مرد تدریس معلم تحقیق

درباره باقر ساروخانی
درباره باقر ساروخانى متولد ۱۳۱۸ قزوین 
- دانش آموخته رشته جامعه از دانشگاه سوربن فرانسه 
- اخذ دکتراى دولتى با درجه دتا
- ارائه طرح و تأسیس کارشناسى ارشد پژوهش
- برنده جایزه بهترین پژوهش سال دانشگاه تهران در سال ۱۳۷۷
- برنده جایزه بهترین کتاب سال دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۰ به خاطر تألیف 
- دایره المعارف علوم اجتماعى
- تدریس جامعه شناسى و ارتباطات در دانشگاه تهران
- استاد نمونه دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۰
- عضویت در کمیته بین المللى جامعه شناسى خانواده از سال ۱۳۵۵ تاکنون
- بعضى از آثار او عبارتنداز: جامعه شناسى وسایل ارتباط جمعى، فرهنگ جامعه شناسى، جامعه شناسى خانواده، جامعه شناسى ارتباطات، روش هاى تحقیق در علوم اجتماعى، روان شناسى اجتماعى کار صنعتى، بنیادهاى اندیشه در علوم ارتباط و...
چهره متبسم، بیان شیوا، عشق به تدریس و علاقه به آموزش علوم اجتماعى و ارتباطات از ویژگى هایى است که بى تفحص و تحقیق در مشى و منش باقر ساروخانى نمایان است. اصالتش به قزوین بازمى گردد، سال ۱۳۱۸ در این شهر و در خانواده اى متوسط به دنیا آمده است. پدر تاجر و مادر خانه دارش چندان در جریان تحصیل فرزند خویش نبودند. بنابراین او یکه و تنها راه پرپیچ و خم تحصیل آن زمان را آغاز کرد؛ هر چند خانواده هم علاقه مند بودند که روزگارى فرزندشان در عالم علم سرى بلند کند. تمام دوران تحصیل در قزوین سپرى شد؛ ابتدایى را در مدرسه حمدالله مستوفى و متوسطه را در مدرسه محمد قزوینى تمام کرد و او هنوز معدل سال آخر دبیرستان را به خوبى به یاد دارد.
ساروخانى در سال ۱۳۳۷ با کسب معدل ۱۸‎/۷۳ به عنوان شاگرد اول شهرستان شناخته و فارغ التحصیل شد و در همان سال در کنکور حقوق دانشگاه تهران و زبان و ادبیات فرانسه شرکت کرد که همزمان در دو رشته پذیرفته شد. بالاخره ادامه تحصیل در دانشسراى عالى را برگزید و در سراسر دوران تحصیل خود در آن دانشگاه شاگرد اول بود و سرانجام در بحبوحه طرح اصلاحات ارضى (۱۳۴۰) در رشته زبان و ادبیات فرانسه فارغ التحصیل شد. بعد از فارغ التحصیلى از یکسو شغل دبیرى را ادامه داد و همزمان با آن به تحصیل در دوره کارشناسى ارشد رشته علوم اجتماعى دانشگاه پرداخت و در سال ۱۳۴۲ از این رشته نیز فارغ التحصیل شد.
تحصیل در مقام دانشجو و تدریس در کسوت معلم از ۲۲ سالگى او را آنچنان با تحصیل و تدریس و فضاى تعلیم و تربیت محشور کرده که هنوز هم مى گوید: «اگر زندگیم بار دیگر تکرار مى شد، به طور یقین از آغاز باز هم معلم مى شدم، معلم زندگى مى کردم و معلمى مى مردم.»
باقر ساروخانى سال ۱۳۴۲ با استفاده از سهمیه شاگرد اولى، بورس تحصیلى گرفت و در همان سال عازم فرانسه شد. در آن جا به ثبت نام در دوره دکتراى دولتى جامعه شناسى دانشگاه پاریس نایل آمد و به منظور تعمیق بیشتر، تحصیل را بار دیگر از دیپلم آغاز کرد و در سال ۱۳۴۵ لیسانس جامعه شناسى و سپس دکتراى دولتى خود را با درجه بسیار عالى (دتا) از دانشگاه سوربن پاریس اخذ کرد.
