نبود استراتژی حلقه گمشده گردشگری ایران

d-pourshafei@yahoo.cim دانش پورشفیعی
گروه اقتصادی: در هر زمان و در هر کجای ایران که باشید،‌ اگر اراده کنید برای گردش از خانه بیرون بروید مطمئناً جای مناسبی را برای این موضوع پیدا خواهید کرد.
کشور چهار فصل ایران همیشه و در همه حال می‌تواند در نقاط مختلف آب و هوایی پذیرای گردشگران داخلی و خارجی باشد و به زعم همگان وجود منابع سرشار طبیعی و محیطی موقعیت مناسبی را برای جذب گردشگران ایجاد کرده است.
حال با وجود این همه داشته طبیعی، تاریخی و فرهنگی، آنچه جای سوال دارد، این است که پس چرا تعداد گردشگران بازدیدکننده افزایش قابل توجهی ندارد؟ از سوی دیگر وقتی ایران را با سایر کشورها خصوصاً کشورهای همسایه از جمله ترکیه، تایلند و مالزی مقایسه می‌کنیم، این تفاوت بیشتر محسوس می‌شود. آمار ارایه شده از سوی کشورهای مذکور نشان از آن دارد که درآمدهای اکتسابی از محل توسعه گردشگری بسیار قابل توجه و اطمینان است اما در ایران هنوز نمی‌توان تکیه‌گاه مطمئنی را برای این محل درآمدها ایجاد کرد. هر چند اغلب کارشناسان وجود این آمارها را خیلی واقعی نمی‌دانند اما باز اینها درخور تامل است.
آمارهای سال 2005 گویای آن است که تعداد گردشگر خارجی کشور ترکیه بالغ بر 1/21 میلیون نفر و درآمد ارزی حاصل از این ورود 18 بیلیون دلار بوده است.
همچنین کشور چین پیش‌بینی‌ کرده که تا سال 2019 میلادی به بزرگترین کشور توریستی دنیا تبدیل خواهد شد چرا که ظرف پنج سال آینده تعداد توریست‌های بازدیدکننده از این کشور هشت درصد رشد داشته و درآمد ارزی ناشی از این رشد نیز به 12 درصد سالانه خواهد رسید. شایان ذکر است برگزاری المپیک پکن و نمایشگاه جهانی شانگهای از جمله فرصت‌های اعلام شده برای گسترش توریسم این کشور است.
همه اینها نشان از آن دارد که بحث گردشگری از جایگاه ویژه‌یی در آن ممالک برخوردار است، اما در این میان وقتی برای پیگیری آمار گردشگری ایران اقدام می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم که منبع واحد یا آمار واحدی برای این موضوع وجود ندارد و ارایه آمارهای متناقض تنها موجب سردرگمی می‌شود.
جهانگردی، ‌گزینه اول
با این توصیف، بررسی دلایل اختلاف میزان سهم پذیرش گردشگری در ایران و کشورهای همسایه محل تامل است.
در این خصوص حمید زرغام ـ رییس موسسه آموزش عالی اکو ـ مخاطب سوالات من قرار گرفت.
* چرا با وجود منابع طبیعی، ‌تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی زیاد در کشور، سهم کمتری را نسبت به کشورهای همجوار در پذیرش میزان گردشگر داریم؟
** هر چند منابع گردشگری و توانمندی‌های بسیاری در کشور وجود دارد، اما به لحاظ جاذبه‌ها کمبود داریم، خصوصاً جاذبه‌های بین‌المللی. در تعاریف گردشگری وقتی از منابع گردشگری صحبت می‌کنیم، زمانی که این منابع با تسهیلات گردشگران عجین شود، آن منابع تبدیل به جاذبه خواهد شد مثل جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری.
اما متاسفانه کسی به فکر ایجاد جاذبه‌ها نیست و هیچ چشم‌اندازی هم برای توسعه گردشگری در کشور تدوین نشده است.
نکته دیگر هم اینکه وقتی ما از گردشگری صحبت می‌کنیم، فقط به فکر گردشگر خارجی هستیم، در حالی که اصل مهم، گردشگر داخلی است تا با تقویت آن به حس همنوع‌دوستی و میهمان‌نوازی بپردازیم و مطمئناً با توسعه گردشگری داخلی، زمینه‌های گردشگری خارجی همه تقویت خواهد شد.
