سناریوی جدید منازعه آمریکا با عنان

نادر کریمی‌جونی‌
منارعه میان ایالات متحده و سازمان‌ ملل متحد مجدداً به اوج خود رسیده و این روزها که زمان مهمی در تعیین بودجه سالانه سازمان است، به فرصتی برای یادآوری تخاصمات گذشته و انجام حملات جدید تبدیل شده است، در حالی که جان بولتون ادعا کرده که 10طبقه از طبقات سازمان ملل متحد را بدون آنکه کسی متوجه شود، حذف می‌کند. کوفی عنان اعلام کرده که ساختمان سازمان ملل متحد هنوز سالم است و طبقات آن هم سر جای خود قرار دارد. البته مسئله کمی بیشتر از دعوا بر سر طبقات برج ملل متحد در نیویورک است. در شهریورماه گذشته و به هنگام برگزاری نشست سران ملل متحد یکجانبه‌گرایی و تک‌روی ایالات متحده از کامیابی این نشست که قرار بود در مورد دستیابی به اهداف توسعه هزاره برنامه‌ریزی کند و اصلاحات سازمان ملل متحد را به تصویب برساند، جلوگیری کرد. در این نشست ایالات متحده از در مخالفت با پیشنهادات گروه کاری تدوین اصلاحات سازمان بیرون آمد و چند روز مانده به آغاز نشست سران تغییراتی عمیق و مغایر با پیشنهادهای پیشین را به عنوان برنامه کاری ایجاد اصلاحات در سازمان ارائه کرد. با این رفتار روشن بود که آنچه به عنوان مفاد اصلاحات سازمان از سوی گروه کاری مذکور پیشنهاد شد، نتوانست موافقت اکثر اعضای سازمان را به دست آورد و آنچه در پایان نشست سران در مجمع عمومی به تصویب رسید، متنی نه‌چندان منسجم بود که البته در کارآمدی آن نیز تردید فراوانی وجود داشت. به دلیل همین سنگ‌اندازی‌های واشینگتن در تمام مدت برگزاری نشست مجمع عمومی و حتی بعد از آن اروپایی‌ها حملات تندی را علیه مقامات آمریکایی سامان دادند و در راس آنها روزنامه‌نگاران آلمانی، رهبران آمریکا را به خودشیفتگی و پارانویا متهم ساختند. ایالات متحده و به ویژه جان بولتون نومحافظه‌کار مشهوری که هم‌اکنون سفیر دائمی ایالات متحده در سازمان ملل است، اعتقاد دارد که وقتی رفتار سازمان ملل متحد نظرهای واشینگتن را تامین نمی‌کند، نیازی نیست که آمریکا هم بودجه این نهاد بین‌المللی را تامین کند. در این رابطه جان بولتون در یک پیشنهاد عجیب اعلام کرده که بودجه سازمان ملل باید به طور چند ماهه تامین شود. البته پیشنهاد عجیب‌تر بولتون آن است که گفته می‌باید هر کشور هرچقدر که خواست از بودجه سازمان ملل را تامین کند. با این پیشنهاد نه تنها رقم بودجه سازمان ملل به ارقامی شناور تبدیل می‌شود، بلکه کشورها به مناسبت رضایت یا عدم رضایت خود از رفتار سازمان می‌توانند میزان کمک خود به آن را تغییر دهند که این امر با فروپاشی سازمان ملل متحد تفاوت چندانی ندارد. جان بولتون همچنین تهدید کرده در صورتی که اصلاحات مورد نظر ایالات متحده در سازمان ملل به تصویب نرسد، در عوض آمریکا نیز از به تصویب رسیدن بودجه سازمان جلوگیری خواهد کرد. به این ترتیب روشن می‌شود که ایالات متحده بعد از ناکامی در به تصویب رساندن اصلاحات مدنظر خود در سازمان ملل متحد در سپتامبر گذشته کماکان بر موضع خود در خصوص ضرورت اعمال اصلاحات سازمان ملل منطبق بر خواست‌های واشینگتن اصرار می‌ورزد و برای حصول این اصلاحات حتی حاضر است ساختار سازمان را هم با چالش مواجه سازد. البته شاید بتوان گفت که افزون بر مشکل ایجاد اصلاحات مدنظر آمریکا اکنون منازعه سختی میان کوفی عنان و جان بولتون هم درگرفته است، چنان که کوفی‌عنان، کارینا پرلی رئیس دفتر توسعه انتخابات آزاد سازمان را اخراج کرد که بولتون بارها با اخراج وی مخالفت کرده بود. در این رابطه عنان معتقد بود که چون پرلی به اتهامات سنگینی همچون سوءاستفاده از قدرت، آزار جنسی همکاران و اذیت و آزار دیگران متهم شد، این خانم هرچه سریع‌تر باید کنار گذاشته شود، اما در مقابل بولتون با پیش‌کشیدن مواردی همچون نزدیکی انتخابات عراق و ... ابراز عقیده می‌کرد که زمان برای اخراج خانم کاریناپرلی مناسب نیست.