رساله اصلى او به وسیله مطالعات تطبیقى و با عنوان «گزینش همسر در ایران و کشورهاى صنعتى» توسط دولت فرانسه چاپ شد؛ استاد راهنماى او پروفسور «اتوکلاینبرگ» بود که رساله دکتر غلام عباس توسلى را نیز راهنمایى کرده بود. سال هاى پایانى تحصیل ساروخانى، فرانسه دچار یک شبه انقلاب یا نیمه انقلاب شد. سوربن در آن زمان تعطیل شده بود و او که منتظر دفاع از رساله خود بود از نزدیک با این حوادث روبرو شد و این مقوله را به وضوح لمس کرد که چگونه یک حادثه کوچک مى تواند به یک هرج و مرج اجتماعى و حتى انقلاب مبدل شود. او هر روز با این حوادث زندگى مى کرد. این تحولات از اختلاف دو جبهه راست وچپ دانشجویان سوربن آغاز شد. اختلافات روز به روز زیادتر مى شد و پلیس براى آرام کردن جو وارد معرکه شد و به دو طیف آسیب هاى جدى و شدید وارد کرد. این آسیب ها منجر به اتحاد دو جناح و حمله به پلیس شد. در پى این اتفاق ابتدا اوضاع تمام سوربن و بعد تمام فرانسه از هم پاشیده شد؛ کارخانه ها تعطیل شدند، کارگران به خیابان ها رفتند و به تظاهرات پرداختند. در نتیجه نظم موجود و حیات سیاسى ژنرال دوگل، قهرمان آزاد فرانسه و نخست وزیرى «ژرژ پمپیدو» به خطر افتاد.
او در این موقعیت شاهد اوج گیرى و سقوط یک حرکت اجتماعى قوى بود که همین شرایط تحولى عظیم را در اندیشه سیاسى - اجتماعى ساروخانى به وجود آورد. بازگشت به ایران با تدریس او در دانشگاه تهران همراه شد.
باقر ساروخانى از اولین هایى بود که به تدریس جامعه شناسى ارتباطات در دانشگاه تهران پرداخت.
او در سال ۱۳۵۲ با شش دانشجو تدریس جامعه شناسى ارتباطات را آغاز کرد، اما اکنون رشته ارتباطات خود چنان ساختار و سازمان وسیعى پیدا کرده است که در تمام مقطع هاى کارشناسى، کارشناسى ارشد و دکترا گسترش یافته است.
علم ارتباط اجتماعى را مى توان فن انتقال اطلاعات، افکار و رفتارهاى انسانى از شخصى به شخصى دیگر دانست.
به گفته ساروخانى، انسانیت با ارتباطات معنا یافته است؛ چرا که این عنصر براى ارتقاى فرد، تکامل فرد و جامعه و تشکیل فرهنگ ضرورى و لازم الاجرا به شمار مى آید.
او چنان به وجود علم ارتباطات معتقد است که مى گوید: « انسان زمانى دچارمشکل مى شود که ارتباطات انسانى دچار کاستى شود.» او براى تأیید صحبت هاى خود از نظریه دورکیم استفاده مى کند «آن زمان خودکشى اتفاق مى افتد که بین انسان و جامعه خلأ افتد.» و مى گوید: دنیاى ما دنیایى است که خبر و اطلاع تعلق جهانى دارد. رسانه در ابتدا به امتداد صداى انسان پرداخته و اکنون به امتداد حواس انسان.
ساروخانى با این که از پیشرفت علم ارتباطات اظهار خرسندى مى کند، اما در عین حال نگران است «چرا که ارتباط در کشورهاى پیشرفته دوسویه و در کشورهاى در حال توسعه یکسویه است. این ارتباط یکسویه جهان سوم را در برابر بمباران ارزشى، سنتى و فرهنگى قرارمى دهد و در بیشتر مواقع آنها دچار «همانند گردى» و «فرهنگ کشى» مى شوند که هسته اصلى استعمار فرهنگى است.» به اعتقاد او کشورهاى در حال توسعه با عواملى چون خودبودن، به خویشتن خویش بازگشتن، از میراث فرهنگ خویشتن حمایت کردن، آگاهى نسبت به هویت ملى و ارائه تصویر درست از جامعه صنعتى مى توانند از این بمباران فجیع ارزشى و فرهنگى در امان بمانند.
