اندیشههای سروش در وست مینستر
سهامالدین فراهانی
مرکز مطالعه دموکراسی دانشگاه وست مینستر لندن CSD هر ساله دانشپژوهان و اهل تتبع را گردهم میآورد تا در جزئیات اندیشه محقق و متفکری معاصر در پیشگاه خودش غور کنند.
برنامه یکروزه این مرکز شامل یک کارگاه است (که البته فقط با دعوتنامه صورت میگیرد) و بعدازظهر همان روز هم یک سخنرانی عمومی انجام میگیرد.
اندیشمندان قبلی مرکز مطالعه دموکراسی عبارتند از برنارد کریک، مری داگلاس، فرانسیس فوکویاما، برونو لوتو (Bruno Latour) ، ریچارد دورتی، پیر روزان والون، کوانتین اسکینر، مایکل والزر و آدام واتسون.
اما میهمان ویژه دهمین مراسم سالانه مرکز مطالعه و دموکراسی عبدالکریم سروش بود. در دعوتنامه این مرکز که برای میهمانان مراسم ارسال میشود در معرفی دکتر سروش اینچنین آمده است: «در سال 1945 در تهران به دنیا آمد. او اولین مدرکش را در رشته داروسازی در ایران گرفت و پس از آن برای گرفتن دکترای شیمی تحلیلی راهی لندن شد. او سپس در کالج چلسی تاریخ و فلسفه علم خواند. پس از انقلاب سال 57 ایران، به سرعت به ایران بازگشت تا تبدیل به یکی از فیلسوفان برجسته و بحثبرانگیز و یکی از روشنفکران مهم کشور شود. در سال 2004 جایزه بنیاد اراسموس به وی تعلق گرفت و در 2005 مجله تایم او را در میان صد نفر از مردان و زنان آورد که قدرت، استعداد و اخلاق آنها در حال تغییر دادن جهان است. دکتر سروش در بسیاری از دانشگاههای دنیا سخنرانی و تدریس کرده است؛ و اخیرا در Wisseneschaftskolleg برلین و دانشگاههای هاروارد، Yale و پرینستون سمتهایی داشته است.
او نویسنده بیش از 25 عنوان کتاب اکثرا با موضوع فلسفه تطبیقی علم و دین است و البته علاقه فراوانی هم به مولانا جلالالدین بلخی دارد و تفسیری هم از مثنوی معنوی ارائه کرده است. آثار او به صورت گستردهای در ایران منتشر میشود و تاثیر فراوانی بر جامعه علمی ایران میگذارد، مهمترین کتاب او به زبان انگلیسی «خرد، آزادی و دموکراسی در اسلام است که توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد در سال 2000 جامه فاخر طبع به تن کرده است.»
این برنامه سه بخش داشت. برنامه صبح درباره عدالت بود. سخنرانان اصلی جلسه جانکین (3) و عبدو فیلالی انصاری (2) رئیس موسسه مطالعه تمدنهای مسلمان بودند.
بحث به شکل میزگرد بود و تمام حاضران میتوانستند نظرشان را بیان کنند.
جانکین نکاتی را از فرهنگ و تاریخ اسلام استخراج کرده بود و برخی آیات قرآن را نیز ترجمه کرده بود. وی اشاره کرد که از نظر دکتر سروش عدالت، ارزشی اخلاقی است که مادر همه ارزشها است. کین تاکید کرد که در ایران تکیه بر عدالت و آزادی در دورههای مختلف فرق کرده است.
همانطور که در ایران هم گفتمان عدالت و گفتمان آزادی گاهی جای خود را با یکدیگر عوض میکند و یکی بر جای دیگری مینشیند. دکتر سروش اما اشاره کرد که برای عادل بودن، کافی است اخلاقی باشید چون اخلاقی بودن یعنی موجه کردن افعال. به همین سبب به ریشه کلمه عدالت در انگلیسی اشاره کرده (just, justify, justice) نکته جالب اما این بود که جانکین در در ابتدا اشاره کرده بود که ما برای عدالت در زبان فارسی فعل نداریم. بنابراین از نظر دکتر سروش برای عدالت ورزیدن تنها کافی است جانب اخلاق را نگاه داریم. او همچنین تاکید کرد که فقه آیینه عدالت در تاریخ اسلام است: نماد موجه کردن افعال و احکام دینی.
