ژاپن اصلاح پست یا اصلاح دولت

مهرداد جمالیان داریانى
مردم ژاپن درحالى روز یازدهم سپتامبر پاى صندوق هاى رأى مى روند که باید از میان ۱۱۳۲ نفر نامزد ورود به چهل و چهارمین مجلس نمایندگان این کشور، ۴۸۰ نفر را انتخاب کنند. در ژاپن ۱۰۳ میلیون نفر واجد شرایط رأى وجود دارد. رقابت اصلى در این انتخابات بین حزب حاکم لیبرال دموکرات (LDP) به رهبرى «جونیچیرو کوایزومى» و حزب دموکراتیک به رهبرى «کاتسویا اوکادا» است.
پیروزى هر یک از این دو حزب را مى توان نقطه عطفى در تاریخ ژاپن دانست. در حقیقت، کوایزومى پس از آن که مجلس مشاوران به طرح خصوصى سازى سازمان پست ژاپن رأى نداد، این عمل را رأى عدم اعتماد به خود دانست و با انحلال مجلس نمایندگان و اعلام برگزارى انتخابات زود هنگام، تمامى سرمایه سیاسى خود را وارد بازى کرده است. گفتنى است سیستم پستى ژاپن با ۳ تریلیون دلار دارایى بزرگترین نهاد مالى دولتى جهان است.
دیدگاه هاى دو رقیب نسبت به اصلاحات
کوایزومى اعتقاد دارد طرح خصوصى سازى شرکت پست کلید اصلاح ساختار اقتصادى ژاپن و پیشرفت این کشور است. وى بر این باور است که این طرح، قلب اصلاحات ساختارى ژاپن محسوب مى شود و به همین دلیل، با تمام قدرت به میدان آمده و تمام عواقب آن را نیز به جان خریده است. به عقیده کوایزومى، تفکیک سیستم پست فرصت رقابت را براى بخش خصوصى فراهم آورده است و اقتصاد ژاپن را که در سال هاى اخیر شاهد رشد کمى بوده است، به فعالیت وا خواهد داشت.
در مقابل، اوکادا (رهبر حزب دموکراتیک) رقیب اصلى کوایزومى، مى گوید: اصلاحات واقعى فقط از طریق اصلاح و تغییر در دولت به وجود مى آید. وى اظهار مى دارد: تأکید ما بر مسأله کودکان و بازنشستگى است. ما نیازمند اصلاح در دولت هستیم. نکته اى که در مورد طرح خصوصى سازى پست ژاپن باید به آن توجه کرد، مخالفت هایى است که علاوه بر احزاب مخالف از سوى تعدادى از اعضاى حزب حاکم لیبرال دموکرات نیز با این طرح مى شود، به طورى که در این مدت شاهد انشعابات متعدد در حزب حاکم بودیم، به صورتى که انشعابیون در مخالفت با طرح ۳ حزب جدید تأسیس کردند. (نیپون، حزب کوکومین، شینتو و شینتو - دایچى) ژاپنى ها پس انداز در اداره پست را از آن جهت ترجیح مى دهند که هم بهره آن به طور قانونى از دیگر بانک هاى خصوصى بیشتر است و هم در هر کوى و برزنى وجود دارد و با زندگى روزمره مردم عجین شده است.
