حماس و چگونگی مواجهه با واقعیت‌ها

گروه خارجی: برای اینکه بفهیم حماس پس از پیروزی خارق‌العاده در انتخابات مجلس قانونگذاری در حال حرکت در چه مسیری است باید به تحولات اردوگاههای آوارگان در نوار غزه بنگریم. نوار غزه جایی است که اسماعیل هنیه، نظم دهنده مبارزات حماس در انتخابات پارلمانی را می‌توان آنجا یافت. او اخبار بین‌المللی را از خانه خود پیگیری می‌کند، تا جاییکه فقر چهره آنرا ویژگی‌هایی خاص بخشیده است. ایالات متحده و اروپا اعلام کرده‌اند که رهبر دولت آتی فلسطینی به رهبری حماس باید خشونتها را متوقف کرده و موجودیت دولت اسراییلی را به رسمیت بشناسد و در غیر اینصورت تمامی کمکهای مالی از جانب آمریکا و اروپا به دولت فلسطین قطع خواهد شد. در حال حاضر پیروزی حماس موضع فلسطینی‌ها را در تضاد بیشتری با غرب قرار داده است و مردم فلسطین عمیقاً امیدوارند حماس بتواند در دستیابی به آرمانهایش موفق باشد، هر چند برخی از فلسطینیان نیز خواهان صلح حماس با اسراییل و اروپا هستند تا بتوانند شرایط آرام‌تری را در زندگی خود تجربه کنند، اما تعداد آنها در مقایسه با کسانی که همچنان مخالف با موجودیت اسراییل هستند بسیار کم‌ است و بسیاری از مردم فلسطین با حمایت از حماس نسبت به تهدیدها و اولتیاتوم‌های غرب بشدت احساس انزجار می‌کنند. آنها مرتباً سخن رهبران حماس را تکرار می‌کنند مبنی بر اینکه این اشغالگران صهیونیست هستند که باید خلق سلاح شوند و نه قربانیان فلسطینی که سرزمین آنها اشغال شده است.
در سالهای اخیر تعداد کشته‌شدگان فلسطینی 3 برابر کشته شدگان اسراییلی بوده است. نکته جالب توجه اینست که فشار بر حماس برای تعدیل نظرات این جنبش در قبال اسراییل تنها از جانب کشورهای عربی نیست. مصر نیز اعلام کرده است که دولت متشکل از حماس باید اسراییل را به رسمیت بشناسد. اما با توجه به واکنش‌های پس از پیروزی از سوی حماس مشخص شده است که این جنبش تا به حال با مواضع اصولی خود پافشاری کرده است. خالد مشعل – رییس دفتر سیاسی حماس – می‌گوید: «حماس به این دلیل در انتخابات پیروز شد که به آرمان تغییرناپذیر خود ایمان داشت.» این در حالیست که برخی صاحبنظران معتقدند جنبش حماس در حال تغییر است. آنها شرایط حال حاضر را بهترین فرصت برای حماس بمنظور مقابله با غرب می‌دانند. زیاد ابوعمر و یکی از نمایندگان پارلمان آتی فلسطین – که روابط نزدیکی با حماس دارد، ضمن اشاره به پایبندی تقریباً یک طرفه حماس به آتش‌بس با اسراییل به مدت 10 ماه، می‌گوید: «این نشانه بسیار خوبی است و نشان می‌دهد که حماس با پیوستن به نظام سیاسی فلسطین، گام بلندی را به سمت ایجاد اصلاحات سیاسی برداشته است.» به نظر می‌رسد نظام سیاسی اسراییل نیز در حال حاضر در شرایط میانه‌روتری قرار گرفته و یا ظاهر امر اینچنین نشان می‌دهد. عقب‌نشینی از نوار غزه و صحبت‌های چند هفته گذشته ایهود اولمرت – نخست‌وزیر موقت رژیم اسراییل‌ - مبنی بر لزوم عقب‌نشینی گسترده از کرانه باختری در راستای همین نگرش جدید در میان سران رژیم اسراییل ارزیابی می‌شود. علیرضا نظر «ابوعمرو» مبنی بر به وجود آمدن نوعی تغییر در جهت حرکت حماس، 77 درصد اسراییلی معتقدند که نتایج انتخابات مجلس قانونگذاری فلسطین به هیچوجه یک شریک خوب را برای ادامه مذاکرات صلح با اسراییل به میدان نفرستاده است. در چنین شرایطی آنچه اکنون نزد سیاستمداران اسراییلی مطرح شده است، تفاوت کرانه باختری با نوار غزه است. کرانه باختری با عنوان یک منطقه نزدیک به شهرهای اصلی اسراییل موقعیت استراتژیک و مهمتری نسبت به نوار غزه برای اسراییل موقعیت استراتژیک و مهمتری نسبت به نوار غزه برای اسراییل دارد و به همین دلیل است که عقب‌نشینی این منطقه از جانب اسراییل بعیدتر از نوار غزه به نظر می‌رسد. اگرچه نگرش اسراییل نسبت به جنبش حماس، باعث شده است تا پیش‌بینی تحولات آتی بسیار پیچیده شود، اما به نظر می‌رسد که افکار عمومی اسراییل همچنان خواستار حل مشکل جمعیتی اسراییل در سرزمین‌های اشغالی، تعیین مرزهای این رژیم و در نهایت تعیین آینده زندگی خود هستند و همین مسأله کار برای عملکرد هر چه بهتر در قبال جامعه فلسطین نیازمند بازنگری در سیاست‌های خویش است و این یکی از مشکلات اصلی این جنبش در دولت آینده محسوب می‌شود. پیش از این ارتباطات تقریباً گسترده‌ای میان دولت فلسطین و اسراییل برای تامین نیازهای دولت فلسطین از قبیل؛ تأمین آب و برق وجود داشته است و حماس برای ادامه دادن تأمین این نیازمندی‌ها و تحقق سیاست‌های اجتماعی، بهداشتی، اقتصادی و صنعتی جدید که قول آنها را داده است، با نوعی معما روبروست. اسماعیل هنیه و محمود الزهار که از – رهبران برجسته حماس در نوار غزه هستند – شاید به نوعی نگرش متعادل‌تری نسبت به مسایل جدید پیش‌روی حماس دارند، تا جایی که الزهار پیش از این گفته بود: «اگر اسراییل چیزی برای ارائه به فلسطینیان دارد، ما آن را بررسی خواهیم کرد.»