جلسه بعدازظهر به «دموکراسی» اختصاص داشت. سخنرانان اصلی این بخش دکتر علی پایا (4) و عبدالوهاب الافندی (1) بودند. علی پایا در نقدی بر اندیشههای سروش که زیر عنوان پاشنه آشیل اندیشه سروش مطرح کرد گفت: در اندیشه سروش تناقضی آشکار است و آن جمع عرقان با فلسفه است و البته پایا مثال ملاصدرا را به عنوان نماد اجتماع فلسفه و عرفان وارد ندانست. در باب نسبت اسلام و دموکراسی نیز سروش گفت با توجه به اینکه مسلمانان فراوانی در کشورهایی با حاکمیت دموکراتیک بدون مشکل زندگی میکنند هیچ دلیلی ندارد که بگوییم مسلمانان از دموکراسی خوششان نمیآید یا یک مسلمان نمیتواند دموکرات باشد.
1) عبدالوهاب الافندی محقق ارشد مرکز مطالعه دموکراسی و هماهنگکننده مرکز اسلام و دموکراسی است. وی در دانشگاههای خارطوم و ولز تحصیل کرده است. کتابهای اسلام و قدرت در سودان (1991)، چه کسی به دولت اسلامی نیاز دارد؟ (1991)، انقلاب و اصلاح سیاسی در سودان (1995)، بازاندیشی در اسلام و مدرنیته (2001)، فتح قلوب و اذهان مسلمین: چشمانداز اصلاحات و دیپلماسی آمریکا (2005). او همچنین عضو کمیسیون مسلمانان بریتانیا و اسلامهراس نیز هست.
2) عبدو فیلالی انصاری رئیس مرکز مطالعه تمدنهای مسلمان. در دانشگاه آقاخان لندن است. او از سال 2001 - 1984 رئیس بنیاد عبدالعزیز در کازابلانکا بود که به مطالعات اسلامی و علوم انسانی میپردازد. وی همچنین در دانشکده رباط تدریس فلسفه مدرن میکند. از کتابهای اوست: اسلام و بنیادهای قدرت سیاسی (1914)، آیا اسلام دشمن سکولاریسم است (1999).
3) جانکین متولد استرالیا است و در دانشگاههای آدلاید، تورنتو و کمبریج تحصیل کرده است. او در حال حاضر، ستاد علوم سیاسی در دانشگاه وست مینسر و wissenschaftszentrum برلین است. کتاب رسانه و دموکراسی (1991) او به بیش از 25 زبان ترجمه شده است. همچنین کتابهای دموکراسی و جامعه مدنی (1998)، تاملاتی در باب خشونت (1996)، جامعه مدنی (1998)، از او منتشر شدهاند.
4) علی پایا تحصیلکره دانشگاههای صنعتی شریف، تهران و لندن است. وی محقق ارشد در مرکز مطالعه دموکراسی و عضو پیوسته و استاد فلسفه در موسسه تحقیقات علوم سیاسی ایران میباشد. کتابهای اخیر او عبارتند از: گفتوگو در جهان واقعی (2002)، فلسفه تحلیلی (2003). دکتر پایا در حال حاضر مشغول نوشتن 3 کتاب است که هر کدام به نوعی با رشتههای مورد علاقه وی در ارتباط است (فلسفه علم و تکنولوژی، اندیشه مدرن اسلامی و مطالعات فرهنگی) این 3 کتاب از این قرار میباشد poper and culturel ، جنبشهای اصلاحی معاصر در جهان اسلام و رئالیسم و واقعیت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