مخالفان طرح خصوصى سازى پست در ژاپن، نگرانى اصلى خود را تعطیلى اقدامات و خدمات پست در مناطق روستایى پس از خصوصى سازى اعلام مى کنند. شبکه پستى در ژاپن بیش از ۱۰۰ سال است که حضور دارد و تحت نظر دولت است و به این واسطه پوشش خوبى را حتى در دورترین مناطق مى دهد، اما اگر به بخش خصوصى واگذار شود، قاعدتاً چنین پوششى نخواهد داشت. یکى دیگر از نگرانى هاى مخالفین آن است که ژاپن در بخش بیمه، خدمات درمانى و پست (نرم افزارى) نسبت به بخش صنایع (سخت افزارى) ضعیف تر است براى نمونه، نفوذ خارجیان در بخش صنعت خودروسازى ژاپن بسیار ضعیف و شاید ناممکن است. در حالى که بیمه خدمات درمانى و پست بخشى است که خارجى ها مى توانند در آن نفوذ کنند، و روابط نزدیک کوایزومى و بوش نیز بیشتر این شک و تردید را در ژاپن به وجود آورده است که به این وسیله دست آمریکایى ها در این بخش باز خواهد شد. مخالفان بر این عقیده اند که در حال حاضر، پست، اولویت جامعه ژاپن نیست، بلکه بحث اصلى و اساسى مسأله پیرى جمعیت و حقوق بازنشستگان است. دارایى هاى گسترده سیستم پستى ژاپن در اوراق قرضه اى که براى تأمین هزینه هاى پروژه هاى عمومى صادر مى شود، سرمایه گذارى شده است، اما خصوصى سازى این سیستم مى تواند به کاهش مشاغل و پایان نفع رسانى دولت به کارمندان پستى منجر شود. (اداره پست ژاپن حدود ۲۶۰ هزار کارمند دارد.) اوکادا اعلام کرده است: «کوایزومى بیش از حد در مورد ایجاد اصلاحات در اداره پست دچار وسواس شده است. در حالى که این مسأله اهمیت چندانى براى رأى دهندگان ندارد. وى مى گوید: «اشتباه محض است اگر ایجاد اصلاحات در اداره پست بخواهد به موضوع اصلى انتخابات تبدیل شود.» گفتنى است بر اساس نظرسنجى انجام شده توسط خبرگزارى «کیودو» در میان نامزدهاى مایل به شرکت در انتخابات پارلمانى ژاپن ۸۷‎/۵ درصد از آنها، اولویت نخست دولت آینده را انجام اصلاحات در زمینه رفاه اجتماعى از جمله بهبود شرایط بازنشستگان و نظام خدمات درمانى کشور اعلام کردند. اقدام براى رشد اقتصادى با ۶۱ درصد، تجدید ساختار نظام مالى و دارایى با حدود ۳۴ درصد و اصلاحات سیاست خارجى با ۳۳ درصد در مکان هاى بعدى از نظر اولویت کارى قرار گرفته اند. بر اساس همین نظرسنجى، تنها حدود ۱۴ درصد از نامزدها، اولویت نخست کارى دولت آینده را انجام اصلاحات در زمینه خصوصى سازى اداره پست ژاپن اعلام کرده اند.
نکات تمایز و اهمیت انتخابات چهل و چهارمین مجلس نمایندگان ژاپن
چند مناسبت وجود دارد که انتخابات چهل وچهارمین مجلس نمایندگان ژاپن را متفاوت با دیگر انتخابات این مجلس کرده است:
اول: این انتخابات مصادف است با پنجاهمین سالگرد تأسیس حزب لیبرال دموکرات که قطعاً با توجه به مسائل به وجود آمده در حزب حاکم و صحنه سیاسى ژاپن، این حزب با چالش بزرگى در روز انتخابات روبرو خواهد شد. حزب لیبرال دموکرات ژاپن در سال ۱۹۵۵ از ادغام دو حزب لیبرال و دموکرات به وجود آمد و از آن تاریخ به جز دوره اى کوتاه در سال ۱۹۹۳ که ائتلاف نافرجام از احزاب مخالف به قدرت رسید، اداره ژاپن را برعهده داشته است. در سال ۱۹۹۳ بسیارى بر این باور بودند که دوران افولLDPفرارسیده است و این حزب نخواهد توانست همانند ۳۸ سالى که قدرت را بدون وقفه در اختیار داشته عمل کند، ولى آن ها اشتباه کردند، چرا که حزب لیبرال دموکرات توانست خود را بازسازى کند و موفق شد در سال ۱۹۹۴ به ائتلاف یاد شده بپیوندد و در انتخابات سال ۱۹۹۶ دوباره توانایى خود را براى حکومت اکثریت بازیابد. انتخاب «جونیچیرو کوایزومى» به عنوان رئیس حزب در سال ۲۰۰۱ این امکان را فراهم آورد تا حزب طراحى جدید از خود ارائه و با انتخاب رهبرى جوان خود را تقویت کند. با این وجود تحولاتى در صحنه سیاسى ژاپن در خلال ۴ سال نخست وزیرى کوایزومى روى داده که سیطره حزب لیبرال دموکرات را مورد تهدید قرار داده است:
۱- حزب لیبرال دموکرات ناچار شده است با ائتلاف با حزب کومیتو حکومت کند حزب کومیتو تمایل خود را براى انجام گفت وگوهاى ائتلاف با حزب مخالف دموکراتیک ژاپن در صورت کسب بیشترین تعداد کرسى ها در انتخابات توسط آن حزب اعلام کرده است. بنابراین نمى تواند ستون محکمى براى اتکاى حزب لیبرال دموکرات باشد.
