چالش‌های واشنگتن در آمریکای لاتین

امیرعلی ابوالفتح
تحولات سیاسی در منطقه آمریکای لاتین نشان می‌دهد که دوران تسلط مطلق ایالات متحده آمریکا بر این منطقه به پایان رسیده است. تا 2 دهه قبل، منطقه آمریکای لاتین حیاط خلوت واشنگتن به شمار می‌آمد. تنها استثنا، جزیره کوچک کوبا بود که به رهبری فیدل کاسترو، سیاست‌های آمریکا را در این منطقه به چالش می‌کشید. سالوادور آلنده، رئیس‌جمهور چیگرای شیلی نیز زمانی کوتاه تلاش کرد برنامه‌های مستقل از واشنگتن را در کشورش به مرحله اجرا گذارد، اما کودتای نظامی به رهبری ژنرال پینوشه به این تلاش پایان داد.
اکنون چهره سیاسی منطقه آمریکای لاتین با دوران جنگ سرد و رقابت‌های ایدئولوژیکی میان دو بلوک غرب و شرق تفاوت شگرفی پیدا کرده است. علاوه بر کوبا که همچنان از سوی کاستروی سالخورده اداره می‌شود. در ونزوئلا، بولیوی، برزیل و شیلی رهبران چیگرا به حکومت رسیده‌اند. از این میان، هوگو چاوز در ونزوئلا و ایوومورالس در بولیوی به مراتب از لولا داسیلوا در برزیل و میشله باشلت در شیلی مواضع شدیدتر ضدآمریکایی دارند. هم‌اکنون می‌توان یک جنبش قوی اجتماعی را در سرتاسر آمریکای لاتین مشاهده کرد که فصل مشترک آنان کسب استقلال عمل از ایالات متحده، اجرای برنامه‌های عدالت جویانه و مخالفت با سیاست‌های نئولیبرالیستی به رهبری صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی است. از این جنبش تحت عنوان چپ جدید یاد می‌شود.
در چنین شرایطی، کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا سفر خود را به منطقه آمریکای لاتین آغاز کرده است. وی در سفر به سانتیاگو در مراسم تحلیف باشلت شرکت می‌کند. ملاقات با دو تن از رهبران تازه انتخاب شده با گرایش‌های چپ جدید، سفر رایس را پراهمیت‌تر کرده است. مورالس نخستین رئیس‌جمهور سرخپوست کشورش به شمار می‌آید و باشلت نیز به عنوان نخستین رئیس‌جمهور زن آمریکای لاتین شناخته می‌شود.
در حال حاضر سیاست‌های اقتصادی ایالات متحده در آمریکای لاتین به دلیل مخالفت گسترده با طرح منطقه تجارت آزاد از سوی اغلب کشورهای منطقه به چالش کشیده شده است.
سال گذشته جورج بوش، رئیس‌جمهور آمریکا در اجلاس سران کشورهای قاره آمریکا به‌رغم تلاش فراوان نتواست این طرح را به تائید رهبران قاره آمریکا برساند. مقاومت چاوز و لولا به همراه کریشنر، رئیس‌جمهور آرژانتین که سمت میزبانی را بر عهده داشت، بوش را در تنگنا قرار داد. از آن زمان حداقل دو رهبر دیگر با گرایش‌های چپ جدید به جمع مخالفین طرح منطقه تجارت آزاد قاره آمریکا پیوسته‌اند؛ مورالس از بولیوی و باشلت از شیلی چشم‌انداز انتخابات ریاست جمهوری مکزیک نیز نشان می‌دهد که شانس موفقیت مانوئل لوئیس لوپزاوبرادور نامزد چیگرای این کشور در مقابل رقبای راستگرا که از سوی واشنگتن حمایت می‌شوند، بیشتر است. بی‌تردید اگر لوپز اوبرادور در انتخابات آینده مکزیک به پیروزی دست یابد، جنبش چپ جدید تا پشت مرزهای جنوبی ایالات متحده پیشروی خواهد کرد. در این صورت نه تنها امکان موفقیت طرح منطقه تجارت آزاد قاره آمریکا تضعیف خواهد شد، بلکه سازمان نفتابا حضور کانادا، ایالات متحده و مکزیک نیز با مشکلاتی مواجه خواهد شد.
بنابراین با توجه به این تحولات، می‌توان گفت سفر رایس به بولیوی و شیلی همراه با نگرانی‌های عمیق از تضعیف جایگاه انحصاری ایالات متحده آمریکا در منطقه خواهد بود.