آثار استکبار و اهمیت استقلال

فرهنگ قرآن
جلد سوم از مجموعه «فرهنگ قرآن» که تالیف آیت الله هاشمی رفسنجانی وگروهی از محققان مرز فرهنگ ومعارف قرآن می باشد، توسط بوستان کتاب منتشر شده است. عناوین کلی و اصلی موجود در فهرست کتاب مذکور چنین می باشد: ارض مقدس، ارهاص، ازدواج، اسباط. استبداد، استثمار، استشفاه، استحباب، استدراج، استر، استراق سمع، استرجاع، استسقا، استضعاف، استعاذه، استعانت، استغاثه، استغفار، استکبار، استقامت، استقلال، استکبار، استهزا، اسراف، اسرافیل، اسم اعظم، اسماعیل، اسما و صفات، اسوه، اشراف، اصحاب اخدود، اصحاب ایکه، اصحاب رس، اصحاب سبت، اصحاب شمال، اصحاب فیل، اصحاب کهف، اضطرار، اطاعت و عناوین متعدد دیگر. در این جا برای آشنایی با چگونگی بحث کتاب در مداخل مربوطه، بخشی از مدخل استقلال و استکبار راکه مثل همه مدخل های کتاب، شامل چندین مدخل فرعی است، از نظر می گذرانیم:
* استقلال مسلمانان
لزوم حفظ استقلال در دین و بی اعتنایی به رضایت و خشنودی یهود و نصارا، با پیروی از دین آنان:
ولن ترضی عنک الیهود و لاالنصری حتی تتبع ملتهم قل ان هدی الله هوالهدی و لئن اتبعت اهوا هم بعدالذی جاک من العلم مالک من الله من ولی ولانصیر. بقره (2 )120
مومنان، موظف به حفظ استقلال خود:
ولاترکنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار و مالکم من دون الله من اولیا...
هود (11) 113
تغییر قبله از بیت المقدس به کعبه، نمادی از استقلال مسلمانان:
... و ما جعلنا القبله التی کنت علیها الا لنعلم من تتبع الرسول ممن ینقلب علی عقبیه... قد نری تقلب وجهک فی السما فلنو لینک قبله ترضها فول وجهک شطر المسجدالحرام و حیث ماکنتم فولوا وجوهکم شطره... ولئن اتیت الذین اوتوا الکتب بکل ایه من تبعوا قبلتک و ما انت بتابع قبلتهم و مابعضهم بتابع قبله بعض...
بقره (2) 143 ـ 145
حفظ استقلال و پرهیز از ولایت غیر مسلمانان و کافران، از وظایف مومنان:
لایتخذ المومنون الکفرین اولیا من دون المومنین و من یفعل ذلک فلیس من الله فی شی...
آل عمران (3) 28
یا ایهاالذین امنوا لاتتخذوا بطانه من دونکم لا یالونکم خبالا...
آل عمران (3) 118
یا ایها الذین امنوا لا تتخذوا الکفرین اولیا من دون المومنین...
نسا (4) 144
یا یها الذین امنوا لاتتخذو االیهود و النصری اولیا بعضهم اولیا بعض و من یتولهم منکم فانه منهم. ..
مائده (5)51
یا یها الذین امنوا لاتتخذوا الذین اتخذوا دینکم هزوا ولعبا من الذین اوتوا الکتب من قبلکم و الکفار اولیا...
مائده (5) 57
یا یها الذین امنوا لاتتخذوا عدوی و عدوکم اولیا تلقون الیهم بالموده... ان یثقفوکم یکونوا لکم اعدا ویبسطوا الیکم ایدیهم والسنتهم بالسو...
ممتحنه (60) 1 و 2
15 ـ استقلال مسلمانان در برابر کافران، خواست خدا:
... ولن یجعل الله للکفرین علی المومنین سبیلا.
نسا (4) 141
آثار استقلال مسلمانان
1. برخورداری از فضل خدا
16ـ استقلال مسلمانان مکه از مشرکان، زمینه بهره مندی آنان از فضل الهی :
یا یها الذین امنوا انما المشرکون نجس فلایقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا وان خفتم علیه فسوف یغنیکم الله من فضله ان شا...
توبه (9) 28
2. مصونیت از افساد
17ـ استقلال و قطع رابطه مسلمانان با کافران، سبب مصونیت از اخلال و افساد آنان :
یا یها الذین امنوا لاتتخذوا بطانه من دونکم لایالونکم خبالا و دواماعنتم قد بدت البغضا من افوههم و ما تخفی صدور هم اکبر...