* شما به موضوع تدوین چشم‌انداز اشاره کردید. به نظر جنابعالی در تدوین استراتژی‌ها، اولویت‌ها چگونه است؟
** تکلیف بخش خصوصی روشن شود، چرا که ابتکارات توسعه گردشگری در همه جای دنیا در دست بخش خصوصی است.
نکته دیگر در تعریف از جهانگردی باید استراتژی‌ها به گونه‌یی تدوین شود که فرهنگ بومی، ملی و مذهبی در نظر گرفته شود و این کار عملی است. آن وقت گردشگری جزو زندگی مردم می‌شود.
* با مقایسه آمارهای ارایه شده از سوی کشورهای گردشگرپذیر، متوجه اختلاف‌های زیادی از نظر تعداد گردشگر در ایران و کشورهای همجوار خواهیم شد، استنباط شما از این آمارها چیست؟
** البته این آمارها فریبنده است و ما نباید تعداد گردشگر را زیاد کنیم.
ببینید در بحث جهانگردی دو نوع دسته‌بندی داریم. جهانگردی انبوه و جهانگردی جایگزین و آنچه در این میان خیلی اهمیت دارد، جهانگردی جایگزین است.
در جهانگردی جایگزین به شیوه‌های نوین گردشگری پرداخته می‌شود که دیگر اصراری بر افزایش تعداد گردشگر ندارد بلکه به دنبال جذب مشتری خاصی برای محصول خاصی است که می‌تواند به گردشگران عرضه شود. عمده این محصولات نیز فرهنگی بوده و برای این محصولات هم مشتریان پولداری هستند که جذب هر کدام از آنها به نوبه خود اثر بسیار مطلوبی بر آثار فرهنگی و زیست محیطی دارد.
نمایشگاه‌ها و افزایش جذب گردشگران
رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران،‌ مخاطب دیگر من برای بررسی مقایسه‌یی گردشگری ایران و کشورهای همجوار بود.
مسعود دانشمند با بیان آنکه ما از مجموعه داشته‌های خود درست استفاده نکرده‌ایم، اظهار داشت: در زمینه جذب گردشگر خارجی تصوری را به وجود آورده‌ایم که فکر می‌کنیم این گردشگر به دنبال انجام کارهایی غیر اخلاقی است. در صورتی که هر گردشگری تنها هدفش، سفر به کشور هدف و استفاده از مجموعه‌های فرهنگی، ‌طبیعی و تاریخی است و برای این هدف خود نیز از هرگونه هزینه‌یی استقبال می‌کند.
«دانشمند» با اشاره به برگزاری نمایشگاه‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی در کشورهای مختلف، تصریح کرد: برگزاری اینگونه نمایشگاه‌ها بهترین زمینه را برای جذب گردشگران ایجاد می‌کند و هرچه این نمایشگاه‌ها در برگزاری به هدف اصلی خود (عدم فروش) نزدیک شوند مطمئنا از جذابیت بیشتری در اجرا و به تبع آن افزایش حضور گردشگران در کشور میزبان برخوردار خواهند شد.
رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، معادن و صنایع ایران در ادامه افزود: حضور کمرنگ راهنمایان فرهنگی و گردشگری در مکان‌های شناخته شده موجب شده تا گردشگران دچار دلزدگی شوند و از بازدید خود بهره کافی نبرند. در این خصوص نیاز مبرم است تا سازمان میراث فرهنگی و گردشگری علاوه بر حل این معضل اقدام به چاپ بروشورها و اطلاعات مورد نیاز به تمام زبان‌های زنده دنیا کند. بطوری که هر گردشگر با زبان خود بتواند به مطالعه اطلاعات مورد نیازش بپردازد.
دانشمند افزود: متاسفانه در حال حاضر اکثر اطلاعات گردشگری چاپ شده در کشور به چند زبان خاص محدود می‌شود و این یعنی که ما نسبت به سایر گردشگران با زبان‌های دیگر بی‌توجه هستیم.
کلام آخر
اگر به این جمله که «آنچه همه خوبان دارند، تو تنها داری» معتقد باشیم، مطمئن می‌شویم که ایران سرشار از منابع بی‌شمار است.
حفظ، ‌ارتقا و عرضه این منابع به همگان یک وظیفه است و در این میان ایجاد بازارهای کسب در آمد سالم از منابع موجود از الزامات کار است.
باید توجه داشت که هیچ چیز براحتی به دست نمی‌آید، پس یکی از راه‌های ارج نهادن به این منابع عرضه آن به سایرین خصوصا گردشگران است حال چه خارجی و چه داخلی!