سپیدکسوتان سپیده‌دل در عرصه دفاع مقدس

گفتگو از: مهدی صادقی
گروه فرهنگی
* دلایل عراق برای حمله به ایران در شهریور سال 1359 چه بود؟
**  از عمده‌ترین دلایل تحمیل جنگ به ایران از سوی عراق می‌توان به اشرافیت جمهوری اسلامی ایران در پهنه آب‌های خلیج‌فارس و منابع نتی آن با برخورداری از 2000 کیلومتر ساحل در شمال خلیج‌فارس ذکر کرد.
وجود جزایر استراتژیک "ابوموسی" تنب بزرگ و کوچک نیز در این اشرافیت نقش ارزنده‌ای را ایفا می‌کنند. در این‌باره اگر کمی به عقب برگردیم متوجه خواهیم شد در صد سال گذشته خلیج فارس و تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط استراتژیک جهان به حساب می‌آ‌مده است، چرا که درصد بسیار بالایی از نفت و گاز مورد استفاده کشورهای جهان از طریق کشورهای حاشیه خلیج فارس به کشورهای دنیا صارد می‌شده است.
با پیروزی انقلاب اسلامی کشورهای ابر قدرت و استثمارگر دنیا مثل آمریکا، انگلیس و روسیه و سایر کشورهای غربی به این نتیجه رسیدند که جمهوری اسلامی با تسلط بر این شاهراه حیاتی همواره می‌تواند در هر لحظه‌ای که مدنظر باشد منافع آنها را مورد تهدید قرار بدهد. به همین دلیل به دنبال آن بودند  که کشور جمهوری اسلامی ایران را ساقط کنند و بر این اساس کشور عراق را تشویق کردند تا به ایران حمله کند.
* نقش نیروی دریایی در دفاع از مرزهای آبی کشور در طول هشت سال جنگ تحمیلی را شرح دهید؟
** با آغاز جنگ در شهریور سال 1359 نیروی دریایی براساس مأموریتی که داشت برای پدافند از سواحل، جزایر و بنادر و سکوهای نفتی پهنه دریا باز نگهداشتن خطوط مواصلاتی دریایی برای صادرات و واردات و از طرف دیگر برای ایجاد "کنترابند" (محروم کردن دشمن از واردات و صادرات در زمان جنگ) یا به عرصه دفاع از میهن گذاشت.
در این مدت تمامی ماموریت‌های ابلاغی به نحو احسن انجام گرفت و ارزیابی کارشناسان ایرانی و خارجی از این عملکرد همواره مورد تقدیر قرار دادن نیروی دریایی بوده است و این در شرایطی حاصل شد که تمام تجهیزات نیروی دریایی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی خریداری شده بود و در واقع ماهیت غربی داشت.
در کنار این تجهیزات غربی دانش استفاده از این تجهیزات نیز به ایران انتقال داده نشده بود و مستشاران نظامی بر تمامی امور اجرایی در ایران مسلط بودند و درجه‌داران و افسران ایرانی به دلیل وجود نداشتن مرکز آموزش علوم و فنون دریایی در ایران، برای تحصیل این آموزش‌ها به کشورهایی مثل آمریکا، انگلیس، ‌ایتالیا و آلمان اعزام می‌شدند و در آنجا دروه‌های لازم را طی می‌کردند.
کارشناسان نظامی خارجی قبل از آغاز جنگ به دلیل همین خصوصیات و همچنین اخراج فرماندهان عالی‌رتبه ارتش که وابسته به طاغوت بودند و نیز اخراج مستشاران نظامی خارجی از ایران، ‌بر این عقیده بودند که دیگر شناورها و یگان‌های پروازی نیروی دریایی ایران در عرصه دریا و هوا دیده نخواهند شد. اما نیروی دریایی به محض حادث شدن انقلاب با تلاش شبانه‌روزی افسران و درجه‌داران جوان به خودباوری و خوداتکایی دست یافت و در فاصله زمانی بهمن 1357 که انقلاب اسلامی پیروز شد تا شهریور سال 1359 که جنگ به نظام مقدس ما تحمیل گشت آنچنان تحولی در این نیرو اتفاق افتاد که دشمنان ایران را سر جای خود نشاند.
شاهد این ادعا در صحنه نبرد دریایی اتفاق افتاد، جایی که کلیه یگان‌های شناور و پروازی نیروی دریایی برای دفاع از مرزهای ایران در پهنه خلیج فارس حضور پیدا کردند و دشمن را از دستیابی و تسلط بر دریا ناکام گذاشتند و به دشمن نشان دادند که همت و غیرت ایرانی فعل توانستن را پس از گذشت یک سال و نیم از پیروزی انقلاب صرف کرده است.
