گروه سیاسی: مراسم یادبود یازدهمین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان عصر روز پنجشنبه در محل حسینیه ارشاد تهران برگزار شد. این مراسم که به دعوت بیش از 300 تن از چهرههای سیاسی و فرهنگی و از سوی ستاد بزرگداشت یادبود بازرگان برگزار شده بود، با سخنان «محمدحسین بنیاسدی» از طرف خانواده بازرگان آغاز شد. بنیاسدی در سخنانش با اشاره به اینکه تاکنون عملکرد و زندگی مهندس بازرگان در ابعاد مختلف مورد ارزیابی قرار گرفته اما به عنوان یک مدیر بررسی نشده است، یکی از مهمترین مسائل کشور را مدیریت و اخلاق در مدیریت برشمرد و گفت: «از این رو بررسی سنت و روش مدیریتی بازرگان میتواند آموزنده و الهامبخش باشد. از آنجا که بازرگان تنها یک نظریهپرداز نبود و در مقام اجرا در مدیریت، کارهای مذکور را دخالت و مشارکت داد، بررسی شیوههای مدیریتی او میتواند مفید و یاریدهنده باشد.» وی همچنین درباره دینداری بازرگان با اشاره با اینکه او در خانواده مذهبی تربیت شد و وارد مدرسه دارالمعلمین شد، اظهار داشت: «زندگی و تحصیل در فرانسه به مدت هفت سال در تفکر و بینش او آثار ژرفی داشت و در اعتقادش به آزادیهای اجتماعی آزادتر شد. از هماهنگی و همزیستی و رابطه سازنده بین دین و علم مطمئنتر شده و به نقش سازنده دین و اصلاحات دینی و اخلاقی امیدوارتر شد.»
یوسفی اشکوری: صدای بنیادگرایی دینی بمب و جنایت است
در ادامه «حسن یوسفی اشکوری» فعال ملی- مذهبی نیز در ادامه با موضوع «بازرگان و اسلام آینده» سخن گفت. وی با ارائه توصیفی تاریخی از رویارویی جهان اسلام و غرب گفت: «اسلام بنیادگرا در وضعیت کنونی دارای سخنگویانی در جهان است که شاید غرب نیز برای استفاده در جهت اهداف استعماری خود به رشد آنها کمک میکند اما اسلام واقعی سخنگویی در جهان ندارد که از نظر من میتوان اندیشه بازرگان را به عنوان اسلام مصلح در جهان مطرح کرد.» این نواندیش دینی افزود: اقلیت بنیادگرایان اسلام سخنگویانی دارند که صدایشان با بمب، جنایت و سربریدن در دنیا شنیده میشود اما اکثریت مسلمانان که به جریان روشنفکران اسلامی متعلق هستند، صدایی در دنیا ندارند که بازرگان میتواند یکی از نمادهای جریان روشنفکری دینی باشد. وی ادامه داد: غرب اگر واقعاً میخواهد با تروریسم و بنیادگرایی مبارزه کند و حسننیت دارد، نباید یک طرفه به قاضی برود. من از بنیادگرایی دفاع نمیکنم اما باید در دنیا عدالت را پیاده کرد و یکطرفه به قاضی نرفت. اشکوری افزود: به قول دکتر یزدی دموکراسی در کولهپشتی آمریکا به ارمغان نمیآید. امروز اگر اسلامگرایی واقعی تبلیغ شود، بنیادگرایی اسلامی تضعیف میشود و شاید یکی از عوامل که سبب شده است در ایران بنیادگرایی ضعیف و جریان روشنفکری قوی شود، این است که هم سنت و هم مدرنیته نقد شدهاند. این روشنفکر دینی سپس به ویژگیهای شخصیتی بازرگان اشاره کرد و تصریح کرد: بازرگان اخلاقگرا و معنویتگرا بود اما اخلاقگرایی و معنویتگرایی او بر مبنای دینداری بود.
