علی حق
در صورت حفظ شرایط موجود علت 15 درصد کسری بودجه 72 هزار میلیارد ریالی دولت در سال جاری عدم تحقق 11 تریلیون ریالی درآمد گمرکات کل کشور خواهد بود. بر پایه تازهترین گزارشها در پایان 9 ماهه امسال 30 درصد درآمد 37 تریلیون ریالی پیشبینی شده از محل حقوق ورودی کالا و خودرو برای سال جای هنوز محقق نشده است. با این وجود مطابق لایحه بودجه سال 85، گمرک موظف شده تا درآمدهای خود از محل عوارض واردات کالا را 33 درصد افزایش دهد. بدین ترتیب محمد هاشم رهبری رئیس کل گمرک ایران علاوه بر این که در آستانه شروع انتقادها از عملکرد سال جاری سازمان متبوعش قرار گرفته با پذیرش مسئولیت سنگینتری نیز مواجه شده است. وقوع این دو چالش سبب شد تا هاشم رهبری بالاخره 3 ماه پس از انتخاب به عنوان رئیس کل گمرک در آستانه روز جهانی گمرک دیروز با دعوت از خبرنگاران شرط و شروطهای موفقیت در سال آینده و دلایل ناکامیهای سال جاری گمرک را در قالب اولین گفتوگوی مطبوعاتیاش خطاب به دولت بیان کند. رئیس کل گمرک مجموع درآمدهای پیشبینی شده برای این سازمان در سال آینده را 48 تریلیون و 269 میلیارد ریال اعلام کرد و گفت: «45 تریلیون و 367 میلیارد ریال از این میزان به حقوق ورودی و 2 تریلیون ریال نیز به واردات خودرو مربوط میشود. بر اساس لایحه بودجه واردات کشور در سال آینده 37 میلیارددلار است ولی با توجه به شرایط خاص کشور و وضعیت دولت، پیشبینی میکنم واردات کشور در سال آینده تا 40 میلیارد دلار افزایش یابد.» هاشم رهبری سپس به توضیح شرطهای تحقق درآمدهای گمرک در سال آینده پرداخت و اظهار داشت: «برای پیشگیری از بروز کسری بودجه دولت باید ارز بیشتری را برای واردات کالا اختصاص دهد یا معافیتها را کاهش دهد و یا نرخها و برنامهها را تعدیل کند. وقتی دولت قصد دارد معادل 15 میلیون ریال برای از رده خارج شدن هر دستگاه خودرو فرسوده پلاک سفید و 30 میلیون ریال به ازای خروج از رده هر دستگاه خودرو پلاک قرمز در حقوق ورودی قطعات به صورت سیکیدی تخفیف اعمال کند، باید باز هم در انتظار کسری بودجه بود. این تخفیف بر برنامه غیر عملی خروج از رده بیش از 200 هزار خودرو فرسوده هم مبتنی است.» وی افزود: «درآمدهای سال جاری گمرک از محل حقوق ورودی 31 تریلیون و 780 میلیارد ریال و درآمدهای مربوط به واردات خودرو معادل 5 تریلیون و 900 میلیارد ریال پیشبینی شده بود که در 9 ماهه سال جاری 25 تریلیون و 220 میلیارد ریال و درآمدهای مربوط به واردات خودرو یک تریلیون و 510 میلیارد ریال محقق شد.»
فرافکنی نمیکنم
رئیس کل گمرک اصلاح تعرفهها و تخفیفهای گمرکی را برای افزایش سهم درآمدهای غیرنفتی دولت در بودجه سنواتی ضروری دانست و گفت: «اصلا قصد فرافکنی ندارم ولی گمرک تنها مجری است و سهمی در سیاستگزاری ندارد. حتی در کمیته ماده یک قانون صادرات و واردات هم نماینده گمرک فقط نقش مشورتی دارد. اما تعیین یک ترکیب بهینه از تعرفههای وارداتی که بتواند مانع رشد قاچاق و عامل حمایت از تولید و اشتغال شود ضروری است. همچنین اگر تعرفه حمل و نقل ساماندهی شود، فعالیت گمرک در ترانزیت افزایش خواهد یافت. در همین حال اگر علاوه بر فعالسازی کریدرو شمال - جنوب، کریدور شرق به غرب هم راهاندازی شود بخشی از ترانزیت کانال سوئز به ایران منتقل خواهد شد که این اتفاق به معنای رشد درآمدهای گمرکی است. همچنین در صورت بازگشت آرامش به عراق و افغانستان گمرک میتواند نقش فعالی در این دو منطقه جدید داشته باشد.»