از دیگر اثربخشى هاى باقرساروخانى در حوزه تدریس دانشگاهى، آغاز آموزش درس جامعه شناسى خانواده از سال ۱۳۴۷ در دانشگاه تهران است. تدریس این درس که از سال ۴۷ تاکنون ادامه دارد، موجب پیدایى گرایش خانواده در دوره هاى کارشناسى و کارشناسى ارشد در دانشگاههاى ایران شد. «خانواده از امتیازهاى مهم کشورهاى جهان سوم و از حوزه هاى با اهمیت این کشورها به شمار مى آید.»
به گفته ساروخانى، در خانواده الفباى زندگى، تقوا و وجدان را مى آموزیم و این خانواده است که انسان را براى آموزش هاى بعدى زندگى آماده مى سازد.
«انسانى که امروز زندگى مى کند در امتداد گذشته هاى دورش ادامه راه و روند مى دهد.»
ارائه طرح و تأسیس کارشناسى ارشد پژوهش در دانشگاه تهران (۱۳۷۹)، ارائه برنامه و راه اندازى رشته مطالعات زنان (۱۳۸۰) از دیگر فعالیت هاى مفید و ثمربخش باقر ساروخانى به شمار مى آید.
او دروسى چون روش تحقیق یک از سال ۱۳۶۵ تا ،۱۳۷۸ جامعه شناسى فرهنگ را در سال ،۱۳۸۳ روش هاى تحقیق کیفى از سال ۱۳۷۸ تاکنون، جامعه شناسى ارتباطات در سال ۱۳۸۱ را در مقطع دکترا تدریس کرده است. همچنین در مقطع کارشناسى ارشد دروسى همانند روشهاى تحقیق، صاحب نظران بزرگ در سال ۱۳۵۵ و در مقطع کارشناسى درس هایى چون جامعه شناسى خانواده، جامعه شناسى ارتباطات، تکنیک هاى تحقیق، روش هاى تحقیق عملى، رسانه ها و گروههاى اجتماعى و ... را نیز به دانش پژوهان آموزش داده است.
عمرپربار باقرساروخانى در حالى از مرز ۶۵ سال مى گذرد که حدود ۸۰کتاب و مقاله به زبان فارسى، فرانسه و انگلیسى را تألیف، ترجمه و یا تصحیح کرده است، هرچند آثار تالیفى او در مقایسه با آثار ترجمه بیشتر به چشم مى آید. او کتاب هایى چون روشهاى تحقیق (اصول و مبانى)، جامعه شناسى ارتباطات، جامعه شناسى خانواده، دریوزگان، روش هاى تحقیق در علوم اجتماعى، فرهنگ جامعه شناسى، منابع و آثار جوانان و کودکان، جامعه شناسى وسایل ارتباط جمعى، روانشناسى اجتماعى کار صنعتى، نگاهى به جامعه شناسى خانواده در ایران، دایرة المعارف علوم اجتماعى، بنیادهاى اندیشه در علوم ارتباط و ... تألیف کرده و هم اکنون آثارى نظیر آسیب شناسى ارتباطات، جامعه شناسى انحرافات، تمرکززدایى، جلد چهارم روش هاى تحقیق در علوم اجتماعى و... را نیز در دست انتشار دارد. به علاوه کتاب هایى چون جامعه شناسى وسایل ارتباط جمعى اثر ژان کازنو،روانشناسى اجتماعى کار صنعتى اثر «پل وى یى» و مقاله هایى نظیر پیدایى و تکوین جامعه شناسى و روش هاى تحقیق در ارتباطات از آثار کازنو را نیز ترجمه کرده است.