آل عمران (3) 118
* اهمیت استقلال
استقلال همه جانبه جامعه ایمانی و حاکمیت مومنان بر سرنوشت خود، مورد تاکید خداوند :
... ولن یجعل الله للکفرین علی المومنین سبیلا.
نسا (4) 141
استقلال همه جانبه بنی اسرائیل، شایسته یادآوری :
واذ قال موسی لقومه یقوم اذکروا نعمه الله علیکم اذ جعل فیکم انبیا و جعلکم ملوکا و اتکم مالم یوت احدا من العلمین.
مائده (5) 20
مساوی نبودن استقلال با وابستگی واتکا به غیر :
ضرب الله مثلا عبدا مملوکالا یقدر علی شی و من رزقنه منا رزقا حسنا فهو ینفق من سرا و جهرا هل یستون. .. و ضرب الله مثلا رجلین احدهما ابکم لایقدر علی شی وهو کل علی موله اینما یوجهه لایات بخیر هل یستوی هو و من یامر بالعدل. ..
نحل (16) 75 و 76
استکبار
استکبار و تکبر، از ریشه کبر و در معنا به هم نزدیک اند. استکبار یعنی خود را (بدون استحقاق) بر دیگران برتر و از همه بزرگ تر دانستن، و میتواند چنین روحیه ای بر اثر خودپسندی باشد. در این مدخل از واژه «استکبار» و مشتقات آن استفاده شده است.
اهم عناوین: آثار استکبار، زمینه های استکبار، مصونیت از استکبار، نشانه استکبار، مستکبران.
* آثار استکبار
1. احساس غرور
1. وجود روحیه استکباری، عامل غرور و احساس قدرت فراوان :
فاما عاد فاستکبروا فی الارض بغیر الحق وقالوا من اشد مناقوه. .. فصلت (41) 15 ـ
2. استبداد
2. استکبار، زمینه ساز استبداد و زورگویی:
قال الملاالذین استکبروا من قومه لنخرجنک یشعیب والذین امنوا معک من قریتنا او لتعودن فی ملتنا
اعراف (7) 88
3ـ استحقاق سرزنش
3ـ استکبار، از اسباب استحقاق سرزنش در قیامت :
واما الذین کفروا افلم تکن یتی تتلی علیکم فاستکبرتم و کنتم قوما مجرمین. جاثیه (45) 31
4ـ استمرار شرک
4ـ استکبار در برابر توحید، عامل بقا بر شرک و بت پرستی :
انهم کانوا اذا قیل لهم لا اله الا الله یستکبرون و یقولون ائنا لتارکوا الهتنا لشاعر مجنون. صافات (37) 35 و 36
5ـ اعراض از انبیا
5ـ روحیه برتری جویی، سبب روی گردانی از انذارها و هشدارهای انبیا :
واقسموا بالله جهد ایتمنهم لئن جاهم نذیر لیکونن اهدی من احدی الامم فلما جاهم نذیر مازادهم الا نفورا استکبارا فی الارض و مکر السیی. .. فاطر (35) 42 و 43
6ـ استکبار منافقان، باعث روی گردانی آنان از استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله برای آنان :
و اذا قیل لهم تعالوا یستغفر لکم رسول الله لووا روسهم و رایتهم یصدون وهم مستکبرون. منافقون (63) 5
6ـ ترس
7 ـ برتری جویی و استکبار فرعون، باعث وحشت و ترس قوم موسی از شکنجه و آزار کارگزاران او :
فماامن لموسی الا ذریه من قومه علی خوف من فرعون و ملایهم ان یفتنهم و ان فرعون لعال فی الارض. ..