* ماموریت‌های نیروی دریایی ارتش در طول جنگ تحمیلی بیشتر بر چه اصولی استوار بود؟
**  در بخش ماموریت‌های نیروی دریایی پدافند از سواحل، جزایر و سکوهای نفتی بر عهده نیروی دریایی بود، به همین علت با آغاز جنگ، گشت‌های هوایی یگان‌های پروازی نیروی دریایی و شناورهای سطحی در دستور از قرار گرفت و استقرار نیروهای زبده تفنگداران دریایی در جزایر و سکوهای نفتی برای حفاظت از آنها صورت گرفت و در کنار این امر بحث سالم رساندن کالا از طریق خلیج‌فارس به بنادر ایران و بهره‌برداری از کلیه بنادر کشور نیز باید از سوی نیروی دریایی با دقت کنترل می‌شد چرا که دشمن با حملات هوایی و موشکی به کشتی‌های تجاری و نفت‌کش سعی در اختلال صادرات نفت و واردات کالا به ایران داشت.
وظیفه نظارت و کنترل، آنقدر دقیق از سوی نیروی دریایی انجام شد که حتی نزدیک‌ترین بنادر جمهوری اسلامی ایران به کشور عراق از جمله بندر امام خمینی(ره) برای یک روز هم بسته نشد و در تمام طول روزهای جنگ امر صادرات و واردات از طریق این بندر و سایر بنادر کشور انجام می‌شد و مایحتاج روزمره مردم از جمله گندم وارداتی کشور و سایر اقلام مورد نیاز مردم از همین بندر امام خمینی(ره) که به راه‌آهن متصل بود وارد کشور می‌شد و هیچگاه این واردات و صادرات دچار وقفه نگشت.
اما صادرات نیز که به منظور کسب درآمد کشور باید انجام می‌گرفت از جمله مهم‌ترین اموری بود که نیروی دریایی در آن نقش داشت چرا که اقتصاد ما و درآمد ما وابسته به صادرات نفت بود و باید نفت را صادر می‌کردیم تا بتوانیم درآمد داشته باشیم و چرخ مملکت و جنگ را بچرخانیم.
در این راستا برای حمایت از صادرات و واردات کشور تمام کشتی‌های تجاری و نفت‌کش توسط نیروی دریایی از شمالی‌ترین نقطه خلیج‌فارس یعنی جزیره خارک و بندر ماهشهر تا دریای عمان با حمایت ناوچه‌ها و ناوشکن‌های نیروی دریایی اسکورت می‌شدند و در طول هشت سال جنگ تحمیلی عملیات اسکورت برای 10013 (ده هزار و سیزده) کشتی صورت پذیرفت که کاری بس بزرگ برای ما و باور نکردنی برای کشورهای غربی بود. چون که آنها توقع نداشتند نیروی دریایی بتواند کاری چنین بزرگ را صورت بدهد.
در این‌باره اگر کمی دقیق شویم متوجه خواهیم شد که در طول هر روز جنگ تحمیلی به صورت میانگین  بیش از سه کشتی تجاری و نفت‌کش توسط نیروی دریایی اسکورت می‌شدند و این تنها گوشه‌ای از تلاش‌های پرسنل جان برکف نیروی دریایی بود، چرا که وظیفه حفاظت و کنترل کشتی‌های عبوری به مقصد عراق و همچنین کنترل سواحل طولانی جمهوری اسلامی ایران را نیز باید بر این تلاش‌ها اضافه نماییم.
در اینجا باید اشاره کنم که در طول این مدت از تعداد 10013 (ده هزار و سیزده) کشتی تجاری و نفت‌کش اسکورت شده توسط نیروی دریایی ارتش تنها 259 ککشتی در حملات هوایی و موشکی عراقی‌ها دچار آسیب شدند که باز هم 176 کشتی با کمک و تالش کارکنان نیروی دریایی نجات پیدا کردند و در بنادر جمهوری اسلامی پهلو گرفتند و پس از تخلیه‌بار و تعمیرات به راه خود ادامه دادند و تنها 83 کشتی دچار صدمات شدید شدند که این تعداد کشتی از لحاظ آمار و ارقامی که در جنگ‌های دریایی ثبت شده بسیار ناچیز است.
