گفت‌وگوهاى راهبردى چین با ۵ قدرت جهانى

گفت و گوهاى راهبردى چین و آمریکا پس از برقرارى روابط سیاسى دو کشور، براى نخستین بار در سطح مقامات عالى رتبه دو کشور روز اول آگوست سال ۲۰۰۵ در «پکن» برگزارشد.
چین پیش از آن، مکانیسم برگزارى گفت وگوهاى دوجانبه را با کشورهاى زیادى ایجاد کرده بود. گفت وگوهاى راهبردى به مرور درحال تبدیل شدن به الگوى نوینى میان چین و کشورهاى بزرگ است و به طور روزافزون موردتوجه دستگاه دیپلماسى این کشور قرار گرفته است.
در حاشیه برگزارى اجلاس «آپک» در نوامبر سال ،۲۰۰۴ «هوجین تائو» رئیس جمهورى چین با «جورج دبلیوبوش» رئیس جمهورى آمریکا در «سانتیاگو» (پایتخت شیلى) دیدار و گفت وگو کرد.
در این دیدار، «هو» براى توسعه همکاریها و مناسبات سازنده چین و آمریکا پیشنهادهایى ارائه داد که یکى از آنها، «تقویت مذاکرات راهبردى دو کشور» بود.
در این ارتباط و درجریان سفر «کاندولیزا رایس» وزیرامورخارجه آمریکا به چین درمارس سال ،۲۰۰۵ طرفین تصمیم گرفتند که از این پس، گفت وگوهاى راهبردى دوره اى دوجانبه برگزارکنند. در مذاکرات راهبردى اى که اول آگوست سال ۲۰۰۵ میان طرفین برگزارشد، «داى بین گوا» و «رابرت زولیک» معاونان وزیر امورخارجه چین و آمریکا درباره مسائلى مانند تایوان، امورنظامى، امنیت انرژى، تروریست، اقتصادى _ تجارى، دموکراسى و حقوق بشر گفت وگو و تبادل نظر کردند.
طرفین، این دور از مذاکرات را موفقیت آمیز و مثبت ارزیابى کردند. وزارت امورخارجه چین با انتشار بیانیه اى اعلام کرد که برگزارى گفت وگوهاى چین و آمریکا سودمند، سازنده و موجب افزایش درک متقابل مى شود.
زولیک در جریان یک کنفرانس خبرى اظهارداشت: واشنگتن معتقداست دو کشور آمریکا و چین از منافع مشترک گسترده اى برخوردارند. لذا دوطرف باید همکاریها را تقویت ببخشند و اختلافات را کاهش دهند. وى ابراز امیدوارى کرد که دو کشور در عرصه هاى بین المللى، همکاریهاى مطلوب خود را حفظ کنند و منافع متقابل را تحقق بخشند.
پس ازانتخاب مجدد بوش، زمزمه هاى آمادگى مقابله با تهدیدهاى چین تحت فشار نومحافظه کاران افزایش یافت و ازسوى دیگر، تئورى «تهدید چین» مجدداً مطرح و به اوج خود رسید.
هرچند که دولت آمریکا هنوز به نتیجه مشخصى درخصوص پیشرفت چین نرسیده است و آن را مبهم توصیف مى کند، ولى با این حال، قویاً از سیاست ادامه تماس با چین پیروى مى کند و برگزارى نخستین دور ازگفت وگوهاى راهبردى دو کشور مؤید این ادعا است که نه تنها گفت وگوها و همکاریهاى دوطرف تا سطح جدیدى افزایش یافته، بلکه بیانگر آن است که از طریق گفت وگو، اعتماد و شناخت متقابل تعمیق مى یابد و موجب پیشبرد در سیاست توسعه مناسبات آمریکا با چین مى شود.
گفت‌وگوهاى راهبردى چین با دیگر کشورها
چین و روسیه: از دهه ۹۰ قرن گذشته میلادى تاکنون، چین با کشورهاى مهم و بزرگ، روابط راهبردى و مناسبات مشارکت همه جانبه اى با اشکال گوناگون ایجاد کرده که دراین ارتباط، گفت وگوهاى راهبردى میان چین و این کشورها نیز گشایش یافته است.
برخى از این گفت وگوها، «گفت وگوهاى مقامات عالى رتبه» نام گرفته است که هرچند، واژه «راهبردى» ندارد، ولى درواقع، موضوع آن در چارچوب مقوله گفت وگوهاى راهبردى بوده که مى توان به مکانیسم گفت وگوهاى سران دو کشور چین و روسیه که از سال ۱۹۹۶ تاکنون میان طرفین ایجاد شده است، اشاره کرد.
این مکانیسم شامل دیدارهاى سالانه متقابل رهبران دو کشور از کشورهاى یکدیگر، رفت و آمد سالانه متقابل مقامات مجالس دو کشور و گفت وگوهاى دوره اى نخست وزیران دو کشور است که مبادلات و رفت وآمد مقامات بلندپایه دو کشور، پیشبرد مناسبات مشارکت راهبردى دو کشور را درپى داشته است.