یونس (10 )83
7 ـ تکذیب آخرت
8 ـ استکبار، زمینه تکذیب آخرت :
... فالذین لایومنون بالاخره قلوبهم منکره و هم مستکبرون. نحل (16) 22
8 ـ تکذیب انبیا
9 ـ استکبار در برابر حق، زمینه ساز تکذیب پیامبران الهی :
... افکلما جاکم رسول بما لاتهوی انفسکم استکبرتم ففریقا کذبتم و فریقا تقتلون. بقره (2) 87
10 ـ برتری طلبی فرعون و کارگزاران وی، سبب تکذیب موسی و هارون علیه السلام از سوی آنان :
ثم ارسلنا موسی واخاه هرون بایتنا و سلطن مبین الی فرعون و ملایه فاستکبروا و کانوا قوما عالین فقالوا انومن لبشرین مثلنا و قومهما لنا عتبدون. مومنون (23) 45 ـ47
9 ـ تکذیب قرآن
11 ـ استکبار و لید بن مغیره در برابر آیات خدا، باعث رد اعجاز قرآن و سحر خواندن آن :
ذرنی و من خلقت وحیدا کلا انه کان لایتنا عنیدا سارهقه صعودا انه فکر و قدر فقتل کیف قدر ثم قتل کیف قدر ثم نظر ثم عبس و بسر ثم ادبر و استکبر فقال ان هذا الا سحر یوثر ان هذا الا قول البشر. مدثر (74) 11 و 16 ـ25
12 ـ استکبار، سبب اتهام افسانه بودن به قرآن :
... فالذین لایومنون بالاخره قلوبهم منکره وهم مستکبرون. .. انه لایحب المستکبرین، و اذا قیل لهم ماذا انزل ربکم قالوا اسطیر الاولین. نحل (16) 22 ـ24
10 ـ تکذیب قیامت
13 ـ استکبار، عامل تکذیب قیامت :
امن هذا الذی یرزقکم ان امسک رزقه بل لجوا فی عتو و نفور و یقولون متی هذا الوعد ان کنتم صدقین.
ملک (67) 21 و 25
11 ـ تکذیب معاد
14 ـ استکبار، عامل انکار معاد :
واستکبر هو و جنوده فی الارض بغیر الحق وظنوا انهم الینا لایرجعون. قصص (28) 39
12 ـ حق ناپذیری
15 ـ روحیه استکباری و خود بزرگ بینی، مانع از درک و پذیرش آیات الهی :
و اذا تتلی علیه ایتنا ولی مستکبرا کان لم یسمعها کان فی اذنیه و قراللهلقمان (31) 7
16 ـ روحیه استکباری، عامل پرهیز از پذیرش حق و عامل ادعای درک نکردن آموزه های انبیا :
... افکلما جاکم رسول بما لاتهوی انفسکم استکبرتم ففریقا کذبتم و فریقا تقتلون و قالوا قلوبنا غلف. ..
بقره (2) 87 و 88
17 ـ استکبار در برابر آیات و معجزات الهی، عامل جادو و خواندن آن ها و نپذیرفتن حق :
ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون الی فرعون و ملایه بایتنا فاستکبروالله فلما جاهم الحق من عندنا قالوا ان هذا لسحر مبین.
یونس (10) 75 و 76
و ادخل یدک فی جیبک تخرج بیضا من غیر سو فی تسع ایت الی فرعون و قومه. .. فلما جاتهم ایتنا مبصره قالوا هذا سحر مبین وجحدوا بها و استیقنتها انفسهم ظلما وعلوالله
نمل (27) 12 ـ14
18 ـ استکبار، زمینه عدم پذیرش دعوت پیامبران و اوامر خدا :
قال الملا الذین استکبروا من قومه للذین استضعفوا لمن امن منهم اتعلمون ان صلحا مرسل من ربه. ... قال الذین استکبروا انا بالذی امنتم به کفرون فعقروا الناقه و عتوا من امر ربهم و قالوا یصلح ائتنا بما تعدنا ان کنت من المرسلین.
اعراف (7) 75 ـ77
13 ـ درخواست رویت خدا
19 ـ درخواست رویت خدا، نشات گرفته از روحیه استکباری مشرکان :
و قال الذین لایرجون لقانا لولا انزل علینا الملئکه او نری ربنا لقد استکبروا فی انفسهم و عتو عتوا کبیرا. فرقان (25) 21
14 ـ درخواست نزول ملائکه
20 ـ درخواست نزول ملائکه بر خویش و رویت خداوند، برخاسته از روحیه استکباری مشرکان :
و قال الذین لایرجون لقانا لولا انزل علینا الملئکه اونری ربنا لقد استکبروا فی انفسهم و عتو عتواکبیرا. فرقان (25) 21
.15 زیان کاری
21 ـ استکبار متجاوزان در برابر اوامر الهی، در پی دارنده خسارت :
وکاین من قریه عتت عن امر ربها و رسله فحاسبنها حسابا شدیدالله و کان عقبه امرها خسرا. طلاق (65) 8 و 9
16 ـ عصیان
22 ـ استکبار در برابر خدا، عامل تمرد از اوامر الهی :
و اذقلنا للملئکه اسجدوالادم فسجدواالا ابلیس ابی واستکبر...