هاشم رهبری اظهارات خود را به معنای پیشنهاد افزایش تعرفههای وارداتی ندانست ولی گفت: «متوسط حقوق ورودی دریافتی گمرک 4 درصد از 5 میلیارددلار واردات کالاهای اساسی و مصرفی هم امسال به همین نرخ حقوق ورودی اخذ شده است. بعد از تصویب قانون تسهیل نوسازی صنایع، واردات ماشینآلات دست دوم از پرداخت حقوق ورودی معاف شد. کالاهای دفاعی نیز مشمول معافیت هستند. با احتساب این تخفیفها متوسط دریافتی گمرک ایران از محل حقوق ورودی حدود 9 درصد است ولی این نرخ در کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی بیش از 12 درصد است. هم اکنون متوسط حقوق ورودی دریافتی از کالاهای مصرفی در بودجه سال آینده 5/22 درصد، خودرو 100 درصد و قطعات خودرو 25 درصد است. این نرخها با پیشبینی واردات 14 میلیارددلار کالاهای واسطهای و مواد اولیه 5 میلیارددلار کالای مصرفی و 4 میلیارددلار قطعات خودرو در سال آینده است.»
اقتدار گمرک چقدراست
رئیس کل گمرک در ادامه گفتوگوی مطبوعاتی خود که در محل گمرک مهرآباد تهران برگزار شد به تشریح کارنامه صادرات غیرنفتی کشور در سال جاری پرداخت و گفت: «صادرات غیرنفتی کشور بدون احتساب خدمات در 9 ماهه امسال 6 میلیارددلار بود که پیشبینی میشود با جهش در صادرات خدمات فنی و مهندسی سال آینده این رقم به 10 میلیارددلار برسد. البته اعلام رقم واقعی صادرات کشور بسته به این است که گمرک چقدر اقتدار داشته باشد چون برخی با هدف دستیابی به جایزه صادراتی این آمار را به طور غیرواقعی افزایش دادهاند. بنابراین ارقام صادرات غیرنفتی نیاز به ملاحظه مجدد دارد.»
اسکلههای غیرمجاز قانونی
هاشم رهبری در مورد نقش گمرک در اسکلههای غیرمجاز نیز گفت: «فعالیت غیرمجاز اسکلهها اگر با پرداخت عوارض گمرکی و تشریفات گمرکی توام باشد، مشکلی ندارد و قانونی است. گذشته از این در راستای اجرای مصوبههای ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا گمرک قصد دارد با خروج از اسکلههای غیرمجاز فعالیت آنها را به سمت چارچوب قانونی سوق دهد.»
قانون گمرک 86
رئیس کل گمرک موعد اجرای قانون جدید امور گمرکی را سال 86 عنوان کرد و افزود: «لایحه امور گمرکی پس از تصویب شور اول آن در مجلس در کمیسیون تخصصی در حال بررسی است و تاکنون 43 ماده از آن مورد تائید این کمیسیون قرار گرفته ولی پیشبینی میشود زودتر از اوایل سال 86 در صحن علنی مجلس طرح نشود، والا به محض تصویب این لایحه گمرک آماده است تا با تدوین آئیننامههای لازم زمینه اجرای آن را در اسرع وقت فراهم کند. »
کاهش تشریفات گمرکی
هاشم رهبری سپس به تشریح برنامههای گمرک ایران برای کاهش تشریفات گمرکی پرداخت و اظهار داشت: «سعی داریم با هماهنگی با حدود 13 دستگاهی که لازم است در مبادی ورودی کالا حضور داشته باشند شرایط را برای کاهش معطلی تجار فراهم کنیم. در مورد فرودگاه امام خمینی (ره) نیز هماهنگیهای لازم با سایر دستگاهها صورت گرفته است. هم اکنون نیز متوسط تشریفات گمرکی برای واردات یک روز و برای ترانزیت دو ساعت است.»
مقابله با قاچاق سوخت
رئیس کل گمرک گفت: «برای افزایش نظارت بر خروج حلالها از کشور و با هدف جلوگیری از خروج سوخت با این بهانه موسسه استاندارد موظف شده روند نمونهگیری از این محمولهها را اصلاح کند تا با تدوین استانداردهای جدید در این مورد نمونهگیری در آزمایشگاههای گمرک و شرکت ملی نفت برای تسریع صادرات حلالها ممکن شود. همچنین مقرر شده تا با احداث پمپهای متعدد در مرزهای شرقی کشور بنزین با قیمت 450 تومان برای هر لیتر در اختیار خارج کنندگان سوخت قرار گیرد.»
طبقه بندی حقالعملکاران
هاشم رهبری دو برنامه دیگر گمرک ایران را طبقهبندی حلالعملکاران و اخذ مجوز پروژه آسیکو وای پلاس پلاس از انکتاد ذکر کرد. او در پایان گفتو گو با خبرنگاران از دولت خواست تا هر چه سریعتر محدوده منطقه آزاد اروند را برای گمرک ایران مشخص کند تا محدوده سرزمین اصلی برای دریافت عوارض گمرکی شفاف شود.