همچنین دو کشور چین و روسیه، مکانیسم رایزنى هاى امنیتى دو کشور را در فوریه سال ۲۰۰۵ آغاز کردند که گفت وگوهاى راهبردى مقامات عالى رتبه دو کشور را در مدار جدیدى قرار داده است.
 چین و فرانسه: این دو کشور در سال ،۱۹۹۷ گفت وگوهاى راهبردى خود را آغاز کردند.رهبران چین و فرانسه در سال ۲۰۰۱ تصمیم گرفتند که با ایجاد گروه کارى امور نظامى و راهبردى، همکاریها و مبادلات دو کشور در بخشهاى استراتژیک و امنیت دفاعى را تا سطح جدیدى ارتقا بخشند. رؤساى جمهورى چین و فرانسه در ژانویه سال ۲۰۰۴ در پاریس «بیانیه مشترک چین و فرانسه» را امضا کردند که براساس آن، طرفین توافق کردند موضوعاتى شامل مشارکت در عملیاتهاى حافظ صلح، پیشبرد کنترل تسلیحات و جلوگیرى از نشر و اشاعه تسلیحات کشتارجمعى و مبارزه با تروریست با تمامى اشکال آن را در گفت وگوهاى راهبردى خود بگنجانند. دو کشور همچنین با تعمیق گفت وگوهاى راهبردى و تحقیق و مطالعه براى اتخاذ عملیاتهاى مشترک به توافق رسیدند.
- چین و هند: گفت و گوهاى چین با کشورهاى هند، ژاپن و آمریکا که در سال ۲۰۰۵ میلادى برگزارشد، تا اندازه اى با گفت وگوهاى راهبردى دیگر کشورها متفاوت است. هدف اصلى از برگزارى این گفت وگوها، برطرف کردن ابهامات و تشریح شفاف اهداف سیاسى است که با انجام مبادلات صادقانه و کاهش سوءظن ها، بسترى تازه براى حل اختلافات و معضلات فى مابین ایجاد کرده است که توسعه بلندمدت و پایدار مناسبات را موجب خواهد شد.
«اوداوى» معاون وزیر امور خارجه چین روز ۲۴ ژانویه سال ۲۰۰۵ با دبیرکل وزارت خارجه هند، نخستین دور گفت وگوهاى راهبردى دو کشور را برگزار کرد. در این دور از گفت وگوها، طرفین درباره مسائل منطقه اى و جهانى که بر جو بین الملل تأثیر گذاشته است، شامل تروریسم، جلوگیرى از انتشار تسلیحات کشتار جمعى، امنیت انرژى، اصلاحات سازمان ملل متحد، مسأله هسته اى کره شمالى و اوضاع عراق بحث و تبادل نظر کردند. در این مذاکرات، دو طرف همچنین به تشریح سیاست هاى خارجى کشورهاى خود پرداختند و درباره راهکارهاى تقویت مناسبات دوجانبه تبادل نظر کردند. این گفت وگوها هرچند منجر به حل مشکلات موجود در روابط دو کشور نشد، ولى نشانگر تقویت مناسب دوجانبه بود و تمایل دو طرف براى توسعه همکاریها را نشان مى دهد.
چین و ژاپن: گفت وگوهاى راهبردى چین و ژاپن در ماههاى مه و ژوئن سال ۲۰۰۵ توسط معاونان وزیر امور خارجه چین و ژاپن دو بار در شهرهاى پکن و توکیو برگزار شد. رسانه هاى جمعى ژاپن در این باره گزارش دادند: موضوعاتى که در این دو دوره از مذاکرات میان طرفین مورد بحث و گفت وگو قرار گرفت، شامل دیدار نخست وزیر ژاپن از آرامگاه «یاساکونى»، عضویت ژاپن به عنوان عضو دائم شوراى امنیت، سلاح هاى شیمیایى باقیمانده ژاپن در چین در خلال جنگ جهانى دوم، استخراج نفت خام دریاى شرقى و پرونده هسته اى کره شمالى بوده است. در این گفت وگوها طرفین تصریح کردند که ضرورت دارد هرچه زودتر، سلاح هاى شیمیایى باقیمانده ارتش ژاپن در چین جمع آورى شود. همچنین طرفین به توافق رسیدند که با هدف بهبود مناسبات دوجانبه، در چارچوب «طرح وظایف مشترک چین و ژاپن»، مبادلات و همکاریهاى دوستانه طرفین در زمینه هاى علمى، فرهنگى و آموزشى تقویت یابد.
دستاورد گفت‌وگوهاى راهبردى
به طور کلى، مذاکرات راهبردى مى تواند دو تأثیر اساسى ایجاد کند.
۱- استحکام مناسبات کنونى و پیشبرد همکاریهاى استراتژیک: براى مثال، گفت وگوهاى میان چین با فرانسه و روسیه، مناسبات دوجانبه را تاکنون برپایه اى نسبتاً پایدار و مستحکم به پیش برده و از طریق این گفت وگوها مناسبات دو کشور در حال بسط و گسترش است.