بقره (2) 34
قال ما منعک الا تسجد اذ امرتک قال انا خیر منه خلقتنی من نار و خلقته من طین. اعراف (7) 12
قال یا بلیس ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی استکبرت ام کنت من العالمین قال انا خیرمنه. .. ص (38) 75 و 76
17 ـ عهد شکنی
23 ـ استکبار، باعث وفا نکردن به پیمان :
و اقسموا بالله جهد ایمنهم لئن جا هم نذیر لیکونن اهدی من احدی الا مم فلما جاهم نذیر مازادهم الا نفورا استکبارا فی الارض. .. فاطر (35) 42 و 43
18 ـ قتل انبیا
24 ـ وجود روحیه استکباری در بنی اسرائیل، زمینه کشتار انبیای الهی.
افکلما جاکم رسول بما لاتهوی انفسکم استکبرتم فقر یقا کذبتم و فریقا تقتلون. بقره (2) 87
19 ـ کفر
25 ـ استکبار و خودبزرگ بینی در برابر خدا، عامل کفرورزی در برابر اوامر الهی :
و اذاقلنا للملئکه اسجدوا لادم فجسدوا الا ابلیس ابی واستکبر وکان من الکفرین. بقره (2) 34
الا ابلیس استکبر و کان من الکفرین. ص (38 )74
بلی قد جاتک ایتی فکذبت بها و استکبرت و کنت من الکفرین. زمر(39 )59
20 ـ مبارزه با انبیا
26 ـ روحیه استکباری در قوم شعیب، باعث رویارویی آنان با پیامبر خدا :
قال الملاالذین استکبروا من قوه لنخر جنک یشعیب والذین امنوا معک من قریتنا او لتعودن فی ملتنالله
21 ـ محرومیت از آمرزش اعراف (7) 88
27 ـ استکبار در برابر پیامبر(ص )، زمینه محرومیت از مغفرت الهی.
واذا قیل لهم تعالوا یستغفرلکم رسول الله لووار وسهم و رایتم یصدون وهم مستکبرون سواعلیهم استغفرت لهم ام لم تستغفر لهم لن یغفر الله لهم. .. منافقون (63) 5 و 6
22 ـ محرومیت از امداد خدا
28 ـ استکبار و عصیان در برابر پرستش خدا، سبب محرومیت از ولایت و امداد خدا :
... واما الذین استنکفوا و استکبروا فیعذبهم عذابا الیما و لایجدون لهم من دون الله و لیا ولانصیرا. نسا(4 )173
23 ـ محرومیت از برکت
29 ـ استکبار، سبب محرومیت از برکات آسمانی :
ان الذین کذبوا بایتنا و استکبروا عنها لاتفتح لهم ابوب السما. .. اعراف (7 )40
24 ـ محرومیت از بهشت
30 ـ استکبار در برابر آیات خدا، سبب محروم شدن از بهشت :
ان الذین کذبوا بایتنا و استکبروا عنها لاتفتح لهم ایوب السما و لایدخلون الجنه. .. اعراف (7 )40
تلک الدار الاخره نجعلها للذین لایریدون علو فی الارض. ..
قصص (28 )83
25 ـ محرومیت از محبت
31 ـ برتری طلبی، باعث محرومیت از محبت الهی :
... انه لایحب المستکبرین نحل (16 )23
26 ـ محرومیت از ولایت خدا
32 ـ روحیه استکباری و پرهیز از عبادت، عامل محروم شدن از ولایت خدا :
...و اما الذین استنکفوا و استکبروا فیعذبهم عذابا الیما و لایجدون لهم من دون الله ولیا ولانصیرا. نسا(4 )173
27 ـ محرومیت از هدایت
33 ـ استکبار در برابر پیامبر(ص )، باعث محرومیت از هدایت الهی :
قل اریتم ان کان من عندالله و کفرتم به وشهد شاهد من بنی اسریل علی مثله فامن واستکبرتم ان الله لایهدی القوم الظلمین. احقاف (46 )10
واذا قیل لهم تعالوا یستغفر لکم رسول الله لوواروسهم ورایتم یصدون وهم مستکبرون سواعلیهم استغفرت لهم ام لم تستغفرلهم لن یغفر الله لهم ان الله لایهدی القوم الفسقین.
منافقون (63 )5 و 6
28 ـ ممانعت از ایمان
34 ـ استکبار، مانع ایمان به آیات خدا :
انما یومن بایتنا الذین اذا ذکروابها خروا سجدا و سبحوا بحمدربهم و هم لایستکبرون. سجده (32) 15
* زمینه‌های استکبار
1. افساد
35. روحیه افساد، زمینه ساز پدیدآمدن روحیه برتری طلبی :
وجحدوابها و استیقنتها انفسهم ظلما و علوا فانظر کیف کان عقبه المفسدین. نمل (27 )14
2. برخورداری از امکانات
36. برخورداری کافران از امکانات بهتر، زمینه ساز برتری جویی آنان بر مومنان :
و اذا تتلی علیهم ایتنا بینات قال الذین کفروا للذین امنوا ای الفریقین خیر مقاما و احسن ندیا. و کم اهلکنا قبلهم من قرن هم احسن اثثا و ریا.