۲- روند ادغام بین احزاب مخالف تسریع شده است. حزب دموکراتیک ژاپن در سال ۱۹۹۸ از ادغام چهار حزب چپ گرا و میانه رو تشکیل شد و در سال ۲۰۰۳ حزبى دیگر به آن پیوست. همچنین تصمیم اخیر حزب کمونیست ژاپن دایر بر اختیار دادن به حزب دموکراتیک براى فعالیت انتخاباتى در مناطق روستایى مطمئناً در آمار نتایج آن تأثیر خواهد گذاشت.
۳- تیرگى روابط بین جناح ها در حزب لیبرال دموکرات بر اثر فشارهاى سیاسى متضاد تشدید شده و مقاومت در برابر کوایزومى رو به تزاید است که بحران در مسأله طرح خصوصى سازى اداره پست باعث شده است این اختلافات به اوج برسد. اجماعى که بر اساس مکانیسم تصمیم گیرى داخل حزب لیبرال دموکرات وجود دارد، در بحران پس از اصلاحات تقریباً به طور کامل از بین رفته است. موارد مذکور، چالش هایى هستند که حزب لیبرال دموکرات در انتخابات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۵ با آنها مواجه خواهد بود.
دوم: همزمانى انتخابات چهل وچهارم مجلس نمایندگان ژاپن با سالروز واقعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ آمریکا، مسائل امنیتى را پیش کشیده است. در همین ارتباط، پلیس ژاپن در طول تبلیغات انتخاباتى تدابیر امنیتى را تشدید کرده و ۱۳ هزار و ۶۰۰ تن از نیروهاى خود را در سراسر کشور بویژه در فرودگاه ها، ایستگاه هاى مهم راه آهن و پایانه هاى اتوبوسرانى به کار گرفته است. این تدابیر امنیتى در حالى تشدید شده است که یک کارشناس فرانسوى مسائل تروریستى، اخیراً توکیو را در برابر حمله تروریستى از سوى القاعده آسیب پذیر خواند. این قاضى طى گزارشى اعلام کرد که اشاراتى دال بر احتمال حمله القاعده به یک مرکز مالى آسیایى وجود دارد و در این میان کشورهاى آسیایى متعددى وجود دارند که میزان آمادگى آنها از آمریکا و یا اروپا کمتر است. در نتیجه، حفظ امنیت انتخابات نیز از جمله مسائلى است که پیش روى دولت کوایزومى قرار دارد و بخشى از نیرو و افکار مسؤولان ژاپنى را به خود اختصاص داده است و در صورتى که القاعده موفق به انجام عملیات مؤثرى در سالروز حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ آمریکا، در ژاپن شود، به طور قطع بسیارى از معادلات سیاسى و اقتصادى را در منطقه و جهان به هم خواهد ریخت بنابراین موارد یاد شده کاملاً ویژگى هاى منحصر به فرد این انتخابات را با سایر انتخابات مجلس نمایندگانى که تاکنون در ژاپن انجام گرفته است، متمایز و روشن مى کند.