علاوه بر این جان‌بولتون هیچ فرصتی را برای تحت‌فشار قرار دادن عنان و همکارانش از دست نمی‌دهد. در تازه‌ترین نمونه‌ها هنگامی که خانم لوئیس‌آربور رئیس کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد در یک انتقاد ملایم از سیاست‌های آمریکا، واشینگتن را به خاطر سیاست‌هایی که در پرتو مبارزه با تروریسم اتخاذ کرده، سرزنش کرد و از نقض حقوق زندانیان در آمریکا و زندان‌هایی که تحت‌نظر آمریکا اداره می‌شود، گلایه کرد. جان‌بولتون با لحنی تهدیدآمیز آربور را مخاطب قرار داد و گفت: زیر سئوال بردن اعمال دولت آمریکا غیرمسئولانه است. در مقابل همان‌طور که انتظار می‌رفت عنان از همکار خویش پشتیبانی کرد و گفت که خانم آربور وظایف خود را بدون تحت فشار قرار گرفتن از سوی آمریکا انجام خواهد داد. سخنگوی عنان نیز در اظهاراتی که مخاطب آن آمریکا بود، به خبرنگاران یادآوری کرد که ماموریت رئیس کمیسیون حقوق بشر یک ماموریت جهانی است تا در مورد حقوق بشر در مقیاس جهانی صحبت کند. با این حال تک‌روی جان‌بولتون و منازعه‌جویی او در دیپلماسی اکنون حتی روزنامه‌نگاران آمریکایی را هم نگران ساخته و روزنامه‌نگاران آمریکا تاکید می‌کنند آنچه که بولتون از کاربرد «زور دیپلماسی» فهمیده، فاقد عنصر دیپلماسی است و نماینده دائمی آمریکا در سازمان ملل متحد تنها زور را در رفتار خود لحاظ کرده است. در همین خصوص نیویورک‌تایمز البته از اصلاحات درباره تشکیل شورای دائمی حقوق بشر در سازمان و عدم راه‌دادن کشورهایی که کارنامه مناسبی در زمینه حقوق بشر ندارند به این شورا که از سوی ایالات متحده مطرح شده حمایت کرده تمجید کرده ولی گفته است که روش جنجالی بولتون و یکجانبه‌گرایی وی او را به بزرگ‌ترین مانع در ایجاد اصلاحات در سازمان ملل متحد تبدیل کرده است. این روزنامه همچنین هشدار داده که در صورتی که تهدیدات بولتون ادامه یابد این احساس که تمام مسئله اصلاحات سازمان ملل متحد چیزی جز قدرت‌طلبی آمریکا نیست، تقویت خواهد شد. در این میان البته کوفی‌عنان همچنان بر اجرای اصلاحاتی که در سپتامبر گذشته پیشنهاد شده بود اصرار می‌ورزد. اما از هم‌اکنون نیز می‌توان احتمال داد که آقای دبیرکل شانس چندانی برای اجرای این اصلاحات ندارد. چه در مقابل او نومحافظه‌کارهای لجوج که از حمایت آمریکا برخوردار هستند ایستاده و مهم‌ترین اهرم فشار، یعنی بودجه سازمان ملل متحد را در دست دارند. در چنین شرایطی البته اگر عنان بتواند مانع از اجرا و تصویب پیشنهادهای عجیب بولتون درباره بودجه سازمان ملل متحد شود، موفقیت بزرگی را به دست آورده است.