۲- باعث مى شود که طرفین عاقلانه و مدبرانه با مشکلات و معضلات پیش روى مناسبات برخورد کنند و از بروز سوءتفاهمات و عواملى که موجب بروز ایجاد جنگ و تنش شود، جلوگیرى نمایند. براى نمونه مى توان گفت وگوهاى راهبردى چین و ژاپن و چین و آمریکا را مثال زد. مناسبات سیاسى دو کشور چین و ژاپن هم اکنون، تیره ترین دوران خود را تجربه مى نماید و ایجاد مکانیسم گفت وگوهاى راهبردى چین و ژاپن، به افزایش شناخت مشترک و پیشبرد توسعه و بهبود مناسبات چین و ژاپن مساعدت مى کند. علاوه بر این، گفت وگوهاى راهبردى باعث فراهم نمودن محیط مناسب براى انجام گفت وگوهاى دوجانبه مقامات عالیرتبه تر دو کشور خواهد شد. براى مثال، انجام گفت وگوهاى راهبردى چین و هند پیش از سفر نخست وزیر چین به هند در آوریل سال ۲۰۰۵ و گفت وگوهاى راهبردى چین و آمریکا، شرایط را براى دیدار رهبران دو کشور در پایان سال جارى مهیا کرد. مقامات کشورهاى هند، ژاپن و آمریکا که چین با آنان گفت وگوهاى راهبردى انجام داده است، نتیجه این گفت وگوها را سودمند و برگزارى آن را مثبت ارزیابى و براى ادامه مذاکرات نیز ابراز تمایل کردند.
مکانیسم گفت وگوهاى راهبردى جدید چین با این کشورها از ویژگى هاى ذیل برخوردار است:
۱- با هدف مقابله با کشور ثالث نیست. این گفت وگوها با گفت وگوهاى راهبردى آمریکا و اروپا و آمریکا و ژاپن متفاوت است. گفت وگوهاى راهبردى چین با کشورهاى بزرگ دیگر، هرچند که گاه از مقوله دوجانبه فراتر مى رود، ولى هدف اصلى آن، باثبات کردن و بهبود مناسبات دوجانبه است و براى مقابله با دیگر کشورها به دنبال تقویت و یا ایجاد اتحادیه و یا بلوک نیست.
۲- موضوعات مورد مذاکره بسیار گسترده و فراگیر است.
۳- اهدافى مانند رفع ابهامات و سوءتفاهمات، افزایش شناخت مشترک و پیشبرد همکاریها پیگیرى مى شود. از طریق گفت وگوها، دستیابى به منافع مشترک و تشریح اختلافات دنبال مى شود. که در ادامه، دولتهاى دو کشور به مرور وظیفه حل آن را بر عهده خواهند داشت و گفت وگوها، رسالت حل اختلافات را به طور مستقیم به دوش نمى کشند.
چین و آمریکا: نمونه خوبى براى تشریح موضوع است. دو کشور چین و آمریکا پس از گذشت ۳۰ سال از برقرارى روابط سیاسى، تاکنون موفق به ایجاد کمیسیون مشترک بازرگانى و تجارى، رایزنى هاى نظامى، گفت وگوهاى حقوق بشر، همکاریهاى مبارزه با تروریست، مبادلات در جهت جلوگیرى از اشاعه تسلیحات کشتارجمعى، جلوگیرى از بحران هاى دریایى و امنیت راههاى دریایى و دهها نوع مکانیسم همکاریها و مبادلات دیگر شده اند.
گفت وگوهاى راهبردى، جایگزین و یا تکمیل کننده مکانیسم گفت وگوهاى موارد مشخص فوق نیست بلکه تعمیق دهنده مکانیسم و سکوى کار است و از زاویه اى گسترده تر، تشریح کننده مواضع یک یک آنها است. همچنین انجام ارزیابى هاى راهبر دى به طور کلى، مى تواند مناسبات دو کشور را به طور مطلوبى هماهنگ کند.
در حال حاضر، گفت وگوهاى راهبردى چین با کشورهاى مهم هنوز در مرحله نخستین به سر مى برد و از یک زاویه معین مى توان گفت که شکل این گفت وگوها،بزرگتر از موضوعات آن است. اگر از زاویه آینده نگرى، آن را بررسى کنیم، شکل این گفت وگوهاى راهبردى از جذابیت و نیروى حیاتى گسترده اى برخوردار است. زیرا از طریق گفت وگو، طرفین به طور دوره اى، صریح و صمیمانه، واقعیت هاى مورد توجه خود را مورد بررسى قرار مى دهند، مواضع خود را تشریح مى کنند و به جست وجوى راههاى حل اختلافات مى پردازند. بدون تردید، این روش مى تواند به ایجاد ثبات و پیشبرد توسعه مناسبات دوجانبه کمک شایانى کند.