مریم (19) 73 و 74
3. خودبرتربینی نژادی
37. خودبرتربینی نژادی. زمینه ساز استکبار در برابر خدا :
الا ابلیس استکبر... قال یابلیس ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی استکبرت ام کنت من العالمین. قال انا خیر منه خلقتنی من نار و خلقته من طین.
ص (38) 74 ـ 76
4. دروغ پردازی.
38. دروغ پردازی، از عوامل استکبار در برابر آیات خدا :
ویل لکل افاک اثیم یسمع آیات الله تتلی علیه ثم یصر مستکبرا کان لم یسمعها فبشره بعذاب الیم.
جاثیه (45) 7 و 8
5. عوام فریبی
39. فریب و تحقیر مردم، زمینه استکبار فرعون :
ونادی فرعون فی قومه قال یاقوم الیس لی ملک مصر و هذا الانهار تجری من تحتی افلا تبصرون. ام انا خیر من هذا الذی هو مهین و لا یکاد یبین. فاستخف قومه فاطاعوه. .. زخرف (43) 51 و52 و 54
6. غفلت
40. استکبار قوم عاد، نتیجه غفلت آنان از قدرت برتر الهی :
فاما عاد فاستکبروا فی الارض بغیرالحق و قالوا من اشد منا قوه اولم یروا ان الله الذی خلقهم هو اشد منهم قوه و کانوا بایتنا یجحدون. فصلت (41 )15
7. قدرت
41ـ نیرومندی قوم عاد، عامل غرور و استکبار آنان در برابر حق :
فاما عاد فاستکبروا فی الارض بغیر الحق و قالوا من اشد منا قوه. .. فصلت (41) 15
42- قدرت و سلطنت فرعون، عامل استکبار وی در برابر موسی(ع)
و نادی فرعون فی قومه قال یقوم الیس لی ملک مصر و هذه الانهر تجری من تحتی افلا تبصرون. ام انا خیر من هذا الذی هو مهین و لا یکاد یبین.
زخرف (43) 51 و 52
8. کفر
43. کفر. زمینه استکبار و سرپیچی از اوامر الهی :
واذا قلنا للملئکه اسجدوا لادم فسجدوا الا ابلیس ابی واستکبر وکان من الکفرین.
بقره (2) 34
الا ابلیس استکبر و کان من الکفرین.
ص (38)74
44. کفر به آخرت، زمینه استکبار در برابر حق.
فالذین لایومنون بالاخره قلوبهم منکره و هم مستکبرون. نحل (16 )22
9. گناه
45. گناه و تبهکاری، زمینه ساز برتری طلبی:
فارسلنا علیهم الطوفان والجراد والقمل والضفادع والدم ایت مفصلت فاستکبروا و کانوا قوما مجرمین. اعراف (7)133
ثم بعثنا من بعد هم موسی و هرون الی فرعون و ملایه بایتنا فاستکبروا و کانوا قوما مجرمین.
یونس (10) 75
ویل لکل افاک اثیم. یسمع ایت الله تتلی علیه ثم یصر مستکبرا کان لم یسمعهالله
جاثیه (45) 7 و 8
و اما الذین کفروا افلم تکن ایتی تتلی علیکم فاستکبر تم و کنتم قوما مجرمین. جاثیه (45) 31
10. لجاجت
46. لجاجت و عناد، عامل استکبار و غفلت از قدرت نامحدود الهی :
فاما عاد فاستکبروا فی الارض بغیر الحق و قالوا من اشد منا قوه اولم یروا ان الله الذی خلقهم هو اشد منهم قوه و کانوا بایتنا یجحدون.
فصلت (41) 15
11. هواپرستی
47. هواپرستی، زمینه ساز استکبار در برابر انبیا :
...افکلما جاکم رسول بما لا تهوی انفسکم استکبرتم. .. بقره (2) 87
* ظلم استکبار
48. استکبار در برابر قرآن، ستم و مایه محرومیت از هدایت الهی :
قل اریتم ان کان من عندالله و کفرتم به وشهد شاهد من بنی اسرائیل علی مثله فامن واستکبرتم ان الله لا یهدی القوم الظالمین.
احقاف (46) 10