جبرئیل بر بام کاخ سفید

رضا فرخی
صداقت ، راستگویی و موثق بودن از شاخصه های اصلی فعالیت رسانه ای است . اما در بسیاری موارد ، این شاخصه ها فدای هدف دیگری به نام جذب مخاطب می شود.این ویژگی درتمام رسانه ها از جمله سینما مورد توجه است . یکی از ژانر های مهم در سینمای جهان سینمای مذهبی است که گاه با ژانر تاریخی نیز تباین پیدا می کند . جایی که مخاطب بیش از آنکه به دنبال هیجان ویا جلوه های ویژه واکشن باشد به دنبال حقیقت و یا تصویری از تاریخی است که آن را ندیده .
اما ضعفی که سینمای مذهبی غرب از آن رنج می برد ، عدم استناد واستفاده از منابع معتبر وموثق آسمانی است.این درحالی است که جذابیت حقیقی یک اثر ماورایی ،مذهبی وتاریخی مستند بودن وموثق بودن آن است . درتمام فیلم های غربی این ضعف بزرگ با جلوه های ویژه و حقه های سینمایی پوشانده می شود. به عنوان مثال در «چه رویاهایی که می آیند» به کارگردانی وینسنت وارد که فیلمی ماورایی است موضوعاتی مطرح شده که درهیچ منبعی و یا کتب آسمانی قابل رد یابی نیست . دراین فیلم شخصیت اول قصه پس از صحبت با نگهبان بهشت برای نجات همسر خود به جهنم می رود . چیزی که در هیچ کتاب آسمانی ومنبع موثقی شدنی نیست . این درحالی است که این فیلم به مراتب بهتر از فیلم های دیگر مذهبی غربی است. به عنوان مثال در فیلم «خط مر گ» می بینیم که افراد داستان به راحتی خود رابا کاهش ضربان قلب تا آستانه مرگ می برند وعالم برزخ را مشاهده می کنند و به اراده خود به دنیای واقعی بازمی گردند و البته همراه خود از آن دنیا گناهان خود را به همراه می آورند ! به نظر می رسد که مرگ و ماوراء دراین فیلم تنها بهانه ای است برای جذب مخاطب و فریب او که نمونه دیگر آن را می توان درفیلم جدید «استخوان های دلپذیر» به کارگردانی پیتر جکسون دید ، این فیلم به لحاظ ساخت و جلوه های ویژه قابل توجه است ، اما کاملأً مشخص است که برای ساخت آن هیچ مطالعه واستناد مذهبی صورت نگرفته و تنها یک موضوع جنایی را در کنار تصاویر مبهم وغیرقابل استناد از مرگ و عالم برزخ به مخاطب ارائه می دهد که شبیه آن را قبل ها در فیلم هایی همچون «روح» دیده ایم. این روند بعدها درفیلم هایی چون «یتیم خانه» به کارگردانی خوان آنتونیو بایونا تکرار شد. درتمام این فیلم ها با مسائلی مانند احضار روح و یا ترساندن به وسیله روح ، مرگ وارواح به عنوان ابزاری برای جذب مخاطب به کار گرفته شده است . درحالی که همه ما می دانیم درهمین مقوله درکشور ما سریال هایی مانند کمکم کن ویا آخرین گناه ویا او یک فرشته بود ساخته شد که بسیار مستدل تر وقابل توجه تر از این فیلمها بود که تنها پر از جلوه های ویژه است وهیچ چیز دیگری ندارند.