شعارهایى که دو رقیب با آنها وارد عرصه رقابت انتخاباتى شدند:
کوایزومى محور تبلیغاتش را بر خصوصى سازى اداره پست ژاپن قرار داده که بیشترین کارمندان دولت را در خود جاى داده است. هنگامى که وى در سال ۲۰۰۱ میلادى قدرت را در دست گرفت، اصلاحات را سرلوحه شعارهاى خود قرار داد و گفت: ژاپن نیاز به اصلاحات دارد. هر چند این اصلاحات در کوتاه مدت دردآور باشد. به طور قطع خصوصى سازى سازمان پست ژاپن که بیشترین کارمندان دولتى را در خود جاى داده است، باعث خواهد شد تعدادى از آنها بى کار شوند و همین مسأله فشارهایى را به دولت و مردم ژاپن وارد خواهد کرد. ولى از دید کوایزومى، این فشارها باید در کوتاه مدت تحمل شود تا بتوان در آینده اقتصاد ژاپن را از رکود به حرکت واداشت. در مقابل اوکادا محور تبلیغات خود را بر ضرورت پیشبرد رفاه اجتماعى و اصلاحات در بخش بیمه بازنشستگى قرار داده است. وى کوایزومى را به ایجاد بن بست سیاسى متهم کرده و مى گوید: لوایح اصلاحى کوایزومى حتى بعد از انتخابات نیز تصویب نمى شود. از جمله وعده هاى انتخاباتى دیگر حزب دموکراتیک عبارتند از:
۱- کاستن از نفوذ و قدرت بوروکرات ها در صحنه سیاسى ژاپن، این حزب اعلام کرده است در صورت پیروزى تنها بوروکرات هایى که به خط مشى حزب پایبند باشند، در پست هاى ارشد دولتى منصوب مى شوند. حزب دموکراتیک معتقد است، آینده ژاپن در صورتى تحقق پیدا خواهد کرد که کنترل کشور از سوى بوروکرات ها ریشه کن شود.
۲- کاهش هزینه هاى دولتى حزب دموکراتیک اعلام کرده است: در صورت انتخاب شدن، هزینه هاى دولتى را به میزان ۹۱‎/۵ میلیارد دلار کاهش خواهد داد.
۳- خروج نیروهاى ژاپنى از عراق، خروج تفنگداران آمریکایى از جزیره اوکیناوا که محل استقرار ۶۵ درصد از نظامیان آمریکایى مستقر در ژاپن است.
۴- در بخش سیاست خارجى، این حزب روابط با کشورهاى آسیایى بویژه چین و کره جنوبى را به بهبود مشارکت نیم قرنى ژاپن با آمریکا مقدم مى داند و در همین ارتباط اعلام کرده است در صورت پیروزى به جاى معبد «یاسوکونى» که باعث ایجاد تفرقه در آسیا شده است، یک جایگزین دیگر ایجاد خواهد کرد.
با مقایسه انتخابات چهل و سوم با انتخابات چهل وچهارم، ملاحظه مى شود اکثر شعارهاى انتخاباتى حزب در هر دوى آنها مشترک است. اما نکته قابل توجه این است که رهبر سابق حزب دموکراتیک «نائوتوکان» در انتخابات چهل وسوم با هدف سوق دادن ساختار حزبى ژاپن به سوى سیستم دو حزبى پا به عرصه رقابت و انتخابات گذاشته بود و این اعتقاد را داشت که ژاپن برخلاف نیم قرن گذشته که به طور عملى تنها یک حزب بر آن حاکم بود، باید به سوى کشورى با دو حزب بزرگ حرکت کند تا به این وسیله مردم حق انتخاب را براى تغییر آنها داشته باشند.
اما رهبر فعلى حزب دموکراتیک ژاپن «کاتسویا اوکادا» بر این اعتقاد است که در صورت پیروزى حزبش، در نظر دارد بدون ائتلاف با حزبى دیگر، زمامدارى دولت آینده را به تنهایى در دست گیرد. وى با اشاره به فروپاشیدن یکپارچگى حزب حاکم لیبرال دموکرات گفته، زمینه لازم براى شکست دادن این حزب در انتخابات و به دست گرفتن زمامدارى ژاپن به وسیله حزب دموکراتیک فراهم شده است. از گفته هاى اوکادا چنین استنباط مى شود که حزب دموکراتیک قصد دارد همانند حزب لیبرال دموکرات به تنهایى قدرت را در دست گیرد و به عنوان حزب مسلط در صحنه سیاسى ژاپن ظاهر شود. منظور از حزب مسلط این است که یک حزب در میان سایر احزاب بتواند به تنهایى اکثریت مطلق کرسى هاى پارلمان را با یک فاصله مطمئن به دست آورد و این اکثریت براى سال ها دوام داشته باشد. در حال حاضر، هر دو حزب ادعاى پیروزى در انتخابات را دارند و رهبران آنها قول داده اند در صورت شکست از سمت خود استعفا خواهند کرد.