در کنار این فعالیت‌ها و به غیر از آن چیزی که نیروی دریایی برای سربلندی ایران و دفاع از مرزهای آبی کشور انجام می‌داد باید تدابیری را نیز اتخاذ می‌کرد تا ادوات و تجیهزات نظامی از طریق دریا برای کشور عراق ارسال نشوند و همچنین صادرات نفتی و غیر نفتی عراق نیز از خلیج فارس صورت نگیرد. برای محقق شدن این موضوع سکوهای نفتی "البکر" و "الامیه" که عراق علاوه بر استخراج و صدور نفت از آنجا برای حمله به کشتی‌های تجاری ایران استفاده می‌کرد در عملیات‌های "اشکان" و "شهید صفری" مورد حمله قرار گرفتند.
این سکوها در تاریخ هفت آذر سال 59 در عملیات غرورآفرین "مروارید" به تسخیر نیروهای تکاور و تفنگداران دریایی ارتش درآمد و در همین عملیات پرسنل غیور و جان بر کف ناوچه موشک‌انداز پیکان با حمایت جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش بیش از 75% توان نیروی دریایی عراق را منهدم کردند. در این عملیات 5 ناوچه و بیش از 10 شناور دیگر دشمن را به قعر آب‌های خلیج همیشه فارس فرستادند و بعد از این عملیات دیگر عراق نتوانست در پهنه وسیع خلیج فارس حضوری چشم‌گیر داشته باشد.
ضمناً باید اشاره داشته باشیم که در طول هشت سال جنگ تحمیلی در بازرسی‌هایی که از سوی شناورهای نیروی دریایی ارتش از کشتی‌های حامل کالا برای عراق صورت گرفت بیش از 30 کشتی که حامل تجهیزات و ادوات جنگی و نظامی برای عراق بودند توقیف و تجهیزات آنها مصادره گردید، که این امر نیز با توجه به تردد تعداد زیاد کشتی‌های تجاری و نفت‌کش در خلیج ‌فارس نیازمند بررسی و بازرسی مستمر در طول تمام روزهای جنگ تحمیلی بود که با کوشش پرسنل غیور نیروی دریایی به شکل کامل انجام شد.
* روند خودکفایی در نیروی دریایی ارتش پس از جنگ به چه صورت بوده است؟
**  پس از عملیات "مروارید" که در تاریخ هفتم آذر سال 1359 اتفاق افتاد و در آن عملیات ناوچه قهرمان "پیکان" یک حماسه آفرید و نیروی دریایی عراق دیگر نتوانست در عرصه دریا و خلیج‌فارس حضور قدرتمندانه‌ای داشته باشد ولیکن نیروی دریای ارتش جمهوری اسلامی ایران با تمام تلاش و کوشش خود به سوی خودکفایی و استقلال در تهیه و تولید ابزار و ادوات و تجهیزات موردنیاز خود پیش رفت و با تجهیز خود به یگان زیر سطحی (زیر دریایی) به عنوان یک رکن اساسی در دفاع از میهن و مرز و بوم ایران اسلامی عمل نمود.
در همین راستا با تأسیس دانشگاه دریایی امام خمینی(ره) در شهر نوشهر که وظیفه تعلیم و تربیت و آموزش افسران نیروی دریایی را بر عهده داشت، گامی بلند در راه خودکفایی علمی و آموزشی نیز برداشته شد. ساخت ناوچه موشک‌انداز، ناوشکن و زیردریایی میدجت نیز از جمله توفیقات و توانمندی‌های نیروی دریایی ارتش در سال‌های پس از جنگ تحمیلی است که اینک ایران اسلامی را به قطبی مهم و نیرویی قدرتمند در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه تبدیل کرده است و تمام توفیقات در سایه رهنمودهای مقام معظم ولایت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و با حمایت امیر دریادار عباس محتاج فرانده نیروی دریایی ارتش و تلاش شبانه‌روزی کارکنان و پرسنل جان بر کف نیروی دریایی شکل گرفته است.
در انتها باید از شهدای نیروی دریایی ارتش و خانواده‌های گرانقدر آنها یاد کنم که تمام عزت و افتخار امروز نیروی دریایی به برکت مجاهدت و از جان‌گذشتگی این سفیدپوشان عرصه دریا به دست آمده است و نیروی دریایی ارتش و ملت ایران هیچ‌گاه حماسه حضور تکاوران دریایی در خرمشهر و حضور افسران و درجه‌داران را بر عرشه کشتی اقتدار و در عرصه خلیج نیلگون فارس و دریای عمان فراموش نخواهد کرد.