به واقع سینمای غرب علاوه براینکه از تمام مسائل ماورایی همچون جن وفرشته وارواح استفاده ابزاری سطحی می کند حتی به سینمای مذهبی تاریخی هم رحم نکرده و درآنجا هم ضعف خود را کاملاً آشکار کرده است. کافی است کمی به فیلم «ده فرمان» و یا فیلم «عیسی مسیح (ع) دهه 90» که روایت گر بخشی از زندگی پیامبران خداست نگاهی بیاندازیم ؛ درابتدای فیلم اول حضرت موسی (ع) را فردی زن باره نشان می دهد که کاملاً نشان دهنده عدم آگاهی فیلمساز از تاریخ وسیره پیامبران الهی دارد . همچنین در فیلم عیسی مسیح (ع) دهه 90 بیش ازآنکه به رفتار وگفتار این پیامبر الهی بپردازد به موضوع مصلوب شدنش ومعجزات این حضرت می پردازد. به واقع آنقدر روی بحث مصلوب شدن حضرت توجه دارد که باقی مسائل را فراموش کرده وکاملاً مشخص است که هیچ استنادی حتی به انجیل پولس یکی از معروف ترین انجیل ها نشده است و این موضوع باور کردنی نیست که یک کارگردان چنین فیلمی بسازد وهیچ استناد و یا مطالعه روی کتاب های تاریخی و یا انجیلی مانند پولس که حداقل خود مسیحیان آن را قبول دارند نداشته باشد . موضوعی که نمود بارزتر آن را در فیلم «مصائب مسیح» ساخته مل گیبسون به عینه مشاهده کردیم ،این فیلم دارای صحنه های خشن ومشمئز کننده بسیارزیادی است به نوعی که اندکی پس از شروع آن مخاطب احساس می کند که یک فیلم وحشتناک و یا اکشن خشن می بیند تا یک فیلم تاریخی ومذهبی . ویا درفیلم جوزف که روایتگر داستان حضرت یوسف است آنقدر ضعیف عمل شده که نه جذابیت بصری برای مخاطب دارد ونه جذابیت تاریخی ،اما درمقابل سریال « یوسف پیامبر» که درایران ساخته شد بسیار قوی تر ومستند تر از این نمونه غربی است . چرا که درنسخه ایرانی آن قبل از اینکه به جذابیت های بصری توجه شود موثق بودن وتاریخی بودن فیلم مورد توجه قرار گرفته وهمین باعث جذابیت این فیلم شده است . فیلم محمد رسول الله (الرساله) به کارگردانی مصطفی عقاد از معدود فیلم های غربی است که درکنار خوش ساخت بودن ،همکاری مجموعه سازنده فیلم با دانشگاه الازهر برای ساخت آن ، باعث موثق و مستند بودن فیلم شده بود.
اما گذشته از فیلم های مذهبی تاریخی موضوع مهمی که مطرح است وجود نسل جدید فیلمهای ماورایی غربی است؛ فیلم هایی درباره خدا و فرشتگان وعالم ملکوت که بدون توجه به هیچ مدرک مستدل ویا منابع دینی معتبر و یا حتی مشورت با کارشناسان دینی ساخته شده اند . این فیلم ها دراثر بی اطلاعی وغرض های سازندگانشان باعث وهن و تحریف در موضوعات قدسی می شوند وجالب است که کلیسای واتیکان درمقابل آنها چه واکنشی نشان می دهد؟ به نظر می رسد که یکی از نمونه های اصلی و قابل توجه این رویکرد جدید درآغاز را،می توان فیلم «کنستانتین» دانست که با تصویر عجیبی که از فرشتگان وعالم ملکوت به نمایش گذاشت وسعی درتقدس زدایی داشت نشان داد که این فیلم ها در غرب تنها براساس تخیلات کارگردانان ساخته می شود نه چیز دیگر. موضوعی که درفیلم«بیوولف» هم تکرار شد و یا درفیلم «بروس قدرتمند» که به نوعی خدا را در کالبد یک انسان به مخاطب نمایش می دهد که بسیار مضحک وبی مایه است . اگر به یاد داشته باشیم چند سال پیش برنامه «سینمای نود» در تلویزیون به نقد فیلم های احضار روح می پرداخت که درآنجا هم تمام این نکات مشاهده می شد . اما درفیلم های جدیدترو با نگاهی بسیار سطحی به موضوعاتی مانند فرشتگان و ارواح، سینمای غرب کاملاً مخاطب خود را دچار سردرگمی کرده است. نمونه آن را می توان در فیلم هایی چون «شهر