امینیزاده: انجمنهای اسلامی میراث بازرگان
«مهدی امینیزاده» عضو سابق شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت نیز در این سمینار سخنرانی کرد. وی با اشاره به نقش مهندس بازرگان در تأسیس انجمن اسلامی دانشجویان از منتقدین انجمنهای اسلامی خواست راهکارهایی استراتژیک را برای برونرفت از وضعیت کنونی انجمنها ارائه کنند و غیرمسئولانه سخن نگویند. وی طی سخنانی با عنوان «بازرگان و نیاز زمانه» اظهار داشت: «یکی از این میراث گرانبها که بازرگان در تأسیس آن نقشی اساسی داشته، انجمنهای اسلامی دانشجویان است، شاگردان بازرگان با بهرهمندی از حمایت و پشتیبانی وی اقدام به تأسیس نهادی در دانشگاه کردند که به رغم گذر از تندپیچهای خطرناک، همچنان پابرجاست و در عرصه سیاسی و فرهنگی ایران ایفای نقش میکند.» این فعال دانشجویی خاطرنشان کرد: در سالیان اخیر فضای پرتلاطم سیاسی کشور همراه با انتظارات جامعه و البته اکثر روشنفکران و فعالین سیاسی موجب شد موضوعات و مسائل سیاسی در صدر برنامههای انجمنهای اسلامی قرار گیرد و به همین دلیل این فرصت کمتر به وجود آمد تا موضوعات هویتی و مذهبی در این تشکلها مورد بحث و مداقه قرار گرفته و طبیعتاً دانشجویانی که علایق تئوریک داشتند، کمتر از سایرین امکان حضور مؤثر در انجمنهای اسلامی را پیدا کردهاند. این نقد جدی به انجمنهای اسلامی وارد است که آنگونه که باید اهمیت مبانی هویتبخش به ویژه مبانی مذهبی را درک نکرده و بدان نپرداختهاند. از سوی دیگر از آنجا که امکان فعالیت گروهها و هویتهای دیگر در دانشگاه وجود نداشته است، طبیعتاً انجمنهای اسلامی پناهگاه تمامی دانشجویان با هویتهای مختلف در دانشگاه بودهاند اما متناسب با این مسئولیتپذیری اقدام مؤثری برای طراحی برنامههای لازم برای حفظ و تقویت مبانی فکری خود نکردهاند و طبیعتاً برای حل این مشکل حاضر مهمترین مسئولیت بر عهده خود آنان است.
یادبود بازرگان در قم
همچنین مراسم یادبود یازدهمین سالگرد مهندس مهدی بازرگان ظهر دیروز بر سر مزار وی در قم برگزار شد. در این مراسم دکتر «ابراهیم یزدی» دبیر کل نهضت آزادی در گفتاری پیرامون «جمهوریت و اسلامیت» سخنان خود را با روایت واقعه غدیر خم آغاز کرد و با ذکر شواهدی از مهندس بازرگان یکی از مهمترین ویژگیهای تفکر و منش بازرگان را اعتقاد وی به کرامت انسانی برشمرد و رویکرد وی به مبارزه با استبداد به جای مستبد را، تنها راه رهایی دائمی از استبداد برشمرد. وی با طرح پرسشی مبنی بر اینکه «چرا مهندس بازرگان در زمان انقلاب پیشنهاد جمهوری دموکراتیک اسلامی را برای نظام جدید میدهد؟» گفت: «این بحثی بود که در سخنان رهبر فقید انقلاب نیز بارها به آن اشاره شده بود اما بازرگان در رفراندوم قانون اساسی اصرار داشت تا واژه دموکراتیک نیز به آن افزوده شود، چرا که در آن زمان کسانی بودند که ساز مخالفت با جمهوری میزدند و میگفتند جمهوریت با اسلامیت تعارض دارد.» یزدی با ذکر خاطرهای گفت: یکی از مسئولان یک بار در مجلس اشاره کردند که ما اعتقادی به جمهوری نداشتیم، اکنون آقای خمینی (ره) امیرالمومنین است و خود هر چه صلاح بداند، در حکمرانی خود اجرا خواهد کرد و این لفظ جمهوری را کسانی چون یزدی در دهان ایشان گذاشتند. من در پاسخ ایشان گفتم، مدینهالنبی میتواند الگوی ما باشد اما نه در ساختارها بلکه در ارزشها. یزدی با اشاره به محتوای نظریهای که از جانب برخی در خصوص حکومت اسلامی طرح میشود، گفت: ذهنیت آنها از آنچه حکومت اسلامی میگویند، همان سیستم خلافت و فعال مایشا بودن خلیفه است. وی یادآور شد: بازرگان چون از آغاز نگران رشد چنین تفکری بود، ترجیح میداد از ابتدا جمهوریت نظام را با قید دموکراتیک تصویب کند.