما از دانشکده معارف باشند؟ شما می توانید از اساتید فنی هم دعوت کنید. چون ممکن است یک استاد نتواند مرتب شرکت کند.
یا می توانید یک استاد از معارف و دو استاد فنی دعوت کنید. هیئت داوران دو نفر هم باشند کافی است.
درمباحثات باید توجه داشت بی ادبی نشود. مثلاً فردی بیاید و رفتار اخلاقی آقای احمدی نژاد را نقد کند. این اشکالی ندارد به شرطی که درآن بی ادبی و توهین نباشد اما این موضوعات اولویت ندارد؛ مثلا موضوعاتی مثل سیاست های اقتصادی یا دیپلماسی دولت نقد شود. یا می تواند موضوعات آموزشی باشد، مثل نقد عملکرد وزارت علوم. اما به نظرم الان اولویت با بحث های نظری است. مباحث نظری و کاربردی، مثل ولایت فقیه آزادی بیان، مردم سالاری دینی. دربرخی مسائل نیاز است که مسئولین دعوت شوند تا پاسخ سؤالات را بدهند. مثل بحث توقیف برخی مطبوعات مسئولین بیایند و توضیح دهند که مثلا چرا روزنامه اعتماد تعطیل شده. مثلا می توان موضوعش را اینگونه انتخاب کرد:« بررسی توقیف روزنامه ها با حضور فلان مسئول».
* آیا اجرای کرسی های آزاد فکری شیوه های مختلفی دارد؟ چه شیوه هایی؟(مناظره دو نفره، گفتگو و...) کدام شیوه را مؤثرتر می دانید؟
** کرسی های آزاداندیشی مدل های مختلفی دارد. مثلا دریک مدل دانشجوها با هم بحث کنند در یک مدل دانشجویان با اساتید بحث کنند.
درمورد خط قرمزها رعایت اخلاق خیلی مهم است. ما می خواهیم بحث هایی را بیشتر مطرح کنیم. که مبتلابه جامعه است. ولی درهر موضوعی باید رعایت منطق و اخلاق بشود.
لذا اول باید شرط شود که مثلا وارد صحبت های هم نشوید. هر کس زمان معینی دارد. عصبانی نشوید. همین تذکرات باعث می شود کار نهادینه شود.
پیشنهاد می کنم برای اینکه دانشجویان در مباحثه مشارکت داشته باشند،هیئت داوران هدایایی نیز برای دانشجویانی که در گفتگو شرکت کرده اند درنظر بگیرد. یعنی در انتهای جلسه هیئت داوران هم تذکرات بدهد و هم هدیه.
همچنین توجه داشته باشید اگر بچه های حزب اللهی می خواهند در بحث شرکت کنند باید قدری سعه صدر خود را بالا ببرند.
همچنین توجه داشته باشید که تشویق ها در ابتدا و انتهای صحبت های دوستان باشد و صحبت هایشان را قطع نکند. چون مثلاً ممکن است فردی تشویق شود و دیگری نشود و خودش را ببازد. مخصوصاً وقتی که کسی تازه وارد این حوزه ها می شود. برایش مهم است.
* به نظرشما مکان مناسب برای جلسه مناظره کجاست؟ و فضای جلسه مناظره باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟
** درمورد فضای مناظرات هم به نظرم سالن ها مناسب ترند. البته گاهی اوقات هم ممکن است فضای باز مناسب باشد که این به تشخیص خودتان باشد.
* اهداف کوتاه مدت و بلند مدتی که در طراحی کرسی ها باید مدنظر قرارداد را چه می دانید؟
** اهداف بلند مدتش این است که در نهایت جامعه ما یک بلوغ فکری و یک قدرت نقد پیدا کند. حتی شما می توانید نظریات شخصیت های مطرح را نقد کنید. مثلا در دانشکده اقتصاد، نظریه فریدمن را نقد کنید. در دانشکده های فنی هم می تواند موضوعات این کرسی ها علمی باشد و نه فقط سیاسی - معرفتی. اما اولویت با مباحث مبتلابه در جامعه است.
شیوه های مختلفی هم می توان برای این کرسی ها پیدا کرد که عرض کردم. مثلا گفتگوی آزاد دانشجویان با هم. و یا گفتگوی آزاد دانشجویان با اساتید. دو دانشجو، چهار دانشجو و یا حتی ده دانشجو می توانند در مباحثات شرکت کنند. همه این شیوه ها ممکن است. شما می توانید ثبت نام کنید و ببینید چند نفر شرکت کننده دارید.
و یا حتی می توانید شرکت کنندگان را به دو گروه سه نفری تقسیم کنید که با هم بحث کنند. همه این شیوه ها شدنی است و شما می توانید همه را پیاده کنید و ببینید کدام بهتر جواب می دهد.