فرشتگان» یا «ملاقات با جوبلاک» دید که در هر دو فرشتگان که از طرف خدا برای انجام ماموریت به زمین آمده اند عاشق یک دختر زمینی می شوند ودیگر نمی خواهند به آسمان بازگردند ،به نظر می رسد که تمسخر هر چیزی حتی ملکوت برای سینمای غرب ابزاری برای جذب مخاطب شده است. اما جدیدترین آثار این ژانر فیلم های آخرالزمانی «جبرئیل» و«لژیون» هستند که یک توهم فانتزی کامل درباره عالم ملکوت وفرشتگان را به تصویر کشیده اند . فیلم جبرئیل دارای یک داستان تخیلی است که سعی دارد تفسیری آخرالزمانی که به دست فرشتگان خدا رقم می خورد را نشان دهد . تفسیری که به نوعی به نفع غرب است ، به گونه ای که حتی خدا را هم مدافع غرب نشان می دهد! این نگاه در فیلم«جبرئیل بربام کاخ سفید» هم قابل مشاهده است . در آن هم جبرئیل به کمک آمریکا می آید . فیلم لژیون را نیز می توان یک اثر مضحک و درعین حال جدی تلقی کرد . مضحک به این دلیل که فیلم کاملاً سطحی وبی مایه هم از نظر فیلمنامه وهم از بعد مذهبی واعتبار است ، و جدای از آن رو که غرب سعی دارد تفسیری جدید ومنفعت طلبانه از ماوراء و آخرالزمان نشان دهد که باید به آن توجه شود. فیلم آنقدر تخیلی وفانتزی است که تنها می توان آن را یک فیلم ساده وبی مایه پر از جلوه های ویژه دانست . موضوعی که سینمای غرب همیشه از آن برای پوشاندن ضعف خود استفاده می کند.
داستان فیلم از این قرار است که پس از این که خدا از انسان ها نا امید می شود زمینه نابود شدن زمین فرامی رسد و جالب این جاست که نفخ صور هم در فیلم شنیده می شود .در این هنگام میکاییل یکی از فرشتگان خدا به زمین می آید تا به خدای خودش ثابت کند چیزی تغییر نکرده است وهنوز انسانهای خوب هم هستند و خدا هم برای نابودی زمین وجلوگیری از کارهای میکائیل ، جبرئیل را می فرستد اما درنهایت میکائیل به خدا ثابت می کند که اشتباه می کند. در یکی از صحنه های فیلم ، میکائیل به یک زاغه اسلحه می رود و ازآنجا اسلحه می دزدد ،یعنی به زعم فیلم فرشته خدا برای انجام کارش نیاز به اسلحه زمینی ها دارد ، آن هم از نوع آمریکایی! همچنین چند دیالوگ در آن وجود دارد که بسیار عجیب و قابل توجه است.درقسمت پایانی فیلم میکائیل به جبرئیل می گوید «تو آن کاری که خدا می خواست برایش انجام دادی اما من آن چیزی را که خدا نادیده انگاشت به او نشان دادم» ،جدا از کفرگویی های فراوان دراین فیلم نکته دیگری که فیلم در پی القای آن است مقاومت انسان های خوب دربرابر خدا است . خدایی که دراین فیلم انتقام جو نشان داده می شود ومیکائیل به همراه بعضی از انسانهای به تعبیر فیلم خوب تلاش می کند که خدا را از این انتقام منصرف سازد! موضوعاتی که دراین فیلم ها به نمایش گذاشته می شود حتی در مکاشفات یوحنا هم نیامده است و معلوم نیست کارگردان مقصودش چیست؟
به هر صورت از این دست فیلم ها درسینمای غرب کم نیستند ، اما نکته جالب اینجاست که کارگردان درساخت این فیلم ها حتی به واضح ترین نکات که درانجیل وبسیاری از کتب آسمانی دیگردرباره ماوراء هم آمده است توجه نکرده وتنها به کفر گویی براساس توهمات شخصی خود پرداخته است وشما حتی در پایان ودرتیتراژ پایانی این فیلم ها نامی از منابع مورد استفاده درآنها را نمی بینید درحالی که درسینما وسریالهای مذهبی تاریخی ما این منابع به فراوانی مورد استفاده است درواقع این ژانر جایی است که سینمای ما حرفهای بسیاری برای گفتن دارد و می تواند دراین موضوع هم از سینمای غرب قوی تر وهم غنی تر عمل کند.