این در حالى است که نظرسنجى ها از برترى حزب لیبرال دموکرات حکایت دارد، اما قدر مسلم، هیچ گاه نمى توان به نتایج نظرسنجى ها خیلى مطمئن بود، چرا که این نظرسنجى ها به صورت محدود و بسیار کوچک در سطح جامعه تهیه مى شوند و نتایج اصلى را آرایى که از صندوق هاى رأى بیرون خواهند آمد مشخص مى کنند. در حال حاضر، حزب لیبرال دموکرات از حمایت فدراسیون قدرتمند تجارى ژاپن «نیپون کیدانرن» برخوردار است. در این فدراسیون، حدود ۱۶۰۰ شرکت، ۱۳۰ انجمن صنعتى و حدود ۵۰ انجمن کارفرمایان حضور دارند. همچنین حزب لیبرال دموکرات حمایت رأى دهندگان سنتى خود را در شهرهاى کوچک و روستاها حفظ کرده است.
در مقابل حزب دموکراتیک براى پیروزى در انتخابات باید نیروى خود را براى جذب شهروندان غیر حزبى در شهرهاى بزرگ متمرکز کند، یعنى حدود ۴۰درصد از واجدین شرایط که علاقه اى به شرکت در انتخابات ندارد. اگر این حزب موفق به جلب این آرا شود، احتمال پیروزیش بسیار زیاد خواهد بود، چرا که در انتخابات چهل وسوم مجلس نمایندگان تقریباً نامزدهاى حزب حاکم لیبرال دموکرات در شهرهاى بزرگ موفق به راهیابى به مجلس نشدند و اکثر نمایندگان این حزب از شهرهاى کوچک و روستاها وارد مجلس نمایندگان شدند. حال تا چه اندازه اوکادا و همراهانش موفق به انجام این مهم خواهند شد، نتایج انتخابات آن را مشخص خواهد کرد. با تمام این اوصاف وضعیت به گونه اى نیست که هر یک از رقبا از پیش خود را برنده بدانند. در هر صورت آرایى که از صندوق ها خارج خواهد شد، برنده نهایى را مشخص خواهد کرد و همانگونه که در ابتدا عنوان شد، نتیجه انتخابات چهل وچهارم، نقطه عطفى در تاریخ ژاپن خواهد بود. چرا که اگر حزب لیبرال دموکرات در آن پیروز و موفق به تصویب طرح خصوصى سازى سازمان پست ژاپن که بزرگترین سازمان مالى دولتى جهان است، شود، تحولى بزرگ در ساختار اقتصادى این کشور به وجود خواهد آمد. از سوى دیگر، اگر حزب دموکراتیک به پیروزى برسد، ژاپن شاهد یک خانه تکانى سیاسى خواهد بود که تحولات اساسى در عرصه هاى داخلى و خارجى براى این کشور به دنبال خواهد آورد.
ولى آنچه مسلم است، بعد از انتخابات ۱۱ سپتامبر و هر نتیجه اى که در آن رقم بخورد، تحولى اساسى در درون حزب لیبرال دموکرات ژاپن خواهیم داشت. کوایزومى به صراحت اعلام کرده است حزب لیبرال دموکرات قدیمى را متلاشى و یک حزب جدید تشکیل خواهد داد. باید دید که آیا کوایزومى خواهد توانست ساختارى نو در مقابل ساختار سنتى LDP که حدود نیم قرن بر ژاپن حکومت کرده، ایجاد کند؟