امروز با اسماعیل چنگیزى اردهایى

* آقاى چنگیزى، کتاب «سراج التواریخ» به چه موضوعاتى مى پردازد و در چه قرنى تألیف و ترجمه شده است؟
** چنانچه از نام این کتاب پیداست، موضوع و مسائل مطرح در آن تاریخ خلفاى اسلامى است. یعنى از ابوبکر آغاز مى شود تا روزگار خود سیوطى که مقارن با دوره عباسیان در مصر است. نویسنده اصلى این اثر که به عربى تحت عنوان «تاریخ الخلفا» چاپ شده، سیوطى بوده است و هروى سروستانى با قلمى شیوا و نزدیک به زبان نثر متون کهن فارسى، این اثر را تحت عنوان «سراج التواریخ» به فارسى برگردانده بود. من با بررسى تطبیقى چهار نسخه خطى، این اثر را تصحیح و منتشر کردم. این اثر تاکنون چاپ و منتشر نشده بود. من مدتى به خاطر به دست آوردن نسخه خطى دیگرى که در افغانستان سراغ داشتم، در چاپ این کتاب تعلل کردم اما به دلیل شرایط خاص کشور افغانستان تهیه این نسخه مقدور نشد.
* کتاب «روضه الانوار عباسى» اثر محقق سبزوارى در چه زمانى تألیف شده و به چه مسائلى مى پردازد؟
** این کتاب مربوط به قرن یازده هجرى است. موضوع آن هم راجع به سیاست است و در ردیف کتاب هایى مثل سیاست نامه خواجه نظام الملک یا اخلاق ناصرى خواجه نصیر طوسى یا نصیحت الملوک غزالى است. منتها با این تفاوت که دوره، دوره صفوى است و غلبه تفکر شیعى و این کتاب مبتنى بر افکار و آراى شیعى ساخته و پرداخته شده است.
* غلبه تفکر شیعى در این کتاب با کدام مؤلفه ها مورد تأکید شماست؟
** سیاست نامه ها عموماً بر دو قسم، تألیف شده اند، یک بخش از آنها از جمله همین کتاب، شامل اخلاق است. یعنى اخلاق فرمانروایان و مقدمه اى است براى سیاست، کسى که مى خواهد که وارد دنیاى سیاست و ملک دارى و پادشاهى بشود. ضرورى است که متصف به اخلاق فاضلانه اى باشد تا بتواند به عدالت رفتار کند. چرا که محور سیاست را به نوعى ایجاد امنیت و عدالت مى دانستند. کسى که مى خواهد امنیت و عدالت برقرار کند پیشتر باید آراسته به اخلاق حسنه باشد. محقق سبزوارى در بخش دوم کتاب به سیاست مى پردازد و راه و روش حکمرانى را به فرمانروایان آموزش مى دهد و همراه با آن نمونه ها و مثال هایى از داستان پادشاهان عاقل و عادل گذشته به دست مى دهد. براى این که رهنمودها را فرمانروا در دستور کارش قرار بدهد. از آن جا که محقق سبزوارى به عنوان یک روحانى برجسته در دوره شاه عباس دوم شناخته مى شود و حتى مقام شیخ الاسلامى شهر اصفهان را دارد. به این اثر رنگ و روى شیعى بخشیده است. یعنى احادیثى که ذکر مى کند غالباً از ائمه اطهار است. روش حکمرانى حضرت على(ع) را به عنوان سرمشق حکمرانى مطلوب در این اثرش متذکر مى شود. غیر از این تفاوت هاى دیگرى هم با سیاست نامه هایى پیش از خود دارد.